ΤΑ «ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
Χρονολογικῶς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ 326 μ.Χ.. Ἔχει λήξει ἡ πρώτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ ὁ αὐτοκράτωρ ἐπιστρέφει εἰς τὴν Ῥώμην, ὅπου θὰ συνεχισθοῦν αἱ πανηγυρικαὶ ἐκδηλώσεις τῆς εἰκοσαετίας. Κάποιαι ἱστορικαὶ πηγαὶ μᾶς πληροφοροῦν ὅτι διεδραματίσθησαν τραγικὰ γεγονότα εἰς τὴν οἰκογένειάν του. Τί ἀκριβῶς εἶχε συμβῆ δὲν εἶνε γνωστόν. Καὶ αὐτό, διότι ἅπασαι αἱ πληροφορίαι ποὺ ἔχομεν προκαλοῦν σοβαρώτατα ἐρωτηματικὰ ἀξιοπιστίας, ἀφοῦ προέρχονται ἀπὸ ἱστορικοὺς ἀμφιβόλου ἀντικειμενικότητος, ποὺ δὲν ἀρκοῦνται εἰς τὴν ἐξιστόρησιν τῶν ὑποτιθεμένων ἐγκλημάτων, ἀλλὰ ἐπιδίδονται εἰς ἕνα πρωτοφανὲς ὑβριστικὸν παραλήρημα ἐμπαθείας. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅμως, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐμπάθεια μεταφράζεται εἰς ἀφηγηματικὴν παράστασιν γεγονότων ἀσυμπτώτων καὶ ἀντιφατικῶν δημιουργεῖ εὔλογον δυσπιστίαν ἀντικειμενικότητος.
Εἰς μίαν προσπάθειαν ἀξιολογήσεως τῆς βασιμότητος τῶν πληροφοριῶν ποὺ μᾶς δίδουν αἱ ἱστορικαὶ πηγαί, παρατηροῦμεν ὅτι διὰ τὰς ὑποτιθεμένας πράξεις εὐθύνης τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου κάνουν λόγον μόνον αὐταὶ ποὺ ἐντάσσονται εἰς τὴν εἰδωλολατρικὴν (Ζώσιμος) καὶ τὴν φιλοαρειανὴν (Φιλοστόργιος) ὁμάδα ἱστορικῶν κειμένων. Καὶ βεβαίως δὲν εἶνε καθόλου τυχαῖον ποὺ ὁ μὲν Ζώσιμος δὲν κατόρθωσε νὰ εὕρῃ τίποτε τὸ θετικὸν καὶ ἀξιόλογον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου [«... οὐκέτι λοιπὸν τὴν κατὰ φύσιν ἐνοῦσαν αὐτῷ κακοήθειαν ἔκρυπτεν...», Ζώσιμος, Ἱστορία Νέα, ΙΙ.29.1], ὁ δὲ Φιλοστόργιος θέλοντας νὰ καταδείξῃ ὅτι μετὰ τὴν προσυπογραφὴν τοῦ "Τριαδικοῦ δόγματος" ἀπὸ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον, ἡ θεία Χάρις τὸν ἐγκατέλειψε, καταγράφει τὴν μετασυνοδικὴν συμπεριφορὰν τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ὡς μίαν σύνθεσιν ἠθικῶν ὀλισθημάτων. Ὅμως καὶ ἂν ὁ Εὐσέβιος ἢ ἀκόμη ὁ Γελάσιος, ἀλλὰ καὶ ὁ Θεοδώρητος εἶχαν λόγους νὰ σιωποῦν, κανεὶς λόγος σιγῆς δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Σωκράτους, τοῦ Σωζομενοῦ ἢ ἀκόμη τοῦ "ἐθνικοῦ" Πραξαγόρου, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον δὲν κατηγορεῖ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον, ἀλλὰ ἀντιθέτως τὸν ἐγκωμιάζει. Ὁ Σωζομενὸς μάλιστα διαμαρτύρεται διὰ τὰ ὅσα κακόπιστα καταλογίζουν εἰς τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον οἱ "ἐθνικοί". Βεβαίως, διὰ κάποια ἀπὸ τὰ ὑποτιθέμενα ὀλισθήματα τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου εὑρίσκομεν πληροφορίας καὶ εἰς μερικὰ μεταγενέστερα χρονογραφικὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα ὅμως πάσχουν ἀπὸ σοβαρὰς ἀνακριβείας.
Διὰ λόγους ποὺ δὲν ἔχουν διακριβωθεῖ, αἱ ἐχθρικαὶ πρὸς τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον πηγαὶ ὑποστηρίζουν ὅτι δῆθεν διέταξε τὴν φυλάκισιν καὶ εἰς τὴν συνέχειαν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ πρωτοτόκου υἱοῦ του, Κρίσπου, ποὺ τὸν εἶχεν ἀποκτήση μὲ τὸν γάμον του μὲ τὴν Μινερβῖναν [Ὁ Ζώσιμος ὑποστηρίζει τὴν ἄποψιν ὅτι ἡ Μινερβῖνα δὲν ἦτο σύζυγος τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀλλὰ νόμιμος παλλακή του (ΙΙ.20.2). Πιθανῶς ὁ Κρῖσπος νὰ ἐγεννήθη τὸ 305 μ.Χ.]. Ὁ φιλοαρειανὸς ἱστορικὸς Φιλοστόργιος, ὁ ὁποῖος ὅπως ἔχει ἐπισημανθεῖ ποτὲ δὲν ἐσυγχώρησεν τὴν ἀποδοχὴν τοῦ δόγματος τοῦ "ὁμοουσίου" ἀπὸ τὴν Α΄ Οἰκουμενικὴν Σύνοδον καὶ βεβαίως ἀπὸ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον, κατηγορεῖ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον ὅτι αὐτὸς διέταξε τὸν θάνατον τοῦ Κρίσπου, μετὰ ἀπὸ συκοφαντικὴν παρέμβασιν τοῦ δευτέρας συζύγου του, Φαύστης ["Τὸν Κωνσταντῖνον ἀνελεῖν τὸν ἴδιον παῖδα... διαβολαῖς τῆς μητρυιᾶς", Φιλοστόργιος, P.G. 65.468 - ΙΙ.4]. Εἰς τί ἀκριβῶς ὅμως συνίστατο ἡ διαβολή; Ὁ Φιλοστόργιος δὲν ἀπαντᾶ, κάτι ὅμως ποὺ διὰ λόγους ἱστορικῆς συνεπείας ὄφειλε νὰ πράξῃ. Παρὰ ταῦτα σπεύδει νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κρίσπου, ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος συνέλαβε τὴν Φαῦσταν νὰ μοιχεύεται καὶ ἔδωσεν ἐντολὴν νὰ τὴν πνίξουν εἰς τὸ λουτρόν ["Κακείνην δὲ πάλιν φωραθεῖσάν τινι τῶν Κουρσώρων μοιχωμένην, τῇ τοῦ λουτροῦ ἁλέα ἐναποπνιγῆναι προστάξαι", Φιλοστόργιος, P.G. 85.465 - ΙΙ.4].
Ὁ ἐθνικὸς ἱστορικὸς Ζώσιμος, ὁ ὁποῖος θεωρεῖ ὡς μοναδικὴν αἰτίαν ὅλων τῶν κακῶν τῆς αὐτοκρατορίας τὴν μεταστροφὴν τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου εἰς τὴν Χριστιανικὴν πίστιν, κάνει λόγον διὰ ὕπαρξιν ἐρωτικῶν σχέσεων μεταξὺ Κρίσπου καὶ Φαύστης ["Κρίσπον γάρ παῖδα... εἰς ὑποψίαν ἐλθόντα τοῦ Φαύστῃ τῇ μητριᾷ συνεῖναι τοῦ τῆς φύσεως θεσμοῦ μηδένα λόγον ποιησάμενος ἀνεῖλεν", Ἱστορικὰ Νέα, ΙΙ.29.2]. Ἡ ἐμπάθεια ὅμως μὲ τὴν ὁποίαν ὁ Ζώσιμος ἀντιμετώπισεν ὁτιδήποτε προερχόταν ἀπὸ τοὺς Χριστιανούς, πολὺ δὲ περισσότερον ἀπὸ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον διὰ τὸν ὁποῖον ἐκφράζεται κατὰ τρόπον ὑπερμέτρως ἄδικον καὶ προσβλητικόν, καθιστᾶ τὰς μαρτυρίας ἰδιαιτέρως ἐπισφαλεῖς. Ἀνάλογος εἶνε καὶ ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν μᾶς παρέχει ὁ Λατῖνος Ἐπίσκοπος καὶ λόγιος Σιδώνιος Ἀπολλινάριος ὁ ὁποῖος ὅμως, ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ Κρίσπος ἐδηλητηριάσθη [Γ. Κορδᾶτος, Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος, σ. 65].
Ὁ χρονογράφος Ἰ. Ζωναρᾶς, χωρὶς νὰ διευκρινίζῃ τὴν πηγὴν τῶν πληροφοριῶν του, δίδει μίαν παραλλαγμένην πληροφορίαν ἐν σχέσει μὲ αὐτὴν τοῦ Ζωσίμου. Μᾶς παραδίδει ὅτι ἡ Φαῦστα ἐπιθυμοῦσεν ἐρωτικῶς τὸν Κρίσπον καὶ ἐπειδὴ ἐκεῖνος δὲν ἀνταποκρινόταν, τὸν διέβαλεν εἰς τὸν αὐτοκράτορα [Ἐπιτομή, P.G. 134.1105 - XIII.2, Μ. Γλυκᾶς, P.G. 158.465 - IV].
Ἐντύπωσιν πάντως προκαλεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ πρῶτος ἀπὸ τοὺς νεωτέρους σφοδροὺς πολεμίους τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ὁ Edward Gibbon, θεωρεῖ ἀπίθανον τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Φαύστης [Κωνσταντῖνος Παπαῤῥηγόπουλος, σ. 329].
Ἡ σύγχυσις λοιπὸν τῶν πληροφοριῶν καὶ ἡ συνακόλουθος αὐθαίρετος ἀξιολόγησις εἶνε προφανής. Ἐκεῖνο ποὺ θὰ ἠμποροῦσεν ἴσως νὰ ὑποτεθῇ, ἂν τελικῶς αἱ συγκεκριμέναι καὶ πάντως ἀσύμπτωτοι πληροφορίαι ἔχουν ποιάν τινα οὐσιαστικὴν βάσιν, εἶνε ὅτι ὁ Κρίσπος ἐνδεχομένως νὰ διέπραξε κάποιο βαρύτατον παράπτωμα, τὸ ὁποῖον ἡ "σοφὴ αὐστηρότης" [Κ. Κούμας, Ἱστορίαι τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων, σ. 457] καὶ τὸ περὶ δικαίου αἴσθημα τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἀνεχθῇ. Οὕτω, ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος, ὑπερβαίνοντας τὰ αἰσθήματα πατρικῆς ἀγάπης ποὺ τὸν συνέδεαν μὲ τὸν Κρίσπον, ἐπέτρεψε τὴν καταδίκην του εἰς θάνατον, ἀφοῦ εἶνε δεδομένον ὅτι ἦτο ἰδιαιτέρως αὐστηρὸς εἰς θέματα ἀρχῶν καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς αὐστηρότητος δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ διαφύγῃ οὔτε ὁ υἱός του. Καμμία ἄλλη σοβαρὰ καὶ λογικὴ ἐξήγησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ. Ἄλλως τε διὰ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον τὸ περὶ δικαίου αἴσθημα ἦτο ἀνώτερον ἀπὸ κάθε ἄλλο. Αὐτοὶ λοιπὸν ποὺ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ἐφαντάσθησαν τὸν Νέρωνα, τὸ ἔκαναν ἐπειδὴ αὐτὸ τοὺς ἐξυπηρετοῦσεν [Καλλίνικος, σελὶς 438, ὑποσημείωσις 5, μὲ εἰδικὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν Γάλλον Μοναχὸν Leclercq ὁ ὁποῖος φέρεται νὰ ἀποκαλῇ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον "δολοφόνον ἐφάμιλλον τοῦ Νέρωνος, ἀντικείμενον γενικῆς βδελυγμίας, δῆθεν Χριστιανός, οὐδέποτε ὑπάρξας ἀληθὴς τοιοῦτος, ἀναλαβὼν ἐργολαβικῶς τὴν κηδεμονίαν τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἀκύρως βαπτισθείς". Αἱ κρίσεις αὗται ἐμπεριέχονται εἰς τὴν Γαλλικὴν ἔκδοσιν τῆς Ἱστορίας τῶν Συνόδων τοῦ Γερμανοῦ Ἐπισκόπου Josef Hefele (Conciliengeschichte)]. Ὅσον ἀφορᾷ περὶ τοῦ θανάτου τῆς Φαύστης καὶ πολὺ περισσότερον περὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον φέρεται ὅτι ἀπέθανεν, ἡ πληροφορία μόνον μὲ ἀφήγησιν ἀνεκδοτολογικοῦ τύπου μεσαιωνικοῦ χαρακτῆρος ἠμπορεῖ νὰ ἐξομοιωθῇ καὶ ὄχι μὲ σοβαρὰν ἱστορικὴν πληροφόρησιν.
Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ἐλέγχεται ἀκόμη ἀπὸ μερικούς, διὰ τὸν θάνατον τοῦ γαμβροῦ του, τοῦ Λικινίου, συζύγου τῆς ἀδελφῆς του Κωνσταντίας [Ζώσιμος, ΙΙ.28.2]. Ἡ ἀντικειμενικὴ κρίσις ὅμως ἐπιβάλλει νὰ κρίνωνται τὰ γεγονότα ὑπὸ τὰς συγκεκριμένας κυριάρχους ἀντιλήψεις δικαίου, εἰς τὸν τόπον καὶ τὸν χρόνον ποὺ ἔλαβαν χώραν [Ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ Will Durant ὅτι "δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν τὰς ἐκτελέσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη, μὴ γνωρίζοντες τὰς αἰτίας αὐτῶν", σ. 762]. Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ἂν καὶ ἐνίκησε τὸν Λικίνιον, δὲν τὸν κατεδίκασεν εἰς θάνατον ὅπως συνηθιζόταν, οὔτε κἂν τὸν ἐφυλάκισεν, ἀλλὰ σεβόμενος προφανῶς τὴν συγγενικήν τους σχέσιν, τὸν ὑποχρέωσεν νὰ ζῇ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ὁ Λικίνιος, ἂν καὶ ὑπεσχέθη ὑποταγὴν εἰς τὸν αὐτοκράτορα, δὲν τὸ ἔπραξεν. Ἀντιθέτως, ἐκινήθη συνωμοτικῶς μὲ σκοπὸν τὴν ἀνατροπὴν τοῦ αὐτοκράτορος. Ἡ παραπομπή του εἰς δίκην καὶ ἡ καταδίκη του εἰς θάνατον μὲ τὰς προβλεπομένας διαδικασίας, ἦτο φυσικὸν ἐπακόλουθον τῆς παρανόμου καὶ ἀξιοποίνου συμπεριφορᾶς του. Ὁ εἰδωλολάτρης ἱστορικὸς Ζώσιμος βεβαίως, δι᾿ αὐτονοήτους λόγους, ἔχει ἄλλην ἄποψιν. Κατηγορεῖ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον ὅτι δῆθεν ἠθέτησε τὸν λόγον του καὶ διέταξε νὰ θανατωθῇ ὁ Λικίνιος, ξεχνῶντας προφανῶς ὅτι ὁ Λικίνιος, μετὰ τὴν ἧτταν του καὶ τὸν περιορισμόν του εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὄχι μόνον δὲν ἐτήρησε τὴν ὑπακοὴν ποὺ ὄφειλεν, ἀλλ᾿ ἀντιθέτως ἐκινήθη ἀνατρεπτικῶς ἐναντίον τοῦ αὐτοκράτορος. Διατί τάχα ἡ ποινικὴ συμπεριφορὰ τῆς ἐννόμου τάξεως τῆς αὐτοκρατορίας πρὸς τὰς ἀξιοποίνους πράξεις τοῦ Λικινίου, θὰ ἔπρεπε νὰ ἦτο διαφορετική; Προφανῶς ἐπειδὴ αὐτὸ ἐξυπηρετοῦσε τὰς ἀπόψεις τοῦ Ζωσίμου.
Ἡ Χριστιανικὴ συνείδησις ἀγάπης βεβαίως, δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀποδοχὴν τῆς θανατικῆς καταδίκης. Εἶνε ὅμως ἀδιανόητον νὰ κρίνεται ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος μὲ βάσιν τὰς ἀρχὰς τοῦ Εὐαγγελίου, ὅταν ἡ συγκεκριμένη πρᾶξις ἔλαβε χώραν εἰς μίαν ἐποχὴν (324 μ.Χ.) ὅπου αὐτὸς δὲν εἶχε κατανοήσει πλήρως τὰς ἀξίας τῆς Χριστιανικῆς διδασκαλίας. Οὔτε πάλιν νὰ ἀξιολογῶμε τὰς πράξεις του μὲ τὴν φιλοσοφίαν καὶ τὰς ἀρχὰς ποὺ μᾶς ἐπιβάλλουν αἱ σύγχρονοι ἀντιλήψεις. Ὁ Κωνσταντῖνος Παπαῤῥηγόπουλος, ἐπηρεασμένος προφανῶς ἀπὸ τὸν Ἅγιον Ἱερώνυμον, ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ ἀυτοκράτωρ ὄφειλε νὰ δείξῃ μεγαλυτέραν γενναιότητα καὶ νὰ χαρίσῃ δι᾿ ἄλλην μίαν φορὰν τὴν ζωὴν εἰς τὸν Λικίνιον. Τὸ γεγονὸς ὅμως ὅτι ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος δὲν ἐπέδειξε τὴν ἀνάλογον μεγαλοψυχίαν καὶ ἄφησε τὸν γαμβρόν του νὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὴν θανατικὴν καταδίκην, δὲν παρέχει τὸ δικαίωμα ἐξομοιώσεώς του μὲ τὸν Νέρωνα, ὅπως ἀδοκίμως μερικοὶ ἐπιχειροῦν νὰ καταδείξουν.
Τέλος, εἰς τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον ἀποδίδουν μερικοὶ τὴν δολοφονίαν τοῦ υἱοῦ τοῦ Λικινίου καὶ τῆς Κωνσταντίας, ἄρα καὶ ἰδικοῦ του ἀνηψιοῦ, ἡλικίας μόλις 12 ἐτῶν. Τοιαύτη ὅμως πληροφορία μέσα ἀπὸ τὰς ἱστορικὰς πηγὰς δὲν προκύπτει. Πέραν αὐτοῦ, ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ἤδη εἶχεν ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὸν Λικίνιον καὶ δὲν εἶχε κανένα ἀπολύτως λόγον νὰ θανατώσῃ ἕνα δωδεκάχρονον παιδίον, πολὺ δὲ περισσότερον ὅταν αὐτὸ ἦτο τὸ τέκνον τῆς ἀδελφῆς του.
[Κάποιοι ἐκτιμοῦν ὅτι ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ἐθεώρησε τὸν ἀνηψιόν του ὡς ὑπεύθυνον τοῦ θανάτου τοῦ Κρίσπου (Νέα Γενικὴ Ἱστορία τῶν Ἑλλήνων, τόμος ΣΤ΄, σελὶς 32, Δ. Ἀπέργης - Κ. Ἐμμανουήλ, Ἀθήνα, 1974). Ἄλλοι πάλιν θεωροῦν ὅτι εἶχε βλέψεις εἰς τὸν θρόνον].
Δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τῆς προσοχῆς μας τὸ γεγονὸς ὅτι ὅσοι ἀπὸ τοὺς συγγενεῖς τοὺ Μεγάλου Κωνσταντίνου ἀπέθανον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς βασιλείας του, ὁ θάνατός τους ἀπεδόθη, ἀπὸ τοὺς ἰδεολογικούς του ἀντιπάλους, εἰς τὴν σφαίραν τῆς προσωπικῆς του εὐθύνης. Ἀκόμη καὶ ὁ θάνατος τοῦ πενθεροῦ του, τοῦ Μαξιμιανοῦ, ὁ ὁποῖος ηὐτοκτόνησεν ἕν ἔτος μετὰ τὴν ἀνεπιτυχῆ ἀπόπειραν δολοφονίας τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀποδίδεται, τελείως ἀβασίμως, ἀπὸ τινὰς συγχρόνους συγγραφεῖς, εἰς τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον.
Δυστυχῶς ὅμως, ὅλη αὐτὴ ἡ μυθιστορηματικὴ κατασκευὴ ὑποτιθεμένων θανάτων τῶν προσώπων τοῦ οἰκογενειακοῦ περιβάλλοντος τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, τὸ μόνον ποὺ κατορθώνει εἶνε νὰ σπέρνῃ τὴν ἀμφιβολίαν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνυποψιάστου καὶ καλοπροαιρέτου Χριστιανοῦ, εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ὁποίου γκρεμίζεται μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας φυσιογνωμίας τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας ἱστορίας. Καὶ βεβαίως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφοβολία πὼς μὲ ὅλον αὐτὸ τὸ δολίως κατασκευασμένον σεναριογραφικὸν ὑλικὸν δὲν ἐπιδιώκεται τίποτε ἄλλο, παρὰ ὁ διασυρμὸς καὶ ἡ ἀπαξίωσις τῆς πνευματικῆς μας κληρονομίας.
Εἶνε ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ὅλοι αὐτοὶ ποὺ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ θεμελιωτοῦ τοῦ βυζαντινοῦ πολιτισμοῦ ἠθέλησαν νὰ συνθέσουν τὸ πορτραῖτον μιᾶς ἐγκληματικῆς φυσιογνωμίας, δὲν κάνουν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸ νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὴν ἀσάφειαν καὶ τὴν ἀπροσδιοριστίαν τῶν πηγῶν πλάθοντας ὑποθετικὰ ἱστορήματα εἰς τὰ μέτρα τῆς ἰδικῆς τους ἀρεσκείας. Ἀλήθεια τί ἔχουν νὰ ἀπαντήσουν ὅλοι αὐτοὶ εἰς τὸν Σωζομενὸν ὁ ὁποῖος μὲ παῤῥησίαν ἐπισημαίνει: «Δὲν παραβλέπω αὐτὸ ποὺ λέγουν οἱ εἰδωλολάτραι ὅτι δηλαδὴ ὁ Κωνσταντῖνος, ἀφοῦ ἐθανάτωσε τινὰς ἐκ τῶν στενῶν του συγγενῶν καὶ ἀφοῦ συνέπραξεν εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κρίσπου, δηλαδὴ τοῦ ἰδίου του τοῦ τέκνου, μετενόησε καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν φιλόσοφον Σώπατρον κάθαρσιν ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν του. Ἐκεῖνος ὅμως τοῦ ἀπήντησεν ὅτι κάθαρσις διὰ τοιαῦτα ἁμαρτήματα δὲν ὑπάρχει. Ἀνυπομονοῦσε λοιπὸν δι᾿ αὐτὸν τὸν λόγον ὁ βασιλεὺς νὰ συναντηθῇ μὲ Ἐπισκόπους ποὺ τοῦ ἔδιδαν τὴν ὑπόσχεσιν πὼς μὲ τὸ Βάπτισμα θὰ καθαριζόταν ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας. Οἱ Ἐπίσκοποι τοῦ ἔδωσαν σκοπίμως αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν, οὕτως ὥστε νὰ δελεασθῇ καὶ νὰ γίνῃ Χριστιανὸς καὶ μαζὶ μὲ αὐτὸν νὰ βαπτισθοῦν καὶ ὅσοι εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν του. Ὅμως, ἐις ἐμὲ φαίνεται ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶνε δημιουργήματα ἐκείνων ποὺ ἔχουν σκοπὸν νὰ κατασυκοφαντοῦν τὴν πίστιν τῶν Χριστιανῶν» ["Οὐκ ἀγνοῶ δέ, ὡς ἕλληνες λέγουσι, Κωνσταντῖνον ἀνελόντα τινὰς τῶν ἐγγυτάτῳ τοῦ γένους, καὶ τῷ θανάτω Κρίσπου τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς συμπράξαντα μεταμεληθῆναι καὶ περὶ καθαρμοῦ κοινώσασθαι Σωπάτρῳ τῷ φιλοσόφῳ... τὸν δὲ ἀποφήνασθαι, μηδένα καθαρμὸν εἶναι τῶν τοιούτων ἁμαρτημάτων. Ἀδημονοῦντα δὲ τὸν βασιλέα ἐπὶ τῇ ἀπαγορεύσει περιτυχεῖν ἐπισκόποις, οἱ μετανοίᾳ καὶ βαπτίσματι ὑπέσχοντο πάσης αὐτὸν ἁμαρτίας καθαίρειν. Ἠσθῆναί τε τούτοις κατὰ σκοπὸν εἰρηκόσι καὶ θαυμάσαι τὸ δόγμα, καὶ χριστιανὸν γενέσθαι καὶ τοὺς ἀρχομένους ἐπὶ τοῦτο ἀγαγεῖν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, ταῦτα πεπλάσθαι τοῖς σπουδάζουσι τὴν χριστιανῶν θρησκείαν κατηγορεῖν", Σωζομενός, P.G. 67.869 - I.5].
Δυστυχῶς, αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ ἀδιαπέραστον στρῶμα ἱστορικῆς ὀμίχλης ποὺ ἔχει καταπέσει ἐπάνω εἰς τὰ συγκεκριμένα γεγονότα, ἐτροφοδότησε τὴν μισαλλοδοξίαν καὶ τὴν μυθώδη εὑρηματικότητα ὅλων ἐκείνων ποὺ τὴν διαδρομὴν τοῦ βυζαντινοῦ πολιτισμοῦ τὴν ἀντελήφθησαν ὡς θλιβερὰν παρένθεσιν τῆς παγκοσμίου ἱστορίας. Ἐν τέλει ὅμως, ὅ,τι καὶ ἐὰν ἐσυνέβη ἐντὸς τῶν αὐτοκρατορικῶν ἀνακτόρων, πρέπει νὰ γίνῃ κατανοητὸν ἀπὸ τοὺς πολεμίους τῆς βυζαντινῆς ἱστορίας ὅτι ὁ πολιτισμὸς δὲν παράγεται ἐντὸς τῶν αὐτοκρατορικῶν σαλονιῶν, οὔτε καταγράφεται ὡς ἄθροισμα παλατιανῶν δολοπλοκιῶν. Ἡ λόγια σκέψις, ἡ λόγια αἰσθητική, ἡ διανόησις, ἡ ἀναζήτησις ὑψηλοτέρων ἀρχῶν καὶ ἀξιῶν, αἱ μεταφυσικαὶ ἀναζητήσεις, ἡ προσπάθεια προσεγγίσεως τοῦ θείου, εἶνε στοχεῖα ποὺ χαρακτηρίζουν τὴν ἱστορικὴν συνέχειαν ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι μόνον τοὺς ἄρχοντάς του. Ὁ πολιτισμὸς ἑνὸς λαοῦ, συνεπῶς, δὲν κρίνεται μὲ βάσιν τὰς ἰδιοτροπίας ἐκείνων ποὺ ἀσκοῦν τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ μὲ βάσιν τὰς δυνατότητας τοῦ ἰδίου τοῦ λαοῦ νὰ παράγῃ καὶ νὰ ἀποθέτῃ εἰς τὸ παγκόσμιον ταμιευτήριον τοῦ πολιτισμοῦ.
Μέγας Κωνσταντῖνος ὁ Ἰσαπόστολος
Δημητρίου Ἀποστολίδου
Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μητροπόλεως Φιλίππων, Νεαπόλεως καὶ Θάσου
Ἔκδοσις Β΄ ἀναθεωρημένη, Καβάλα Ἰανουάριος 2012
(Ἔκδοσις Α΄ Μάρτιος 2005)
(σ. 203-210)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου