ΠΕΡΙ ΣΥΜΠΡΟΣΕΥΧΩΝ. Πότε γίνεται συμπροσευχή καί πότε δέν γίνεται.

                                         

- (κ. Μουρατίδης) Κοιτάξετε, ὅταν οἱ Κανόνες λέγουν: «Ἀπαγορεύεται ἡ συμπροσευχὴ μὲ τοὺς αἱρετικούς», δὲν λέγουν εἰς τί βαθμόν.

- Καὶ μὲ τοὺς ἀκοινωνήτους· τοὺς ἁπλῶς ἀκοινωνήτους.

- (π. Σ.) Μερικοὶ ἀποκλείουν μόνον τὴν «ἐν ἀμφίοις» συμπροσευχὴν ἐντὸς τοῦ Ναοῦ.

- Ἔτσι εἰσέρχεται καὶ ὁ ὑποκειμενικὸς παράγων πλέον καὶ δὲν γνωρίζουμε ποῦ θὰ σταματήσωμε: Πρῶτα δὲν ἐπιτρέπεται «ἐν ἀμφίοις». Μετὰ ἐπιτρέπεται μόνον μὲ ἐπιτραχήλιον. Μετὰ μὲ ἐπιτραχήλιον καὶ φαιλόνι. Μετὰ καὶ μὲ πλήρη στολὴν καὶ μετὰ «δεῦτε λάβετε, φάγετε». Ὄχι, παιδάκι μου. Ἅμα εἰσέλθῃ ὁ ὑποκειμενικὸς παράγων, δὲν σταματᾶ πουθενά. Ἐγὼ εἰς τὴν ζωήν μου ἐσυνήθισα νὰ μὴ αὐτοσχεδιάζω ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖ ποὺ μοῦ δίδει ἡ Ἐκκλησία ἐξουσίαν εἶνε εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἐπιτιμίων. «Εἴ τις τῆς παρὰ τῶν πιστευθέντων τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας εἰς τὸ ἐλαττῶσαι τὸν χρόνον τῶν ἐπιτιμίων, οὐκ ἔστι καταγνώσεως ἄξιος».  Λέγει ἡ Ἐκκλησία: Ἐγὼ σοῦ βάζω μερικὰ πλαίσια, ἀλλὰ ἐσὺ κινήσου ἐλεύθερα. Ἐκεῖ μπορῶ νὰ αὐτοσχεδιάσω. Βεβαίως, καλὸν εἶνε μὲ τὸν φωτισμὸν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ ὅταν ἡ Ἐκκλησία δὲν μοῦ ἀφήνει περιθώριον αὐτοσχεδιασμοῦ, ποῖος εἶμαι ἐγὼ ποὺ θὰ αὐτοσχεδιάσω;

Ὅταν ἕνας Ἅγιος Ἰωάννης Δαμασκηνὸς ἀρχίζει ἔτσι τὴν δογματικήν του: «Ἐρῶ ἐμὸν οὐδέν», ποῖοι εἴμεθα ἡμεῖς ποὺ θὰ εἴπωμεν: «Εἶπαν αὐτὸ οἱ Πατέρες, ἀλλὰ λέγομεν ἡμεῖς τοῦτο»; Ἕνας κολοσσὸς σοφίας καὶ ἁγιότητος, «Ἐρῶ ἐμὸν οὐδέν». Καὶ λέγει ὁ Μπαλᾶνος, ἡ ἐποχὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ εἶνε ἡ ἐποχὴ τῆς καθυστερήσεως, δὲν ἔχει ἀνελίξεις καὶ ἐξελίξεις, κ.λπ., εἶνε στατικὴ δὲν ἔχει πρόοδον ἡ Θεολογία, διότι βαδίζει εἰς τὰ ἀχνάρια τῶν παλαιοτέρων Πατέρων. Πρόοδος εἶνε νὰ λέγωμε καὶ ἰδικά μας! Ἀπὸ ἐκεῖ ἀρχίζει ἡ κατάγνωσις τῶν ἀνθρώπων: Ἐμεῖς γνωρίζουμε καλλίτερον ἀπὸ τοὺς Πατέρας. Ποῖος εἶμαι ἐγὼ ποὺ θὰ νομοθετήσω καὶ θὰ εἰπῶ: «Ναί, ἡ Ἐκκλησία λέγει αὐτό, ἀλλὰ ἐγὼ λέγω τοῦτο»; Ποῖος εἶμαι ἐγώ; Δὲν ὑπάρχει ἀσφάλεια, ἅμα εἰσέλθῃ τὸ ὑποκειμενικὸν κριτήριον μέσα μας. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς τὴν ζωήν μου ποτὲ δὲν ἠσθάνθην προβληματισμοὺς ἐκεῖ ποὺ ὁμιλεῖ ἡ Ἐκκλησία.

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς ἔχει γράψει καὶ ἕνα θαυμάσιον δογματικὸν ἔργον, τὸ Ἔκδοσις Ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως. Εἶνε, θὰ ἔλεγε κανείς, διὰ τὴν ἐποχήν του, ἡ καλλιτέρα σύνοψις τῆς Ὀρθοδόξου Δογματικῆς διδασκαλίας. Καὶ ἐδῶ εἶνε ἡ ταπείνωσις τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ· ἐνῷ ἦτο τόσον σπουδαῖος καὶ τόσον μεγάλος καὶ εἶχε τόσην μόρφωσιν, λέγει: «ἐρῶ ἐμὸν οὐδέν», δὲν θὰ εἰπῶ ἰδικόν μου τίποτε. Θὰ εἰπῶ ὅ,τι ἐδίδαξαν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὅ,τι εἶπεν ὁ Κύριος καὶ οἱ Ἀπόστολοι, ὅ,τι ἐθεσμοθέτησαν αἱ Οἰκουμενικαὶ Σύνοδοι. Θὰ εἰπῶ, λοιπόν, τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἐκκλησίας· δὲν θὰ εἰπῶ τίποτε ἰδικόν μου. Πολλοὶ σύγχρονοι θεολογοῦν ἐκ κοιλίας, λέγουν ἢ κάνουν ὅ,τι θέλουν. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ὁ μέγας αὐτὸς Πατὴρ τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ἤθελε νὰ εἰπῇ τίποτε ἰδικόν του· ἤθελε νὰ συνοψίσῃ τὴν διδασκαλίαν τῶν πρὸ αὐτοῦ Διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας.

- (Γ. Π.) Πάτερ, ἂν ἐκεῖ εἰς τὴν τράπεζαν τῶν συσκέψεων ὑπάγῃ ἕνας πατὴρ τῆς Ὀρθοδοξίας ποὺ ἔχει τὴν ἀδιάλειπτον προσευχήν, αὐτὸς θὰ χαθῇ;

- Ἀγαπητέ μου, ἂς εἴπωμεν ὅτι ἕνας ἀδελφός μου εἶχε νυμφευθεῖ μίαν Παπικήν. Καὶ τὴν κηδεύουν· τέλος πάντων νύμφη μου εἶνε καὶ τὰ παιδιά της εἶνε ἀνίψια μου. Καὶ ἐπήγαιναν εἰς τὸν Παπικὸν Ναὸν καὶ ἔλεγα ἐκείνην τὴν ὥραν, «Θεέ μου, Σὲ παρακαλῶ, ἀνάπαυσέ την, συγχώρεσέ την, δὲν ξέρει τί ἔκανε· Παπικὴ ἐγεννήθη, ἡ μήτηρ της Παική, ὁ πατήρ της Παπικός», αὐτὸ δὲν τὸ θεωρῶ συμπροσευχή. Ἐγὼ ἐπῆγα ἀπὸ κοινωνικὸν καθῆκον νὰ παραστῶ καὶ ἔκαναν τὴν ἰδικήν μου προσευχήν, μὲ ἰδικόν μου τρόπον. Ἄλλο ἂν τοπικῶς συνέπιπτα. Ἀλλὰ δὲν ἔκανα συμπροσευχήν, ὅπως ἂν ἀνέβαινα εἰς τὸ ψαλτήρι καὶ ἄρχιζα «Ave Maria, Ave Maria», ὅπως λέγουν ἐκεῖνοι, κ.λπ..

- (Γ. Π.) Ὁ... εἶπεν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν τράπεζαν συσκέψεων.

- Ὁ... εἶπε νὰ σηκωθῶμεν ὅλοι μαζύ, Ὀρθόδοξοι καὶ Παπικοὶ καὶ νὰ ἀναπέμψωμεν ἀπὸ κοινοῦ προσευχήν. Ἂν ἐκεῖνος ποὺ κάνῃ ἀδιάλειπτον νοερὰν προσευχὴν τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ῥουφοῦν καφὲ οἱ ἄλλοι, θὰ συνεχίσῃ νὰ προσεύχεται· νὰ μὴ ὁμιλῇ.

- Εἰς τὴν Πρόθεσιν, πάτερ, ἀποκλείεται νὰ τοὺς μνημονεύσωμεν;

- Εἰς τὰς ἰδιωτικὰς προσευχὰς ἠμποροῦμε νὰ μνημονεύωμεν αὐτοὺς ποὺ δὲν εἶχαν κοινωνίαν μὲ τὴν Ἐκκλησίαν· εἰς τὴν Ἁγίαν Πρόθεσιν ὄχι. Καὶ μέσα εἰς τὴν Θείαν Λειτουργίαν ἠμποροῦμε νὰ κάνωμεν ἰδιωτικὴν προσευχὴν διὰ τοὺς ἀδελφούς μας Παπικούς, κ.λπ., ἀλλὰ ὄχι εἰς τὴν τάξιν τῆς λατρείας. Τὰ δίπτυχα ἦσαν πάντοτε κριτήριον τῆς Ὀρθοδοξίας κάθε προσώπου. Ἡ διαγραφὴ ἀπὸ τὰ δίπτυχα ἐσήμαινεν ἔκπτωσιν εἰς αἵρεσιν ἢ σχίσμα.

Προσευχὴν εἰς τὴν Λειτουργίαν ἠμποροῦμε νὰ κάνωμε καὶ διὰ τοὺς εἰδωλολάτρας ἀκόμη. Καὶ ἂν θέλῃ ἕνας νὰ εἰπῇ καὶ διὰ τὸν Νέρωνα, εἰς τὴν Λειτουργίαν: «Θεέ μου, τὸ ἔλεός Σου εἶνε ἄπειρον», ξέρω᾿ γώ, «ἂν θέλῃς νὰ ἐλεήσῃς τὸν Νέρωνα, βάλε τον εἰς τὸν Παράδεισον».

Ἀναφέρεται εἰς τὸ Γεροντικὸν ὅτι κάποιος ἀσκητὴς προσευχόταν δι᾿ ἕνα αὐτοκράτορα Ῥωμαῖον, τὸ ἔλεγε, τὸ ἔλεγε ξανά. Καὶ κάποτε τοῦ λέγει ὁ Θεός: «Ἄφησέ Με, παῦσε νὰ παρακαλῇς δι᾿ αὐτόν, διότι εἶνε ἀσεβέστατος· δὲν μπορεῖ νὰ σωθῇ.

Λέγουν οἱ Κανόνες: «Εἴ τις ἀκοινωνήτῳ, κἂν ἐν οἴκῳ, συνεύξηται, ἀφοριζέσθω. Ὅποιος κάνει συμπροσευχήν, ἔστω καὶ εἰς τὴν οἰκίαν του, ὄχι εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, μὲ ἀκοινώνητον, νὰ ἀφορίζεται.

- Ἅμα ἕνας εἶνε νυμφευμένος μὲ Παπικήν, τί γίνεται;

- Νὰ πρόσεχε νὰ μὴ ἔπαιρνε Παπικήν.

- Σχετικῶς μὲ παπικὰς εἰκόνας, τὰς πετοῦμε;

- Ἀσχέτως τοῦ ποῖος τὴν ἔφτιαξεν, ἐφ᾿ ὅσον εἰκονίζει θεῖον Πρόσωπον, ἐσὺ δὲν θὰ τὴν βεβηλώσῃς. Εἰπέ ὅτι εἶνε ἕνας ἄνθρωπος αἱρετικός, σχισματικός, ἔχει ὅλα τὰ κακὰ τοῦ κόσμου καὶ ἔχει ἕνα σταυρόν· ἐσὺ αὐτὸν τὸν σταυρὸν ἂν τὸν εὕρῃς, δὲν θὰ τὸν πετάξῃς εἰς τὸ πῦρ. Τὸν σταυρὸν ἂν τὸν ἔφτιαξεν ὁ αἱρετικός, ἰδική του δουλειά. Δι᾿ ἐσὲ ὁ σταυρὸς εἶνε σταυρός, ὅποιος καὶ ἂν τὸν ἔχῃ φτιάξει. Ἂν ὁ Ἄρειος εἶχε φτιάξει σταυρούς, δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Ἐκκλησία μετὰ θὰ πετοῦσε τοὺς σταυροὺς αὐτούς. Ὄχι. Τὴν τιμὴν τὴν ἔχει ἡ εἰκὼν διὰ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον εἰκονίζει ἢ ὁ σταυρὸς αὐτὸς καθ᾿ ἑαυτόν.

- Γέροντα, ξέρουμεν ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ συμπροσευχὴ μὲ τοὺς αἱρετικούς. Εἰς τοὺς Ὀρθοδόξους ναοὺς κατὰ τὴν ὥραν τῆς Θείας Λατρείας ἐπιτρέπεται νὰ συμπροσεύχωνται ἢ νὰ παρίστανται αἱρετικοί;

- Ὄχι, ὑπὸ τὴν ἑξῆς προϋπόθεσιν: Ὅτι δὲν θὰ καλέσωμεν ἡμεῖς ἑτεροδόξους νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν νὰ προσευχηθοῦν. Ἂν ἐν ἀγνοίᾳ μας εἰσέλθουν μέσα, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἡμεῖς τοὺς ἐκαλέσαμεν εἰς συμπροσευχήν. Ἢ ἂν κάποιος ἔλθῃ ἀπὸ ἐνωρὶς καὶ καθίσῃ μέσα καὶ ἡμεῖς δὲν γνωρίζουμεν οτι εἶνε Παπικὸς ἢ Προτεστάντης, δὲν παραβαίνουμε τοὺς Κανόνας. Παράβασις τῶν Κανόνων εἶνε ὅταν τοὺς καλέσωμε νὰ ἔλθουν νὰ συμπροσευχηθῶμεν. Ἂν εἰσέλθῃ κάποιος ἐν ἀγνοίᾳ μας, ἢ ἂν τὸν γνωρίζωμε καὶ στείλωμε καὶ τοῦ εἰπῶμεν: «Ἄκουσον, οἱ Κανόνες λέγουν δὲν πρέπει νὰ συμπροσευχώμεθα. Σὲ παρακαλοῦμεν ὕπαγε εἰς τὸ καλόν». Καὶ εἰπῇ: «Ὄχι· ἐγὼ δὲν φεύγω!», οὔτε θὰ διακόψωμε τὴν Λειτουργίαν, οὔτε θὰ τὸν τραβῶμε μὲ χέρια καὶ μὲ πόδια, συρτὸν νὰ τὸν βγάλωμεν ἔξω, οὔτε θὰ φέρωμε τὴν ἀστυνομίαν. Ἡ ἔννοια εἶνε νὰ μὴ πηγαίνωμεν ἡμεῖς εἰς τοὺς ναοὺς τῶν ἑτεροδόξων, οὔτε νὰ καλῶμε τοὺς ἑτεροδόξους εἰς τοὺς ἰδικούς μας ναοὺς διὰ συμπροσευχήν.

- Τὸ ἠρώτησα διότι εἰς τὴν Μητρόπολιν Ἀθηνῶν σήμερον ὅπου ἐκκλησιάσθην διὰ κάποιαν ἐκδήλωσιν διὰ τὰ βραβεῖα τοῦ Ὠνάση, ἦτο ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τοῦ Σαλβαδὸρ μαζὺ μὲ 3-4 Ἐπισκόπους, εἰς λίαν τιμητικὴν θέσιν. Τοῦ εἶχαν βάλει μίαν πολυθρόνα ἀπέναντι ἀπὸ τὸν θρόνον τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν. Αὐτὸ ἔχει σχέσιν μὲ τό...

- Βεβαίως, ἂν ἦτο μέσα εἰς τὴν Λειτουργίαν, καλὸν ἦτο, νὰ μὴ ἦτο. Τώρα εἰς τὰς ἐκδηλώσεις γενικῶς, τὰς ὁποίας κάνουμεν, ὄχι τώρα, ἀλλὰ ἀπὸ πολὺ παλαιά, μετέχουν καὶ οἱ ἑτερόδοξοι, ὄχι διὰ λατρείαν, ἀλλὰ δι᾿ αὐτὴν τὴν τιμητικὴν ἐκδήλωσιν. Συνηθίζεται ἀπὸ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ξένων δογμάτων καὶ οἱ πρέσβεις νὰ καλῶνται εἰς τὴν δοξολογίαν τῆς πρώτης τοῦ ἔτους καὶ εἰς τὴν ἐθνικήν μας ἑορτήν, ἀπὸ τότε ποὺ καθιερώθη. Αὐτὸ δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν τῆς συμπροσευχῆς, ὄχι μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἑτεροδόξους, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον τοὺς ἑτεροθρήσκους. Ἕνας Μωαμεθανὸς ἢ ἕνας Βουδδιστὴς πρέσβυς, τί θὰ ἔλθῃ; Νὰ προσευχηθῇ εἰς τὸν Χριστόν; Ὅπως μετὰ ὑπάγει εἰς τὴν παρέλασιν, ἔτσι ὑπάγει καὶ εἰς τὸν ναόν. Ἁπλῶς νὰ τιμήσῃ τὴν ἡμέραν ποὺ δι᾿ ἡμᾶς εἶνε εὔφημος. Ἐκεῖ δὲν ἔχει χαρακτῆρα συμπροσευχῆς. Ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ ἐμεῖς ἀντὶ νὰ κάνωμεν εἰς κάποιαν αἴθουσαν αὐτὴν τὴν ἐκδήλωσιν, τὴν κάνουμεν εἰς τὸν ναόν· ἔρχεται ὡς ἐπίσημος προσκεκλημένος ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν χαρὰν τοῦ ἔθνους διὰ τὴν ἑορτὴν τῆς παλιγγενεσίας. Δὲν μετέχει εἰς τὴν λατρείαν. Τὸ ἴδιον συνέβαινε καὶ συμβαίνει καὶ εἰς τὰς ἐνθρονίσεις καὶ εἰς τὰς κηδείας τῶν Ἀρχιεπισκόπων. Ὅταν ἐνθρονίζεται ὁ ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπος καὶ ὅταν ἀποθνήσκῃ καὶ κηδεύεται, καὶ οἱ ἀρχηγοὶ ξένων δογμάτων καὶ οἱ πρέσβεις μετέχουν ὡσὰν μίαν προσφορὰ τιμῆς εἰς τὴν ἐξόδιον Ἀκολουθίαν ἢ εἰς τὴν τελετὴν τῆς ἐνθρονίσεως καὶ ὄχι συμπροσευχόμενοι εἰς τὴν λατρείαν. Καὶ οἱ πρέσβεις οἱ ιδικοί μας εἰς μίαν ξένην χώραν θὰ ὑπάγουν εἰς μίαν ἑορτὴν τὴν ὁποίαν ἔχουν ἐκεῖνοι. Αὐτὸ δὲν εἶνε συμπροσευχή. Ἐξ ἄλλου δὲν τοὺς καλοῦμεν ἐμεῖς. Δὲν τοὺς καλεῖ ἡ Ἐκκλησία· τοὺς καλεῖ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν τρόπων μὲ τοὺς ὁποίους ἑορτάζει τὸ ἐπίσημον Κράτος τὴν 1ην τοῦ νέου ἔτους, ἐπὶ παραδείγματι, εἶνε καὶ κάποια ἐκδήλωσις εἰς τὴν Μητρόπολιν. Λέγει: Ἐλᾶτε καὶ ἐσεῖς ἐκεῖ.

- Μά, Γέροντα, δὲν εἶνε μόνον ἐκδήλωσις τῆς πολιτείας.

- Δὲν κάνουν συμπροσευχήν. Διὰ λόγους ἐθιμοτυπικούς. Δὲν τοὺς καλεῖ διὰ νὰ συμπροσευχηθοῦν.

- Πέρυσι εἰς τὸν Πανάγιον Τάφον εἰς τὴν τελετὴν τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ἦτο προσκεκλημένος ὁ Ὑπουργὸς Θρησκευμάτων τῶν Ἑβραίων. Δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Ἑβραῖος...

- προσηυχήθη, οὔτε τὸν καλέσαμε διὰ νὰ προσευχηθῇ. Ὄχι. Αὐτὸ εἶνε μία ἐπίσημος πρόσκλησις διὰ κάποιαν ἐκδήλωσιν α΄ ἢ β΄, τὴν ὁποίαν κάνουμε. Ἄλλο συμπροσευχὴ καὶ ἄλλο ἁπλῆ συμπαράστασις. Νὰ μὴ τὸ δώσῃ ὁ Θεός, ἀλλὰ ἂν τινὸς ἀπὸ ἐσᾶς τὸ τέκνον γνωρίσῃ μίαν παπικὴν καὶ δὲν δέχεται ἐπ᾿ οὐδενὶ λόγῳ αὐτὴ νὰ γίνῃ Ὀρθόδοξος καὶ τὸ τέκνον πάλιν δὲν δέχεται νὰ ἀποτραβηχθῇ, καὶ γίνῃ ὁ γάμος, ὁ μεικτὸς ὁ λεγόμενος, καὶ Ὀρθόδοξος καὶ Παπικός, ἐσεῖς, ἐφ᾿ ὅσον εἶνε τέκνον σας τί θὰ κάνετε; Θὰ ὑπάγετε καὶ εἰς τὸν Παπικὸν ναόν, ἀλλὰ δὲν θὰ προσευχηθῆτε. Θὰ ὑπάγετε ἁπλῶς διὰ νὰ παραστῆτε εἰς τὴν Ἀκολουθίαν ποὺ γίνεται διὰ τὴν παπικὴν κοπέλλαν. Ἐσεῖς θὰ προσευχηθῆτε εἰς τὸν γάμον τὸν Ὀρθόδοξον ποὺ θὰ γίνῃ εἰς τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν.

- Γέροντα, πῶς βλέπετε τὴν συμπροσευχὴν τῆς Ἀσσίζης διὰ τὴν εἰρήνην;

- Αὐτά, παιδί μου, εἶνε λάθη, τὰ ὁποῖα κάνουν μεμονωμένοι ἐκπρόσωποι τῆς Ἐκκλησίας. Ἔχουν γίνει κατὰ καιροὺς πολλαὶ συμπροσευχαὶ ἐκπροσώπων τῆς Ἐκκλησίας, φίλων τοῦ Οἰκουμενισμοῦ μὲ ἑτεροδόξους. Αὐτὸ εἶνε καταδικαστέον. Ἐπισήμως ἡ Ἐκκλησία δὲν τὸ κάνει. Μεμονωμένοι ἐκπρόσωποι τὸ κάνουν. Δυστυχῶς. Κάκιστα.

- Γέροντα, τὸ νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὴν ὥραν τῆς λατρείας μας ἑτερόδοξοι ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ τὴν γνωρίσουν, εἶνε κακόν;

- Ἐὰν γίνεται μὲ ἄδειαν τῆς Ἐκκλησίας, ὄχι. Ἐὰν γίνεται μὲ πρωτοβουλίαν ἑνὸς ἀτόμου, εἶνε κακόν. Δὲν πρέπει νὰ γίνεται. Ἡ Ἐκκλησία μπορεῖ νὰ τὸ κάνῃ αὐτό. Ἐὰν ἑτερόδοξοι θέλουν νὰ ἰδοῦν τὸ Τυπικόν μας, διότι ἔχουν ἀρχίσει νὰ ἔχουν κάποιον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, αὐτοί, θὰ ἔλεγε κανείς, εἶνε ἕνα εἶδος προκατηχουμένων. Δὲν ἔχομε τὸν θεσμὸν αὐτό, διὰ τοῦτο εἶπα, κατὰ κάποιον τρόπον θὰ ἠμπορούσαμε νὰ τοὺς ἀποκαλέσωμε προκατηχουμένους. Ἂν ἔχωμεν ἀνθρώπους ποὺ λέγουν: «Ἔχω ἀρχίσει ὀλίγον νὰ ἐνδιαφέρωμαι διὰ τὴν Ὀρθοδοξίαν. Θὰ ἤθελα νὰ ἰδῶ τὴν λατρείαν σας», αὐτὸ μπορεῖ ἡ Ἐκκλησία νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ.

Ὅσοι μελετᾶτε τὴν ἱστορίαν θὰ τὸ γνωρίζετε: Ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῆς Ῥωσσίας ἄρχισεν ἀκριβῶς ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον περιστατικόν. Οἱ πρέσβεις τοῦ Τσάρου εἶχαν μεταβεῖ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν - εἰδωλολάτραι τότε ὅλοι οἱ Ῥῶσσοι - διὰ θέματα κρατικά. Καὶ περνῶντας ἀπὸ τὴν Ἁγίαν Σοφίαν εἰσῆλθον μέσα. Ἡ Ἐκκλησία καὶ τότε εἶχε τοὺς Κανόνας ποὺ ἀπαγορεύουν τὸ νὰ συμπροσευχώμεθα μὲ ἑτεροδόξους, μὲ ἑτεροθρήσκους, πολὺ δὲ περισσότερον μὲ εἰδωλολάτρας. Ἀλλὰ δὲν εἶχεν εἰς τὴν εἴσοδον, οὔτε σήμερον ἔχομεν, οὔτε ποτὲ θὰ ἔχωμεν ἀστυνομικοὺς νὰ ζητοῦν ταὐτότητας. Εἶδαν τόσον κόσμον μέσα καὶ εἰσῆλθαν καὶ αὐτοί. Καὶ τόσον τοὺς ἐγοήτευσεν ἡ λατρεία αὐτή, ἡ Ὀρθόδοξος λατρεία, τὸ Τυπικόν μας τὸ λατρευτικόν, τόσον τοὺς κατέθελξε καὶ τοὺς ἐγοήτευσεν, ὥστε ἐνόμισαν, λέγουν οἱ ἱστορικοί, ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν Ῥωσσίαν καὶ εἶπαν τὸ τί εἶδαν, καὶ ἀπὸ τότε ἀρχίζει ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῶν Ῥώσσων. Ἀπὸ τὴν παρακολούθησιν τῆς λατρείας εἰς τὴν Ἁγίαν Σοφίαν ἐκ μέρους τῶν πρεσβευτῶν τοῦ Τσάρου. Ἄν, λοιπόν, ἡ Ἐκλησία δώσῃ τὴν ἄδειαν, μπορεῖ νὰ γίνῃ.

- Ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα Χριστιανὸν νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς βουδδιστικοῦ τεμένους;

- Ἐὰν δὲν τὸ κάνῃ μὲ συνείδησιν ὅτι τιμᾶ καὶ προσκυνᾶ τὸν Βούδδαν, ἀλλὰ ἁπλῶς θέλει - μπορεῖ νὰ εἶνε καὶ ἀρχαιολόγος - νὰ πάρῃ κάποιαν ἰδέαν τοῦ τί γίνεται ἐκεῖ, δὲν βλάπτει. Ἐὰν ἔχῃ συνείδησιν ἀσθενῆ, δὲν πρέπει νὰ τὸ κάνῃ. Ὅ,τι ἴσχυε μὲ τὰ εἰδωλόθυτα. Κατ᾿ ἀναλογίαν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἴδιος κανών, τῶν εἰδωλοθύτων, τοῦ Παύλου.

- Γέροντα, πόσον κακὸν εἶνε νὰ ὑπάγῃ κανεὶς ἀπὸ περιέργειαν εἰς μίαν Πρετεσταντικὴν σύναξιν;

- Καλά, ἂν ὑπάγῃ καὶ καθίσῃ 2-3 λεπτὰ ἁπλῶς διὰ νὰ ἰδῇ καὶ νὰ δοξολογήσῃ τὸν Θεὸν διὰ τὴν λατρείαν τὴν ἰδικήν μας, αὐτὸ δὲν εἶνε ἁμαρτία. Ἀλλὰ ὄχι νὰ συμπροσευχηθῶμε. Ποτέ.

- Ἐδημοσιεύθη προσφάτως ἄποψίς τινος ὑψηλὰ ἱσταμένου εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, ὅταν κάποιος εὑρίσκεται εἰς ἀνάγκην καὶ δὲν ἔχῃ κοντὰ κάποιον Ὀρθόδοξον ἱερέα, μπορεῖ νὰ κοινωνήσῃ καὶ μὲ τοὺς Παπικούς.

- Αὐτὸ εἶνε λάθος. Βεβαίως καὶ πειράζει. Ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν δὲν ὑπάρχουν μυστήρια. Μία εἶνε ἡ Ἐκκλησία. Αὐτὰ εἶνε οἰκουμενιστικὰ φρονήματα.

- Ἐγράφη ὅτι ὁ Προτεστάντης... συνηντήθη μὲ τὸν Πατριάρχην...

- Ἂν πρόκηται περὶ ἐπισκέψεων ἁβροφροσύνης, δὲν θὰ εἶχεν ἴσως κανεὶς ἀντίῤῥησιν. Ἐδῶ συναντιοῦνται ὁ Γκορμπατσὼφ μὲ τὸν Ῥῆγκαν καὶ ἂν συναντηθῇ καὶ ἕνας ἀρχηγὸς μιᾶς χριστιανικῆς ὁμολογίας - ὄχι ἐκκλησίας· ὁμολογίας - μὲ τὸν Πατριάρχην τὸν ἰδικόν μας καὶ ἀνταλλάξουν μίαν χειραψίαν, ἕνα ἀσπασμόν, δὲν ἐχάθη ὁ κόσμος. Ἐκεῖνο ποὺ δὲν πρέπει νὰ γίνεται εἶνε αἱ συμπροσευχαί, αἱ συλλειτουργίαι καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀπαγορεύουν οἱ Ἱεροὶ Κανόνες. Ὄχι μόνον μὲ τὸν Πάπαν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸν Σεϊχουλισλάμη, δηλαδὴ τὸν ἀρχηγὸν τῶν Μωαμεθανῶν· ἂν συναντηθῇ κάπου ὁ Πατριάρχης καὶ αὐτός, πλᾶσμα τοῦ Θεοῦ εἶνε, ὁ Θεὸς τὸν ἔπλασε καὶ ὁ Χριστὸς κατέβη καὶ δι᾿ αὐτὸν εἰς τὴν γῆν καὶ ἴσως αὔριον νὰ γίνῃ Χριστιανός, ἂς τὸν χαιρετήσῃ. Καὶ ἂν εἶνε καὶ καλὸς ἄνθρωπος καὶ εὐγενὴς καὶ φιλόφρων, ἂς ἀνταλλάξουν καὶ ἀσπασμόν. Δὲν θὰ μολυνθῇ ἀπὸ αὐτό. Ὁ Κύριος 'δέχθη τὸ φίλημα τοῦ Ἰούδα. Δὲν ἐμολύνθη ὁ Κύριος ἀπὸ τὸ φίλημα τοῦ Ἰούδα· ὁ Ἰούδας ἔγινε προδότης. Ἄλλο, λοιπόν, μία ἐπίσκεψις ἁβροφροσύνης καὶ ἄλλο ὑποχωρήσεις εἰς τὴν ἀλήθειαν τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ εἶνε ἀνεπίτρεπτοι. Ἤδη εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος, διὰ τὸ ὁποῖον γνωρίζουμε πόσον ἐμμένει εἰς τὴν παράδοσιν, πηγαίνουν Παπικοὶ καὶ ἱερεῖς καὶ ἐπίσκοποι. Τοὺς δέχονται οἱ ἄνθρωποι φιλοφρόνως καὶ τοὺς χαιρετοῦν καὶ τοὺς τραπεζώνουν καὶ τοὺς κοιμίζουν. Ἀλλὰ δὲν τοὺς ἀφήνουν νὰ συμμετάσχουν εἰς τὰ μυστήρια καὶ εἰς τὴν λατρείαν. Δὲν θὰ τοὺ κλείσωμε τὴν θύραν τοῦ ἄλλου. Θεὸς φυλάξοι! Καὶ Μωαμεθανὸς νὰ ἔλθῃ καὶ Βουδδιστὴς νὰ ἔλθῃ, καὶ θὰ τὸν χαιρετήσωμε καὶ θὰ τὸν βάλωμε νὰ φάῃ καὶ θὰ τὸν βάλωμε νὰ κοιμηθῇ. Δὲν θὰ συμπροσευχηθῶμε μαζύ του. Οἱ Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας δὲν λέγουν πουθενὰ νὰ μὴ βάλωμε νὰ φάῃ εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ἂν δὲν εἶνε Ὀρθόδοξος Χριστιανός. Νὰ μὴ συμπροσευχώμεθα λέγουν. 

- Τὸ θέμα τοῦ διαλόγου ποὺ συνεχίζεται ἀκόμη...

- Αὐτὸ θὰ ἔλθῃ ἡ Δευτέρα Παρουσία καὶ θὰ συνεχίζεται ἀκόμη.

- Ἀπὸ ἀπόψεως ὀρθοδόξων βλάπτει αὐτό, ἀφοῦ δὲν κάνουν ὑποχωρήσεις. Λέγουν ὅτι εἶνε εὐκαιρία νὰ εἴπωμε τὰς ἀπόψεις μας.

- Ἂν δὲν κάνουν ὑποχωρήσεις, ἂς γίνεται. Ἀλλὰ ἂν κάνουν, βλάπτει. Διότι ἀμβλύνεται τὸ ὀρθόδοξον αἰσθητήριον τοῦ λαοῦ μας. Ἂν δὲν κάνουν ὑποχωρήσεις, ἂς ἀκούουν καὶ οἱ ἄλλοι τὰς ἀπόψεις μας.

- Κάποιος γέρων λέγει ὅτι. ἐφ᾿ ὅσον ὑπάρχουν βιβλία ποὺ ἐξηγοῦν τὴν ὀρθόδοξον διδασκαλίαν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ γίνωνται διάλογοι.

- Ὑπάρχουν βιβλία, ἀλλὰ καὶ κάποιος διάλογος, κάποιος συμπνευματισμὸς δὲν εἶνε ἐξ ἀρχῆς κακὸς καὶ ἀποκρουστέος. Ἂν οἱ ἰδικοί μας καταθέτουν εἰς τοὺς διαλόγους τὴν μαρτυρίαν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ δὲν προβαίνουν εἰς καμμιαν ὑποχώρησιν, αὐτὸς ὁ διάλογος εἶνε ὠφέλιμος. Καὶ ὄχι μόνον ὁ διάλογος, ἀλλὰ καὶ ἕνας γενικότερος συμπνευματισμός, διότι αὐτοὶ μὲ τὸν συμπνευματισμὸν βλέπουν καὶ τὴν νοοτροπίαν, τὴν ψυχολογίαν, τὴν πνευματικότητα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τὴν ὁποίαν δὲν μποροῦν νὰ πάρουν μόνον ἀπὸ τὰ βιβλία. Ἡ Ῥωσσία ἠσπάσθη τὸν Χριστιανισμὸν ἀπὸ ἕνα κατὰ τὸ φαινόμενον τυχαῖον περιστατικόν. Κατὰ τὸ φαινόμενον τυχαῖον· βεβαίως ἦτο οἰκονομία Θεοῦ. Ὅταν εἶχε στείλει ὁ Ῥῶσσος ἡγεμὼν Βλαδίμηρος εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἀπεσταλμένους διὰ νὰ διαπραγματευθοῦν κάποιο θέμα μὲ τὸν αὐτοκράτορα τοῦ Βυζαντίου, αὐτοὶ οἱ ἀπεσταλμένοι, ποὺ ἦσαν εἰδωλολάτραι, ἐπέρασαν εἰς ὥραν λειτουργίας ἀπὸ τὴν Ἁγίαν Σοφίαν καὶ εἰσῆλθον ἐντός. Τόσον τοὺς ἐγοήτευσεν ἡ λατρεία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ποὺ ἐνόμισαν οτι εὑρέθησαν εἰς τὸν Θεόν, εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ ὅταν ἐπέστρεψαν εἰς τὴν πατρίδα τους, τὰ εἶπαν αὐτὰ εἰς τὸν Βλαδίμηρον καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ξεκίνησεν ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῆς Ῥωσσίας. Ὄχι ἀπὸ κάποιο βιβλίον, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν παρουσίαν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἡγεμόνος τῆς Ῥωσσίας εἰς τὴν Ἁγίαν Σοφίαν ἐν ὥρᾳ λειτουργίας. Αὐτὸ τὸ περιστατικὸν ὑπῆρξεν ἡ ἀπαρχὴ τῆς προσελεύσεως τῶν Ῥώσσων εἰς τὸν Χριστιανισμόν. Καὶ σήμερον πολλοὶ εἰς τὴν Δύσιν, βλέποντας τὸν πλοῦτον καὶ τὸ μεγαλεῖον τὸ πνευματικὸν τῆς λατρείας τῆς ἰδικῆς μας, γίνονται ὀρθόδοξοι. Κάποιαν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκούγονταν ἀπὸ ἀπέναντι, ἀπὸ τοὺς Πεντηκοστιανούς, τὰ τραγουδάκια καὶ τὰ παλαμάκια τους - τότε ἐμεῖς ἀκόμη εἴχαμε τὴν περίοδον τῆς Πεντηκοστῆς - σᾶς εἶπα: παιδιά, συγκρίνετε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, αὐτὴν τὴν λατρείαν, τὸ γιοῦπι γιοῦπι γιά, μὲ τὸ «θείῳ καλυφθεὶς ὁ βραδύγλωσσος γνόφῳ ἐῤῥητόρευσε τὸν θεόγραφον νόμον» (εἱρμὸς α΄ ᾠδῆς ἰαμβικοῦ Κανόνος τῆς Πεντηκοστῆς)· συγκρίνετε τὴν ἰδικήν μας τὴν λατρείαν μὲ αὐτὴν τὴν γελοιογραφίαν τῆς λατρείας ποὺ ἔχουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Ἵνα ἔχωμε μίαν ἐπίγνωσιν τῆς εὐνοίας τοῦ Θεοῦ. Νὰ εὐγνωμονῶμε τὸν Θεὸν καὶ διότι ἐγεννήθημεν ἐντὸς τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἀπὸ γονεῖς Ὀρθοδόξους Χριστιανούς. Καὶ διότι δὲν παρεσύρθημεν ἀπὸ αὐτὰ τὰ σκύβαλα, ἀπὸ αὐτὰ τὰ ξυλοκέρατα. Δὲν ἐφύγαμεν ἀπὸ τοὺς θησαυροὺς τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, νὰ πηγαίνωμε νὰ ἐσθίωμε τὰ ξυλοκέρατα αὐτῶν τῶν καταστάσεων.

Λοιπόν, ὁ πλοῦτος τῆς λατρείας μας εἶνε ἱκανὸς νὰ συγκλονίσῃ πολλοὺς ἑτεροδόξους καὶ νὰ τοὺς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν. Ἄν, λοιπόν, οἱ διάλογοι, ὁ συμπνευματισμὸς αὐτὸς γίνεται χωρὶς ὑποχωρήσεις εἰς ὅσα ὁρίζουν οἱ ἱεροὶ κανόνες, δὲν βλάπτει. Ἄν, ὅμως, ἀρχίζουν αἱ συμπροσευχαὶ κ.λπ., ἐκεῖ ἀμβλύνεται τὸ ὀρθόδοξον αἰσθητήριον τοῦ λαοῦ μας καὶ γίνεται ζημία. 

- Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀκοῦμε συχνά: «Εἶνε Χιλιαστής. Μὴ πᾶς εἰς τὸ μαγαζί του», πῶς τὸ κρίνετε;

- Δὲν πρέπει νὰ ὑπάγωμεν κοντά του διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διότι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐπηρεάσῃ αὐτὸς ἐμᾶς, ἂν δὲν εἴμεθα καλῶς κατηρτισμένοι εἰς τὰ ὀρθόδοξα. Καὶ δεύτερον, μὲ τὸ νὰ τὸν κρατῶμεν εἰς ἀπόστασιν, ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ τὸν κάνωμε νὰ συνέλθῃ.

Ὅσοι ἔρχονταν εἰς τὸν ἀββᾶν Λώτ, τοὺς ἔστελλε νὰ συναντήσουν καὶ τὸν ἀσθενῆ γέροντα τὸν ὁποῖον εἶχε πιὸ πέρα. Νὰ τοῦ κάνουν ὀλίγην παρέα. Αὐτὸς ἦτο Ὠριγενιστὴς καὶ ἄρχισε νὰ τοὺς λέγῃ διδασκαλίας τοῦ Ὠριγένους. Ὑπάρχι κίνδυνος, λέγει, ἐπειδὴ τοὺς στέλλω καὶ τοὺς λέγει τοιαύτας διδασκαλίας, νὰ νομίσουν οἱ ἄλλοι ἀσκηταὶ ἐδῶ εἰς τὴν ἔρημον ὅτι καὶ ἐγὼ εἶμαι Ὠριγενιστής. Νὰ τὸν διώξῃ δὲν ἤθελεν, ἀλλὰ νὰ μὴ λέγῃ διδασκαλίας αἱρετικάς. «Καὶ ἂν θέλῃ διορθοῦται». Ἂν θέλῃ, λέγει, θὰ διορθωθῇ. «Εἰ δὲ μὴ θέλῃ διορθώσασθαι, ἀφ᾿ ἑαυτοῦ μέλλει παρακαλεῖν τοῦ ἀναχωρῆσαι ἐκ τοῦ τόπου». Μόνος του θὰ ζητήσῃ νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸν τόπον, ἂν δὲν θέλῃ νὰ διορθωθῇ. «Καὶ οὐκ ἀπὸ σοῦ γίνεται ἡ ἀφορμή»· καὶ δὲν θὰ εἶσαι ἐσὺ ἡ αἰτία νὰ φύγῃ. «Ἀπελθὼν οὐν ὁ ἀββᾶς ἐποίησεν οὕτως. Καὶ ὁ γέρων ὡς ἤκουσε ταῦτα, οὐκ ἤθελε διορθώσασθαι. Ἀλλ᾿ ἔβαλε παρακαλεῖν λέγων· Διὰ τὸν Κύριον πέμψατέ με ἐντεῦθεν ὅτι οὐ δύναμαι βαστάξαι τὴν ἔρημον. Καὶ Οὔτως ἀναστὰς ἐξῆλθε προπεμπόμενος μετ᾿ ἀγάπης». Ἀγάπην τοῦ ἔδειξαν, τὸν ἐτάισαν, τὸν ἐπότισαν, τοῦ ἔδωσαν κρεβάτι νὰ ἀναπαυθῇ, διότι ἦτο ἄῤῥωστος, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ἀνεχθοῦν νὰ κηρύσσῃ αἱρετικὰς διδασκαλίας. Καὶ τὸν προέπεμψαν μὲ ἀγάπην, ὅταν μόνος του ἠθέλησε νὰ φύγῃ.

Ἀκόμη καὶ ὁ ἀφορισμὸς τὸν ὁποῖον κάνει ἡ Ἐκκλησία πρὸς τοὺς αἱρετικούς, καὶ αὐτὸς εἶνε μία ὑψίστη ἐκδήλωσις ἀγάπης, ὅσον καὶ ἂν φαίνεται εἰς ἐσᾶς παράδοξον. Καὶ πρὸς τὸν αἱρετικόν, ἀλλὰ κατ᾿ ἐξοχὴν πρὸς τοὺς Ὀρθοδόξους. Θὰ ἰδῆτε πολλὰς φορὰς εἰς τὰ Πρακτικὰ τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων νὰ γράφουν οἱ Πατέρες: «Ἐπιδακρύσαντες οὖν καὶ στενάξαντες ἐπὶ τῇ παντελεῖ τούτων ἀπωλείᾳ...» προβαίνομεν εἰς τὴν ἀπόφασιν. Ἐπιδακρύσαντες καὶ στενάξαντες διὰ τὴν ἀμετανοησίαν του, διὰ τὴν πώρωσίν του, προσπαθήσαμε νὰ τὸν κάνωμε νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν πλάνην, ἐστάθη ἀδύνατον, καὶ τώρα ἀλγοῦντες, μὲ βαρειὰν καρδίαν, μὲ ὀδύνην ψυχικὴν πολλήν, δὲν ἠμποροῦμε νὰ κάνωμε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἀποχωρίσωμεν αὐτὸ τὸ πρόβατον ἀπὸ τὴν μάνδραν διὰ νὰ μὴ μολύνῃ καὶ τὰ ἄλλα πρόβατα. Καὶ κάνοντας αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἴσως τοῦ ἐπιφέρουμε κάποιον ψυχικὸν συγκλονισμόν - ἀφοῦ βλέπει ὅτι φεύγει, τὸν διώχνουμεν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν - μὲ ἀποτέλεσμα ἐνδεχομένως ἀργότερον νὰ μετανοήσῃ. Καίτοι ἡ μετάνοια τῶν αἱρεσιαρχῶν εἶνε πρᾶγμα πάρα πολὺ δύσκολον, διότι ἔχουν φθάσει εἰς τὴν ἀποκορύφωσιν τοῦ ἐγωισμοῦ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μὲ τὸ νὰ βάλουν ἀπὸ τὴν μίαν μεριὰν τὸν ἑαυτόν τους καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην τὴν Ἐκκλησίαν. «Ἡ Ἐκκλησία λέγει αὐτό, ἐγὼ λέγω αὐτό»! Εἶνε πάρα πολὺ δύσκολον. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης λέγει: «Ὅσα ἁμαρτήματα τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς  ἅπτεται μέρους - τὰ ἁμαρτήματα τῶν αἱρέσεων δηλαδή - χαλεπώτερα παρὰ τῶν Πατέρων ἐκρίθη καὶ μείζονος καὶ διαρκεστέρας καὶ ἐπιπονωτέρας τῆς ἐπιστροφῆς ἄξια» (Κανὼν Β΄). Εἶνε πολὺ εὐκολώτερον νὰ μετανοήσῃ ἕνας βαρειὰ ἁμαρτωλός, ἕνας πόρνος, ἕνας μοιχός, ἕνας φονεύς, ἕνας λαθρέμπορος... , ἀπὸ τὸ νὰ μετανοήσῃ ἕνας αἱρεσιάρχης, ὄχι αἱρετικός, ὀπαδὸς κάποιας αἱρέσεως - αὐτὸ δὲν εἶνε τόσον δύσκολον - ἀλλὰ ἕνας αἱρεσιάρχης, ἕνας ποὺ ἔφτιαξεν αἵρεσιν ἰδικήν του καὶ ἀπέκτησεν ὀπαδούς· αὐτὸς ἔφθασεν εἰς τὴν ἀποκορύφωσιν τοῦ ἀνθρωπίνου ἐγωισμοῦ καὶ εἶνε πάρα πολὺ δύσκολον νὰ μετανοήσῃ. Θὰ ἔλεγε κανεις: αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἔχει πωρωθῆ. Πάντως καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ Ἐκκλησία τὸ κάνει καὶ δι᾿ αὐτό. Ἂν ὑπάρχῃ κάποια ἐλπίς, νὰ συγκλονισθῇ ἀπὸ αὐτὸ τὸ γεγονὸς καὶ νὰ ὁδηγηθῇ εἰς μετάνοιαν.

- Γέροντα, ἂν ἕνας ἀρτοποιὸς ἔχῃ ἐνοικιάσει οἴκημά του εἰς Χιλιαστὰς διὰ εὐκτήριον οἶκον, κάνει νὰ ψωνίζωμεν ἀπὸ τὸν φοῦρνόν του;

- Καλὸν εἶνε ὅσους ξέρουμεν ὅτι εἶνε ἐγνωσμένοι αἱρετικοὶ ἢ τοὺς διευκολύνουν, νὰ ἔχωμε μίαν ἀπόστασιν ἀπὸ αὐτούς. Καλὸν εἶνε. Καλὸν καὶ ἐπιβεβλημένον· ὄχι ἁπλῶς καλόν.

Ἐκ τοῦ βιβλίου:

Τρέφοντας τὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ

Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου

Ἐπιμελείᾳ Ἀρχιμανδρίτου Ἰωάννου Κωστὼφ

Ἐκδόσεις Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς

Ἔκδοσις Β΄

Σταμάτα 2017

Σελίδες 205-218

 ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΣ

       Εἶνε λάθος νὰ ζητοῦμε Γραφικὸν ἔρεισμα δι᾿ ὁτιδήποτε. Εἶνε λάθος. Ἡ Ἐκκλησία εἶνε τὸ μεῖζον· ἡ Ἁγία Γραφὴ εἶνε τὸ ἔλασσον, διότι ἡ Ἁγία Γραφὴ εἶνε στοιχεῖον τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία περιέχει καὶ τὴν Ἁγίαν Γραφήν. Οἱ Προτεστάνται ἐπέταξαν τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἐκράτησαν τὴ Ἁγίαν Γραφήν. Αὐτὸ εἶνε ἕνα μεγάλον λάθος. Ἡ Ἐκκλησία μᾶς δίδει τὴν Ἁγίαν Γραφήν. Ἂν βγάλωμε τὴν Ἐκκλησίαν, δὲν ἔχομεν Ἁγίαν Γραφήν. Ὁ ἐγγυητὴς τῆς Ἁγίας Γραφῆς εἶνε ἡ Ἐκκλησία. Ἡ Ἐκκλησία μᾶς ἔδωσε τὴν Ἁγίαν Γραφὴν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἐδιδάχθη ἡ Ἁγία Γραφὴ καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν παρεδόθησαν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἁγία Γραφή. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι χανόταν τὸ Εὐαγγέλιον, ἂν ὁ Θεὸς δὲν οἰκονομοῦσε νὰ σωθῇ μέχρι σήμερον, καὶ ἄφηνε τὴν Ἐκκλησίαν Του νὰ ἐζοῦσε, θὰ ἐσωζώμεθα. Ἂν ἔμενε τὸ Εὐαγγέλιον καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἡ Ἐκκλησία... Αὐτὰ βεβαίως εἶνε ὑποθέσεις, διότι ὁ Θεὸς ποτὲ δὲν θὰ ἐπέτρεπε νὰ χαθῇ τὸ ἔργον Του. Ἀλλοίμονον! Μίαν ὑπόθεσιν κάνουμεν. Ἂν εἶχαν τὸ Εὐαγγέλιον οἱ ἄνθρωποι καὶ δὲν εἶχαν τὴν Ἐκκλησίαν, δὲν θὰ ἐσῴζοντο. Πῶς θὰ ἐσῴζοντο; Μὲ τί Μυστήρια; Θὰ ἐδιάβαζαν ἕνα ὡραῖον βιβλίον, μίαν ὡραίαν διδασκαλίαν. Ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ πῶς θὰ διδόταν εἰς αὐτούς; Ποῦ τὸ βάπτισμα; Ποῦ ἡ Θεία Εὐχαριστία, ἡ ὁποία μᾶς καθιστᾶ συσσώμους μὲ τὸν Κύριόν μας; Ποῦ θὰ ἦσαν αὐτὰ τὰ πράγματα; Καὶ ἂν χανόταν τὸ Εὐαγγέλιον, ἡ Ἐκκλησία θὰ εἶχε τὴν διδασκαλίαν τῶν Ἀποστόλων, ὅπως τὴν εἶχε τὰς πρώτας δεκαετίας, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶχεν ἀκόμη γραφῆ τὸ Εὐαγγέλιον. Πρὶν γραφῆ τὸ Εὐαγγέλιον δὲν ὑπῆρχεν Ἐκκλησία; Δὲν ὑπῆρχε διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας; Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἔγραφαν τίποτε οἱ Ἀπόστολοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ παρέδιδαν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν θὰ ἀρκοῦσαν διὰ τὴν σωτηρίαν μας. Ἡ Ἐκκλησία χωρὶς τὸ γραπτὸν κήρυγμα θὰ ἔσωζε. Τὸ γραπτὸν κήρυγμα χωρὶς τὴν Ἐκκλησίαν δὲν θὰ ἔσωζε. Δὲν ἠμποροῦμεν, λοιπόν, νὰ λέγωμεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν διὰ κάτι ποὺ τὸ ἔχει εἰς τὴν ζωήν της ἀπὸ τοὺς πρώτους αἰῶνας: «φέρε μου Γραφικὸν ἔρεισμα». Τὸ ὅτι τὸ ἔχει ἡ Ἐκκλησία αὐτὸ εἶνε Γραφικόν, μὲ τὴν ἔννοιαν ὅτι εἶνε μέσα εἰς τὸ πνεῦμα καὶ εἰς τὰς Παραδόσεις τῶν Ἀποστόλων τὰς ὁποίας παρέλαβεν ἡ Ἐκκλησία. Οἱ Προτεστάνται ἔλαβαν αὐτὸ τὸ ὁποῖον τοὺς ἔδωσεν ἡ Ἐκκλησία καὶ ἐπέταξαν τὴν Ἐκκλησίαν. Αὐτὸ εἶνε ἀντίφασις. Ποῦ γνωρίζουμεν ὅτι αὐτὰ εἶνε τὰ βιβλία τῶν Ἀποστόλων; Ποῖος μᾶς ἐγγυᾶται; Ὑπάρχουν δεκάδες βιβλίων ψευδεπιγράφων. Ἔχομεν Εὐαγγέλια ψευδεπίγραφα. Ποῖος εἶνε ὁ ἀλάθητος ἐγγυητὴς ὅτι αὐτὸ εἶνε ψευδεπίγραφον καὶ αὐτὸ εἶνε κανονικόν; Ποῖος; Ἡ Ἐκκλησία. Ἀφοῦ, λοιπόν, ἡ Ἐκκλησία ἔχει τὴν δύναμιν νὰ διακρίνῃ τὰ ψευδεπίγραφα καὶ τὰ κανονικὰ βιβλία, δὲν μπορεῖ ἡ Ἐκκλησία νὰ μᾶς εἰπῇ τί εἶνε καὶ τί δὲν εἶνε σύμφωνον μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Κυρίου καὶ τῶν Ἀποστόλων; Ἢ μὲ συγκεκριμένας διδασκαλίας τὰς ὁποίας ἄφησαν οἱ Ἀπόστολοι, δεδομένου ὅτι ἕνα ἐλάχιστον μέρος κατεγράφη εἰς τὴν Ἁγίαν Γραφήν; Εἶνε δὲ καὶ λανθασμένη ἡ ἄποψις ὅτι εἶνε πηγὴ ἡ Ἁγία Γραφὴ καὶ ἡ Ἱερὰ Παράδοσις. Καὶ ἡ Ἱερὰ Παράδοσις καὶ ἡ Ἁγία Γραφὴ εἶνε δύο στοιχεῖα παραδόσεως τῶν Ἀποστόλων. Πηγὴ τοῦ Χριστιανισμοῦ εἶνε ἡ διδασκαλία τοῦ Κυρίου διὰ τῶν Ἀποστόλων ὅπως εἴτε κατεγράφη εἰς τὴν Ἁγίαν Γραφὴν εἴτε παρεδόθη ἀπὸ αὐτοὺς εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. Καὶ τὰ δύο αὐτὰ εἶνε τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Δὲν μποροῦμε, λοιπόν, νὰ ζητῶμε διὰ κάθε τι Γραφικὴν ἀπόδειξιν. Ἡ Ἐκκλησία εἶνε ἡ ἀπόδειξις. Ἐκτός, βεβαίως, διὰ κάτι ποὺ μᾶς τὸ φέρνει σήμερον κάποιος παπᾶς ἢ κάποιος Δεσπότης νὰ μᾶς τὸ βάλῃ. Ἐκεῖ θὰ τὸν ἐρωτήσωμεν: Ποῦ τὸ ηὗρες, πάτερ μου; Διὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ τοὺς πρώτους αἰώνας θὰ διερωτώμεθα ἂν ἔχουν Γραφικὸν στήριγμα; Αὐτὸ εἶνε προτεσταντικὸς τρόπος τοῦ σκέπτεσθε. Δι᾿ ἡμᾶς τοὺς Ὀρθοδόξους αὐτὸ εἶνε ἀπόβλητον τελείως. Ἡ Ἐκκλησία ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ καταρτίζῃ τὸν Κανόνα τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ νὰ μᾶς λέγῃ ποῖα εἶνε θεόπνευστα βιβλία καὶ ποῖα δὲν εἶνε, ἔχει πολλῷ μᾶλλον τὴν ἐξουσίαν νὰ μᾶς λέγῃ τί ἄλλο - ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὰ τὰ γραπτὰ - τῆς παρέδωσαν οἱ Ἀπόστολοι. Ἐκείνη ποὺ δύναται τὸ μεῖζον, δύναται καὶ τὸ ἔλαττον. Ἐπίσης, ἡ Ἐκκλησία ποὺ ἔχει τὴν Ἁγίαν Γραφὴν καὶ εἶνε ὁ φύλαξ αὐτῆς, εἶνε καὶ ὁ αὐθεντικὸς καὶ ὁ ἀλάθητος ἑρμηνευτὴς τῆς Ἁγίας Γραφῆς, καὶ ὄχι οἱ αἱρετικοί.

       Λέγουν οἱ αἱρετικοὶ ὅτι «ἐμεῖς ἔχομε μόνον τὴν Ἁγίαν Γραφὴν καὶ δὲν ἔχομε Παράδοσιν, ἐνῷ ἐσεῖς ἔχετε Παράδοσιν». Αὐτὸ εἶνε ψεῦδος. Ἔχουν καὶ παραέχουν Παράδοσιν. Μόνον ὅτι ἡ ἰδική τους Παράδοσις εἶνε ἐντάλματα ἀνθρώπων. Θὰ ἔχετε ἀκούσῃ ὅτι οἱ Προτεστάνται, ἐπὶ παραδείγματι, οἱ ὁποῖοι εἶνε καὶ πάρα πολλαὶ παραφυάδες, ὀνομάζονται ἀπὸ τὰ ὀνόματα τῶν ἀρχηγῶν τους, Ζβιγγλιανοί, Λουθηρανοί, Καλβινισταί, κ.λπ.. Καὶ ἔχουν διαφωνίας μεταξύ τους· ἔχουν διαφοράς. Ἄλλα πιστεύουν οἱ Λουθηρανοί, ἄλλα οἱ Ζβιγγλιανοί, ἄλλα οἱ Καλβινισταὶ καὶ ἄλλαι πάρα πολλαὶ παραφυάδες, γύρω εἰς τὰς διακοσίας. Λοιπόν, τί σημαίνει ἐγὼ εἶμαι Ζβιγγλιανός, ἐγὼ εἶμαι Λουθηρανός, ἐγὼ εἶμαι Καλβινιστής; Τί σημαίνει αὐτό; Ὅτι ἐγὼ ἑρμηνεύω τὴν Ἁγία Γραφὴν κατὰ τὴν παράδοσιν, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Καλβίνου, ὁ ἄλλος τοῦ Ζβιγγλίου... Αὐτὸ τί ἄλλο εἶνε παρὰ παράδοσις; Ὅπως ἡρμήνευσεν ὁ Καλβῖνος τὴν Γραφήν, ἔτσι τὴν ἑρμηνεύω καὶ ἐγώ. Δηλαδὴ ἀκολουθῶ τὴν Παράδοσιν τοῦ Καλβῖνου, τοῦ Ζβιγγλίου, τοῦ Λουθήρου, κ.ο.κ.. Ἡ μόνη διαφορὰ εἶνε ὅτι τῶν μὲν ἡ παράδοσις ἀρχίζει τὸν 15ον, 16ον αἰῶνα - εἶνε ἐντάλματα ἀνθρώπων -, ἐνῷ ἡ ἰδική μας Παράδοσις, ἡ Παράδοσις τῆς Ἐκκλησίας, ἡ Ἱερὰ Παράδοσις, ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων. Αἱ Παραδόσεις των εἶνε νεώτεραι. Δὲν ἔχουν τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὴν αὐθεντίαν τὰς ὁποίας ἔχουν αἱ ἰδικαί μας Παραδόσεις, ποὺ εἶνε Παραδόσεις τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων ποὺ διεδέχθησαν τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους καὶ ἐκράτησαν τὰς Παραδόσεις καὶ τὰς διετήρησαν μέχρι σήμερον.

- Μά, Γέροντα, καὶ ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι μαχόμεθα μεταξύ μας.

- Ἐκεῖνοι, παιδί μου, ἔχουν δογματικὰς διαφοράς, ἐνῷ ἐμεῖς δὲν ἔχομε διαφορὰς εἰς τὰ δόγματα. Ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι τὸ ἴδιον δόγμα ἔχομεν. Τὸ ἂν ἀντιμαχώμεθα διὰ ἐπὶ μέρους θέματα, αὐτὸ εἶνε ἐντὸς τοῦ ἀνθρωπίνου στοιχείου. Καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν Ἀποστόλων ὑπῆρξαν διαφωνίαι. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος διεφώνησε μὲ τὸν Βαρνάβαν, ἀκόμη καὶ μὲ τὸν Ἀπόστολον Πέτρον. Ὄχι ἐπὶ δογματικοῦ θέματος· ἐπὶ πρακτικοῦ. Ἐπὶ πρακτικῆς ἀντιμετωπίσεως: Θὰ δεχώμεθα τοὺς ἐξ ἐθνῶν Χριστιανοὺς μὲ περιτομὴν ἢ ὄχι; Δὲν ἦτο δογματικὸν τὸ θέμα· ἦτο θέμα τακτικῆς. Εἰς τοιαῦτα θέματα διαφωνοῦμεν. Ἔχομε τὸ ἀνθρώπινον στοιχεῖον ὅλοι. Καὶ οἱ Ἅγιοι ἔχουν τὸ ἀνθρώπινον στοιχεῖον. Ἀλλὰ ἐμεῖς δὲν ἔχομε δογματικὰς διαφοράς. Ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι ἔχομε τὸ ἴδιον δόγμα. Καὶ ἐσὺ μὲ τὴν γυναῖκά σου καμμίαν φορὰν διαφωνεῖτε· καὶ μὲ τὰ παιδιά σου καὶ μὲ τοὺς γονεῖς σου διαφωνεῖτε. Δὲν παύετε, ὅμως, νὰ εἶσθε Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί, δὲν παύετε νὰ εἶσθε σύζυγοι.

- Τί λέγετε ὡς πρὸς τὸ ἀλάθητον μιᾶς Συνόδου;

- Ἐπειδὴ τὸ ἀλάθητον εἶνε τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας, μία πρᾶξις Τοπικῆς Ἐκκλησίας μπορεῖ νὰ μὴ εἶνε ὀρθή, ἀλλὰ αὐτὸ θὰ τὸ δείξῃ ὁ χρόνος. Ἂν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὴν σύνολον Ἐκκλησίαν ἢ ὄχι. Μπορεῖ νὰ μὴ γίνῃ δεκτή, ὁπότε παραμερίζεται.

       Καὶ διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα: Ἡ Ἐκκλησία εἶνε ὁ αὐθεντικὸς ἑρμηνεὺς ὅλων αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Δι᾿ ἡμᾶς ἡ Ἁγία Γραφὴ δὲν εἶνε κάτι τὸ ταμποὺ καὶ ἔξω ἀπὸ αὐτὴν ὑπάρχει σκότος καὶ πλάνη. Ὄχι! Μεγάλον λάθος.

       Ἐξ ἄλλου μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἁγία Γραφή, διατί δὲν τὰ ἔχουν οἱ Προτεστάνται σήμερον; Τὰς «ἀγάπας» διατί δὲν τὰς ἔχουν, ὅπως ἀκριβῶς τὰς εἶχαν οἱ Ἀπόστολοι (Ἰούδα 12); Ἡ Ἐκκλησία πάλιν μᾶς εἶπε τί ἀπὸ αὐτὰ τὰ πράγματα εἶνε αἰώνιον καὶ τί καιρικόν. Τὴν Κυριακὴν ἀργίαν ποῦ τὴν ηὗραν οἱ Προτεστάνται; Ποῦ; Εἰς τὴν Ἁγίαν Γραφὴν δὲν ἀναφέρεται πουθενὰ ἡ Κυριακὴ ἀργία. Ἡ Παράδοσις μᾶς τὴν ἐτήρησεν. Ἤδη ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος, ὁ Φιλόσοφος καὶ Μάρτυς, μᾶς λέγει ὅτι τὴν Κυριακὴν ἐκαλοῦντο καὶ ἔκαναν τὴν κλάσιν τοῦ Ἄρτου. Μετά, ὀλίγον κατ᾿ ὀλίγον, ἄρχισε νὰ γίνεται ἀραιότερα. Ἔκαναν, βεβαίως, πολλὰς φορὰς καὶ καθημερινῶς. Ἀλλὰ κατὰ Κυριακὴν ἐκαλοῦντο ὅλοι οἱ πιστοὶ εἰς τὴν πόλιν μὲ τὸν Ἐπίσκοπον καὶ μὲ ὅλους τοὺς Ἱερεῖς τῆς περιοχῆς καὶ ἔκαναν μίαν Εὐχαριστίαν. Ποῦ εἶνε ἡ Κυριακὴ ἀργία καὶ ἡ λατρεία τῆς Κυριακῆς εἰς τὴν Καινὴν Διαθήκην; Τὸ εἶπα κάποτε εἰς ἕνα Προτεστάντην. Εἰς τὸ τέλος ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ: - Ἀπὸ ἐσᾶς τὴν ἐλάβαμεν. - Ἔτσι μπράβο. Λάβετε καὶ μερικὰ ἄλλα ἀπὸ ἡμᾶς διὰ νὰ εἶσθε ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας. Ἔχουν, λοιπόν, τὴν Κυριακὴν ἀργίαν, ἐνῷ ἀπὸ τὴν Καινὴν Διαθήκην δὲν βγαίνει πουθενὰ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Λέγει ὁ Ἀπόστολος Ἰωάννης: «ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ... ἐν τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ» (Ἀποκάλυψις Α΄ 9-10). Ἀπὸ ποῦ βγαίνει, ὅμως, ὅτι ἡ Κυριακὴ εἶνε κατ᾿ ἐξοχὴν ἡμέρας τῆς λατρείας; Ἡ Ἐκκλησία τὴν καθιέρωσε. Βεβαίως στοιχῶντας εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν Ἀποστόλων. Εἶνε πράγματα τὰ ὁποῖα παρέδωσαν οἱ Ἀπόστολοι. Σκεφθῆτε: τόσα χρόνια ποὺ ἔζησαν οἱ Ἀπόστολοι - ὁ Ἀπόστολος Ἰωάννης ἔφθασεν εἰς βαθύτατον γῆρας - πόσα πράγματα εἶχαν εἰπεῖ εἰς τοὺς πιστοὺς τῆς ἐποχῆς τους; Εἰς τοὺς Ἐπισκόπους τοὺς ὁποίους οἱ ἴδιοι εἶχαν χειροτονήσει;

       Ἡ Ἐκκλησία τρία πράγματα ἀντέταξεν εἰς τοὺς αἱρετικούς: τὴν Ἐπισκοπικὴν Διαδοχήν, τὸν Κανόνα τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ τὰ Σύμβολα. Αὐτὰ τὰ τρία ἀντέταξεν εἰς τοὺς αἱρετικούς. Λέγει: Τί ἔχετε ἐσεῖς νὰ μοῦ δείξετε ὅτι εἶσθε συνέχεια τῶν Ἀποστόλων; Ἐγὼ σᾶς ἀποδεικνύω τὴν Ἀποστολικὴν Διαδοχήν: Ὁ τάδε ἐχειροτονήθη ἀπὸ τὸν τάδε, ὁ τάδε ἀπὸ τὸν τάδε... ἐκεῖνος ἀπὸ τὸν Πέτρον, ἀπὸ τὸν Παῦλον, ἀπὸ τὸν Ἰωάννην, ἄρα ἔχω κατ᾿ εὐθείαν διαδοχὴν ἀπὸ τοὺς Ἀποστόλους. Ἔχω τὸν Κανόνα τῆς Καινῆς Διαθήκης παραδεδομένον εἰς Ἐμέ, ὄχι εἰς ἐσᾶς - εἰς τὰς Ἐκκλησίας παρέδιδαν οἱ Ἀπόστολοι τὰς Ἐπιστολάς των. Καὶ ἕχω καὶ τὰ Σύμβολα, τὰ Βαπτιστικὰ Σύμβολα, τὰ ὁποῖα ἐκδίδονται ἀπὸ τοὺς ἀποστολικοὺς χρόνους, καὶ ἐδιδάχθην τὴν ἀληθινὴν πίστιν. Αὐτὰ τὰ τρία ὅπλα εἶχεν ἡ Ἐκκλησία ἐναντίον τῶν αἱρέσεων.

- Τί ἐννοεῖτε Σύμβολα;

- Τὴν ὁμολογίαν Πίστεως. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸ Σύμβολον Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως ὑπῆρχαν παλαιὰ μικρὰ Σύμβολα, τὰ ὁποῖα ἀπήγγελλαν οἱ βαπτιζόμενοι, καὶ τὰ ὁποῖα, ἐπειδὴ προήρχοντο ἀπὸ τὴν ἀποστολικὴν ἐποχήν, εἶχαν μέσα τὴν ἀληθινὴν πίστιν τῆς πρώτης Ἐκκλησίας. Σήμερον, βεβαίως, ἐπειδὴ τὸ Σύμβολόν μας εἶνε αὐθεντικὸν ἀπὸ Οἰκουμενικὴν Σύνοδον - τὴν Α΄ καὶ τὴν Β΄ - δὲν χρειάζεται νὰ φτιάξωμεν ἄλλα Σύμβολα. Τώρα ὁ βαπτιζόμενος ἀπαγγέλλει αὐτό· ἂν εἶνε νήπιον τὸ ἀπαγγέλλει ὁ ἀνάδοχος. Ἀλλὰ αἱ Ἐκκλησίαι τότε εἶχαν ἰδικά των σύμβολα μὲ μικροδιαφοράς, ἀλλὰ μὲ τὴν αὐτὴν πίστιν.

Τρέφοντας τὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ

Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου

Ἐπιμελείᾳ Ἀρχιμανδρίτου Ἰωάννου Κωστὼφ

Ἐκδόσεις Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς

Ἔκδοσις Β΄

Σταμάτα 2017

σ. 125-130

ΦΟΝΟΣ ΚΑΙ ΙΕΡΩΣΥΝΗ ΔΕΝ ΣΥΜΒΑΔΙΖΟΥΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑ

 

       Ἐὰν οἱ Κληρικοὶ οἱ ἀναμειχθέντες ἐνεργῶς εἰς τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας καὶ διαπράξαντες φόνους, ἐξηκολούθουν ἱερουργοῦντες, ἦσαν ἀνόσιοι!
        Οὐδεὶς φονεὺς δύναται νὰ ἱερουργῇ, ἔστω καὶ ἂν ὁ φόνος ὑπῆρξεν ἀκούσιος ἢ ἀναγκαῖος. Πᾶς Κληρικὸς δύναται νὰ λάβῃ ὅπλα καὶ νὰ πολεμήσῃ «ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν» ὑπὸ μίαν προϋπόθεσιν: ὅτι προηγουμένως θὰ «κρεμάσῃ» τὸ ἐπιτραχήλιον αὐτοῦ!
 
       Περὶ δὲ τοῦ Παπαφλέσσα ἂς μὴ ὁμιλῶμεν... Ὑπῆρξε μὲν γενναία καὶ φλογερὰ ὕπαρξις , ἀλλ᾿ ἐμαστίζετο καὶ ὑπὸ φρικτῶν παθῶν, ὧν μέγιστα ἡ ἄκρατος φιλοδοξία καὶ ἡ ἀχαλίνωτος φιληδονία. Πολὺ πρὶν ἢ λάβῃ τὰ ὅπλα κατὰ τῶν Τούρκων ἔπρεπε νὰ ἔχῃ «κρεμάσῃ» τὸ ἐπιτραχήλιον αὐτοῦ, ἅτε πλειστάκις δουλεύσας εἰς ἀνόμους ἔρωτας... 
       Εἴθε τὸ αἷμα αὐτοῦ, αἷμα ἑκουσίου θυσίας, νὰ ἀπέπλυνεν αὐτὸν ἀπὸ παντὸς ῥύπου καὶ νὰ ἀνῆλθε λελουμένος καὶ καθαρὸς εἰς τὸ φοβερὸν Κριτήριον...

Ἐν Ἀθήναις τῇ 27ῃ Μαρτίου 1974
Ἐπιστολὴ πρὸς κ. Μιχαὴλ Μιχαηλίδη ἐκ Λάρνακος Κύπρου
Ἐκ τοῦ βιβλίου:
Ἄρθρα, Μελέται, Ἐπιστολαί, τόμος Γ΄
Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου
Ἐπιμελείᾳ Ἀρχιμανδρίτου Ἰωάννου Κωστὼφ
Ἐκδόσεις Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς
Ἔκδοσις Α΄ Σταμάτα 2017
Σελίδες 186-187

ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ Η ΓΟΝΥΚΛΙΣΙΑ ΕΝ ΚΥΡΙΑΚῌ;

       Εἴδομεν προηγουμένως ὅτι κατὰ τὴν σημερινὴν ἡμέραν (τῆς Πεντηκοστῆς) ἀναφέρομεν πρὸς τὸν Θεὸν τὰς προσευχάς μας γονυκλινεῖς. Ἐπιτρέπεται τοῦτο; Ἐπιτρέπεται δηλαδὴ ἡ γονυκλισία κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ καθ᾿ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Πεντηκοστῆς (ἤτοι τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῶν 50 ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ Πάσχα μέχρι τῆς σημερινῆς ἡμέρας); Ὡς πρὸς τὴν σημερινὴν τελετὴν τῆς γονυκλισίας δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι αὕτη γίνεται ἐν τῷ Ἑσπερινῷ, ἡ δὲ ἡμέρα ἐκκλησιαστικῶς τελειώνει πρὸ τοῦ Ἑσπερινοῦ (κατὰ τὴν Ἀκολουθίαν τῆς Θ΄ Ὥρας) καὶ ἀπὸ τὸν Ἑσπερινὸν ἀρχίζει ἡ ἑπομένη ἡμέρα. Συνεπῶς ἡ σημερινὴ γονυκλισία ἀνήκει εἰς τὴν αὔριον ἡμέραν, ποὺ εἶνε Δευτέρα. Ἄλλο τὸ ζήτημα ἂν ὁ Ἑσπερινὸς κατ᾿ οἰκονομίαν γίνεται τὸ πρωὶ τῆς Κυριακῆς καὶ ὄχι τὸ ἀπόγευμα. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν θέμα ὡς πρὸς τὴν σημερινὴν γονυκλισίαν.
 
       Γενικώτερον ὅμως πρέπει νὰ μὴ ἀφήσωμεν ἀναπάντητον τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. 
       Οἱ Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ συγκεκριμένως ὁ 20ος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ὁ 90ος τῆς Ἕκτης, ὁ 15ος τοῦ ἁγίου Πέτρου Ἀλεξανδρείας καὶ ὁ 91ος τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἀπαγορεύουν νὰ προσευχώμεθα γονυκλινεῖς τόσον κατὰ τὰς Κυριακὰς ὅλου τοῦ ἔτους, ὅσον καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν 50 ἡμερῶν τοῦ Πεντηκοσταρίου. Διὰ ποῖον λόγον; Προσευχόμεθα ὄρθιοι καὶ ὄχι γονατιστοὶ κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος εἰς τὸν Κανόνα του, «ὄχι μόνον διότι συνανέστημεν μὲ τὸν Χριστὸν καὶ ὀφείλομεν νὰ ζητῶμεν τὰ οὐράνια καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ὑπενθυμίζωμεν εἰς τοὺς ἑαυτούς μας, μὲ τὴν ὀρθίαν ἐν τῇ προσευχῇ στάσιν μας, τὴν χάριν (τῆς ἀνορθώσεως καὶ λυτρώσεώς μας) ποὺ μᾶς ἔδωσεν ὁ Θεὸς κατὰ τὴν ἀναστάσιμον ἡμέραν τῆς Κυριακῆς (διὰ τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου), ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἡμέρα τῆς Κυριακῆς φαίνεται κάπως ὅτι εἶνε εἰκὼν τοῦ ἐλπιζομένου αἰῶνος,... ὅτι παριστᾷ τὴν μετὰ τὸν παρόντα χρόνον κατάστασιν, τὴν ἀτελεύτητον ἐκείνην ἡμέραν (τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν), τὴν μὴ ἔχουσαν ἑσπέραν, τὴν μὴ ἔχουσαν διαδοχήν, τὸν ἀδιάκοπον καὶ διαρκῆ αἰῶνα... Καὶ ὁλόκληρος δὲ ἡ περίοδος τῆς Πεντηκοστῆς (τῶν 50 ἡμερῶν) εἶνε ἐνθύμησις τῆς ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι προσδοκωμένης ἀναστάσεως... Κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τὸ ὄρθιον σχῆμα τῆς προσευχῆς νὰ προτιμῶμεν μᾶς ἐδίδαξαν οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκκλησίας, ὥστε μὲ τὴν φανερὰν καὶ ἔμπρακτον αὐτὴν ὑπόμνησιν νὰ μᾶς μεταφέρουν, τρόπον τινά, τὸν νοῦν ἀπὸ τὰ παρόντα εἰς τὰ μέλλοντα. Καθ᾿ ἑκάστην δε γονυκλισίαν καὶ ἔγερσιν (ποὺ κάμνομεν τὰς ἄλλας ἡμέρας) φανερώνομεν, μὲ τὸν πρακτικὸν αὐτὸν τρόπον, ὅτι διὰ τῆς ἁμαρτίας κατεπέσαμεν εἰς τὴν γῆν καὶ διὰ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Δημιουργοῦ μας ἐκλήθημεν πάλιν νὰ ὑψωθῶμεν εἰς τὸν οὐρανόν».
       Παρόμοια γράφονται καὶ ἐν τῷ ἔργῳ «Ἀποκρίσεις πρὸς Ὀρθοδόξους» (Ἐρώτησις - Ἀπόκρισις ριε΄), τὸ ὁποῖον ἀποδίδεται εἰς τὸν ἅγιον Μάρτυρα Ἰουστῖνον:
       «Ἐρώτησις: Ἀφοῦ τὸ νὰ προσευχώμεθα γονυπετεῖς μᾶς δίδει περισσοτέραν παῤῥησίαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ περισσότερον ἑλκύῃ τὴν θείαν εὐσπλαγχνίαν παρὰ τὸ νὰ προσευχώμεθα ὄρθιοι, διατί οἱ προσευχόμενοι δὲν γονυπετοῦν κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ κατὰ τὴν χρονικὴν περίοδον ἀπὸ τὸ Πάσχα μέχρι τῆς Πεντηκοστῆς; Ἀπὸ ποῦ δὲ εἰσῆλθεν ἡ συνήθειαν αὐτὴ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν;
       Ἀπόκρισις: Ἐπειδὴ ἦτο ἀνάγκη καὶ τὰ δύο νὰ ἐνθυμώμεθα πάντοτε, δηλαδὴ καὶ τὴν πτῶσίν μας εἰς τὰς ἁμαρτίας καὶ τὴν Χάριν τοῦ Χριστοῦ μας, ἡ ὁποία μᾶς ἐσήκωσεν ἀπὸ τὴν πτῶσίν μας, διὰ τοῦτο ἡ γονυκλισία ποὺ κάμνομεν κατὰ τὰς ἓξ ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος εἶνε σύμβολον τῆς πτώσεώς μας εἰς τὰς ἁμαρτίας· τὸ δὲ νὰ μὴ γονυπετῶμεν κατὰ τὰς Κυριακὰς εἶνε σύμβολον τῆς Ἀναστάσεως, διὰ τῆς ὁποίας, μὲ τὴν Χάριν τοῦ Χριστοῦ, ἠλευθερώθημεν καὶ ἀπὸ τὰς ἁμαρτίας καὶ ἀπὸ τὸν θάνατον, τὸν νικηθέντα καὶ νεκρωθέντα. Ἡ συνήθεια δὲ αὐτὴ ἔχει τὴν ἀρχήν της εἰς τοὺς ἀποστολικοὺς χρόνους, ὡς βεβαιοῖ ὁ μακάριος Εἰρηναῖος, ὁ Μάρτυς καὶ Ἐπίσκοπος Λουγδούνου εἰς τὸν λόγον του «περὶ τοῦ Πάσχα», εἰς τὸν ὁποῖον ἀναφέρει ὅτι κατὰ τὴν περίοδον τῆς Πεντηκοστῆς, ἡ ὁποία ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἡμέραν τῆς Κυριακῆς (ἔχει δηλαδὴ ἀναστάσιμον χαρακτῆρα), δὲν γονυπετοῦμεν διὰ τὴν αἰτίαν ποὺ προείπομεν ἀνωτέρω περὶ αὐτῆς (τῆς Κυριακῆς)».
       Ἐπίσης παρόμοια γράφει καὶ ἡ «Ὁμολογία τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας» τοῦ Μητροφάνους Κριτοπούλου (κεφ. κδ΄): 
       «Περὶ τοῦ νὰ μὴ κλίνωμεν γόνυ κατὰ τὴν Κυριακὴν καὶ καθ᾿ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Πεντηκοστῆς. Οὔτε αὐτὴν τὴν παράδοσιν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ ὅτι δὲν εἶνε ἀρχαιοτάτη. Διότι ἡ ἁγία πρώτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδος ἐξέδωσε περὶ αὐτῆς Κανόνα, ὁ ὁποῖος διατάσσει ὅπως δι᾿ ὀρθίας στάσεως ἀναφέρουν τὰς προσευχάς των πρὸς τὸν Θεὸν ὅλοι οἱ Χριστιανοὶ τόσον κατὰ τὰς Κυριακὰς ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους ὅσον καὶ καθ᾿ ὅλον τὸ διάστημα τῆς Πεντηκοστῆς. Εἶπεν αὐτὰ ἡ Σύνοδος ὄχι ὡς νομοθετοῦσα διὰ πρώτην φορὰν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα - διότι ἡ συνήθεια αὕτη ἦτο ἀρχαιοτέρα τῆς Συνόδου -, ἀλλὰ διὰ νὰ τερματίσῃ διαφόρους ἀμφιβολίας ποὺ εἶχαν τότε ἐγερθῆ ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ὁμόνοιαν τὰ πλήθη τῶν πιστῶν. Ὁ δὲ ἅγιος Βασίλειος ὁ Μέγας ἄριστα ἐξήγησε καὶ τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν προσευχόμεθα ὄρθιοι κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς. Εἶπε δηλαδὴ ὅτι ὁ Χριστὸς διὰ τῆς Ἀναστάσεώς Του ἐσήκωσε καὶ ἔστησεν ὀρθίαν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἡ ὁποία διὰ τῆς παρακοῆς τῶν Πρωτοπλάστων εἶχε πλέον πέσει κάτω. Εἰς ἀνάμνησιν λοιπὸν αὐτῆς τῆς ἀνορθώσεως ἀναπέμπομεν, κατὰ τὰς ἀναστασίμους ἡμέρας, ἐν ὀρθίᾳ στάσει τὰς εὐχαριστίας καὶ δοξολογίας καὶ λοιπὰς προσευχάς μας πρὸς τὸν ἀνορθώσαντα τὴν φύσιν μας. Τὸ αὐτὸ πράττομεν καὶ καθ᾿ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Πεντηκοστῆς, ἐπειδὴ ὅλη ἡ περίοδος αὐτὴ εἶναι συνέχεια τοῦ Πάσχα καὶ λέγεται ἀναστάσιμος. Αὐτὰς τὰς παραδόσεις ὅλας τηροῦμεν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἕως σήμερον καὶ θὰ τηρήσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ...»
 
       Ὡς βλέπει ὅμως ὁ μετὰ προσοχῆς μελετῶν τὰ σχετικὰ κείμενα, τὸ θέμα αὐτῶν εἶνε περὶ τῆς στάσεως κατὰ τὴν προσευχήν. Ἀπαγορεύουν δηλαδὴ οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκκλησίας μας τὸ γονυκλινῶς προσεύχεσθαι, δὲν ἀπαγορεύουν ὅμως καὶ τὴν ἁπλῆν ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΙΝ. Οὕτως ὁ 20ος Κανὼν τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου λέγει: «Ἐπειδὴ τινές εἰσιν ἐν τῇ Κυριακῇ γόνυ κλίνοντες καὶ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις, ὑπὲρ τοῦ πάντα ἐν πάσῃ παροικίᾳ φυλάττεσθαι, ἑστῶτας ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ Συνόδῳ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ». Ἐκ τῆς τελευταίας φράσεως («ἑστῶτας ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ Συνόδῳ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ») γίνεται κατάδηλος ἡ ἔννοια τῆς προηγηθείσης φράσεως «γόνυ κλίνοντες»· ἔκλινον γόνυ ὄχι πρὸς ἁπλῆν προσκύνησιν, ἀλλὰ πρὸς «ἀπόδοσιν τῶν εὐχῶν τῷ Θεῷ», ἤτοι πρὸς προσευχήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει ἡ Σύνοδος καὶ ὁρίζει ὅπως ὄχι γονυκλινεῖς, ἀλλ᾿ ἐν ὀρθίᾳ στάσει («ἑστῶτες») ἀναφέρωμεν «τὰς εὐχὰς τῷ Θεῷ».
       Τὰ αὐτὰ διαλαμβάνει καὶ ὁ 90ος τῆς Ἕκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου: «... μετὰ τὴν ἐν τῷ Σαββάτῳ ἑσπερινὴν τῶν ἱερωμένων πρὸς τὸ Θυσιαστήριον εἴσοδον (σημ.: δηλαδὴ μετὰ τὸ «Φῶς ἱλαρόν...» τοῦ Ἑσπερινοῦ τοῦ Σαββάτου), κατὰ τὸ κρατοῦν ἔθος μηδένα γόνυ κλίνειν μέχρι τῆς ἐφεξῆς κατὰ τὴν Κυριακὴν ἑσπέρας. Καθ᾿ ἣν μετὰ τὴν ἐν τῷ λυχνικῷ εἴσοδον (σημ.: δηλαδὴ μετὰ τὸ «Φῶς ἱλαρόν...» τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς Κυριακῆς), αὖθις τὰ γόνατα κάμπτοντες, οὕτω τὰς εὐχὰς τῷ Κυρίῳ προσάγομεν». Ἡ τελευταία πάλιν φράσις («τὰ γόνατα κάμπτοντες, οὕτω τὰς εὐχὰς τῷ Κυρίῳ προσάγομεν») μαρτυρεῖ σαφῶς περὶ τοῦ νοήματος τῆς ἀπαγορεύσεως «μηδένα γόνυ κλίνειν»· νὰ μὴ κλίνῃ μηδεὶς γόνυ διὰ νὰ «προσάγῃ τὰς εὐχὰς τῷ Κυρίῳ», ἤτοι διὰ νὰ προσευχηθῇ, ὄχι ἁπλῶς διὰ νὰ προσκυνήσῃ.
       Καὶ ὁ 91ος Κανὼν τοῦ Μεγάλου Βασιλείου εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ συμφωνίᾳ πρὸς τοὺς ἀνωτέρω Κανόνας: «Καὶ ὀρθοὶ μὲν ποιοῦμεν τὰς εὐχὰς ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Σαββάτου (δηλαδὴ τῇ Κυριακῇ)..., ἐν τῇ ἀναστασίμῳ ἡμέρᾳ τῆς δεδομένης ἡμῖν χάριτος, διὰ τῆς κατὰ τὴν προσευχὴν στάσεως, ἑαυτοὺς ὑπομιμνήσκομεν... Ἀναγκαίως οὖν τὰς ἐν αὐτῇ (τῇ Κυριακῇ) προσευχὰς ἑστῶτας ἀποπληροῦν τοὺς ἑαυτῆς τροφίμους ἡ Ἐκκλησία παιδεύει... Καὶ πᾶσα δὲ ἡ Πεντηκοστή... ἐν ἧ τὸ ὄρθιον σχῆμα τῆς προσευχῆς προτιμᾶν οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἡμᾶς ἐξεπαίδευσαν...», κ.λπ., κ.λπ..
       Ὥστε ὁ λόγος περὶ προσευχῆς, ὄχι περὶ ἁπλῆς προσκυνήσεως. Ἀπαγορεύεται ἡ γονυκλινὴς στάσις κατὰ τὴν προσευχήν, δὲν ἀπαγορεύεται ὅμως ἡ προσκύνησις. Ἂν δηλαδὴ αἰφνιδίως ἐνεφανίζετο ἐνώπιόν μας ὁ Κύριος ἐν ἡμέρᾳ Κυριακῇ, εἶνε πλέον ἢ βέβαιον ὅτι δὲν θὰ ἐμένομεν ὄρθιοι· ἀντιθέτως θὰ ἐπίπτομεν, εἰς προσκύνησίν Του, πρηνεῖς πρὸ τῶν ποδῶν Του, χωρὶς οὐδαμῶς νὰ ἀσεβήσωμεν πρὸς τοὺς θεσμοὺς τῆς Ἐκκλησίας μας. Οὕτω πως καὶ ἄν, κατὰ τὴν θείαν Λειτουργίαν, ἀποφύγωμεν μὲν νὰ προσευχηθῶμεν γονυπετῶς, ἀρκεσθῶμεν δὲ εἰς προσκύνησιν (εἴτε διὰ βαθείας ὑποκλίσεως εἴτε διὰ προσπτώσεως) τῶν καθαγιασθέντων Τιμίων Δώρων, δὲν παραβαίνομεν τὰς διατάξεις τῆς Ἐκκλησίας μας. Ὑπάρχουν Ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀναγινώσκουν ὄρθιοι τὴν Εὐχὴν τοῦ καθαγιασμοῦ καί, ἀφοῦ εὐλογήσουν τὰ Τίμια Δῶρα, πίπτουν εἰς τὰ γόνατα καὶ κλίνουν καὶ τὴν κεφαλὴν μέχρι τοῦ ἐδάφους διὰ νὰ προσκυνήσουν λατρευτικῶς τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Κυρίου· ἀκολούθως ἐγείρονται καὶ συνεχίζουν ὄρθιοι τὴν ἀνάγνωσιν τῆς Εὐχῆς. Αὐτὸς ὁ τρόπος καὶ τοὺς θεσμοὺς τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἀθετεῖ καὶ μίαν βαθεῖαν ψυχικὴν ἀνάγκην ἱκανοποιεῖ· τὴν ἀνάγκην δηλαδὴ τῆς λατρευτικῆς προσκυνήσεως τοῦ ἐνώπιόν μας ἤδη εὑρισκομένου, ὑπὸ τὰ εἴδη τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου, Βασιλέως καὶ Σωτῆρός μας.
 
       Ὅτι δὲ ἡ Ἐκκλησία μας δὲν ἀπαγορεύει ΚΑΙ τὴν προσκύνησιν, ἀλλὰ ΜΟΝΟΝ τὸ γονυκλινῶς προσεύχεσθαι, κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ τὴν περίοδον τῆς Πεντηκοστῆς, πείθει καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τῶν ὕμνων της μᾶς καλεῖ εἰς προσκύνησιν τοῦ Κυρίου μας. Οὕτω π.χ. κατὰ τὴν Μικρὰν Εἴσοδον ψάλλομεν: «Δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ...», (Προσπίπτω σημαίνει πίπτω εἰς τοὺς πόδας τινός, πίπτω κάτω, ἄρα κάμπτω τὰ γόνατα). Ἐπίσης εἰς τροπάρια ψαλλόμενα κατὰ τὰς Κυριακὰς λέγομεν: «...Σοὶ προσπίπτομεν τῷ Ἀναστάντι ἐκ τάφου...» (Κάθισμα τοῦ α΄ ἤχου), «Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι, προσκυνήσωμεν Ἅγιον Κύριον Ἰησοῦν, τὸν μόνον ἀναμάρτητον...» (Μετὰ τὸ ἑωθινὸν Εὐαγγέλιον), κ.λπ., κ.λπ.. Ἐπανειλημμένως δέ, κατὰ τὴν θείαν Λειτουργίαν, οἱ Ἱερεῖς «ποιοῦσι μετανοίας», ἤτοι προσκυνήματα, πρὸ τῆς ἁγίας Τραπέζης καὶ τῆς ἱερᾶς Προθέσεως.
 
       Θὰ εἴπῃ τις ἴσως ὅτι ἡ προσκύνησις δὲν σημαίνει πάντοτε τὴν πρόσπτωσιν· σημαίνει κάποτε καὶ τὴν βαθεῖαν ὑπόκλισιν τοῦ σώματος. Σύμφωνοι. Ἀλλὰ καὶ ἡ βαθεῖα ὑπόκλισις δὲν εἶνε ὀρθία στάσις! Εἶνε ἑπομένως καὶ ἐκ τούτου προφανὲς ὅτι ἡ ὀρθία στάσις, τὸ «ὄρθιον σχῆμα», τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ Ἐκκλησία μας, ἀναφέρεται μόνον εἰς τὴν προσευχὴν καὶ ὄχι εἰς τὰς στιγμιαίας προσκυνήσεις.
       Ἂς μὴ λησμονῶμεν ἀκόμη ὅτι, κατὰ ῥητὴν ἐπιταγὴν τῆς Ἐκκλησίας μας, οἱ χειροτονούμενοι Κληρικοὶ γονυπετεῖς χειροτονοῦνται, ἔστω καὶ ἂν ἡ χειροτονία των γίνῃ κατ᾿ αὐτὴν ταύτην τὴν ἡμέραν τοῦ ἁγίου Πάσχα. Γονυπετοῦν ὅμως ὄχι διὰ νὰ προσευχηθοῦν, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν ἀθάνατον Βασιλέα, τὸν Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ Ὁποῖον θὰ τοὺς ἐπισκιάσῃ καὶ θὰ ἀποθέσῃ εἰς τὴν πηλίνην ὕπαρξίν των τὸ οὐράνιον χάρισμα τῆς Ἱερωσύνης.
       Τέλος δὲ καὶ ὁ 19ος Κανὼν τοῦ ἁγίου Νικηφόρου λέγει: «Χρὴ χάριν ἀσπασμοῦ γόνυ κλίνειν ἐν Κυριακῇ καὶ ἐν ὅλῃ τῇ Πεντηκοστῇ, οὐ μὴν τὰς ἐξ ἔθους γονυκλισίας ποιεῖν». Δηλαδή: Πρέπει χάριν χαιρετισμοῦ (καὶ ἡ προσκύνησις εἶνε εἶδος χαιρετισμοῦ· χαιρετισμοῦ πρὸς ἀνωτέρους) νὰ κλίνωμεν γόνυ κατὰ τὴν Κυριακὴν καὶ καθ᾿ ὅλην τὴν περίοδον τῆς Πεντηκοστῆς, δὲν πρέπει ὅμως νὰ κάμνωμεν τὰς συνήθεις γονυκλισίας. Ἑρμηνεύων δὲ τὸν ἀνωτέρω Κανόνα ὁ ἅγιος Νικόδημος λέγει: «Αἱ μὲν συνήθεις γονυκλισίαι εἶνε ἐκεῖναι ὅπου γίνονται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ κατὰ τὴν τεσσαρακοστήν, αἱ ὁποῖαι εἶνε ἐμποδισμέναι νὰ μὴ γίνωνται ἐν Κυριακῇ, ὡς δηλωτικαὶ τῆς εἰς τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὸ θάνατον πτώσεως. Αἱ δὲ χάριν ἀσπασμοῦ γινόμεναι, ὁποῖαι εἶνε ἐκεῖναι αἱ μετάνοιαι ὅπου βάλλουν οἱ ἀναγνῶσται εἰς τοὺς χοροὺς ἢ οἱ ἱερεῖς εἰς τὸν ἡγούμενον καὶ ἀρχιερέα φιλοῦντες τὰς χεῖρας αὐτῶν, αὗται, ὡς μὴ δηλωτικαὶ οὖσαι τοιούτου μυστηρίου, γίνονται καὶ ἐν Κυριακῇ καὶ ἐν τῇ Πεντηκοστῇ».
 
       Ὥστε: Ἀπαγορεύεται μὲν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας μας τὸ νὰ προσευχώμεθα γονυκλινεῖς κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ τὴν περίοδον τῆς Πεντηκοστῆς ἢ νὰ κάμνωμεν τὰς συνήθεις γονυκλισίας (μετανοίας), ὄχι ὅμως καὶ τὸ νὰ κλίνωμεν βαθέως τὸ σῶμα ἢ καὶ νὰ πίπτωμεν ἐπὶ τῶν γονάτων (ἢ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους) διὰ προσκύνησιν. Ἐπαναλαμβάνω: διὰ προσκύνησιν, ὄχι διὰ προσευχήν, ὄχι δι᾿ ἀπαγγελίαν Εὐχῶν κ.τ.τ.. Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ ἁγιορείτης γράφει ὀρθότατα: «Σημείωσε δὲ ὅτι ὁ παρὼν Κανὼν (20ος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὴν γονυκλισίαν ἐν Κυριακῇ), δὲν λέγει διὰ τὰς γονυκλισίας, τὰς παρ᾿ ἡμῶν κοινότερον ὀνομαζομένας μεγάλας μετανοίας, αἵτινες καὶ προσπτώσεις κυρίως ὀνομάζονται,... ἀλλὰ διὰ τὴν γονυκλισίαν, καθ᾿ ἣν ἐπάνω εἰς τὰ γόνατα κείμενοι προσευχόμεθα, ὅ,τι λογῆς δηλαδὴ κάμνομεν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς». 
(Πηδάλιον, ἔκδοσις β΄, Ἐν Ἀθήναις 1841, σελ. 84-84).
 
       Αὐτὰ λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς γονυκλισίας κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ τὴν περίοδον τῆς Πεντηκοστῆς. Δὲν πρέπει νὰ γονατίζωμεν διὰ νὰ προσευχώμεθα, δυνάμεθα ὅμως (δὲν λέγω ὀφείλομεν) νὰ γονατίσωμεν ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ προσκυνήσωμεν λατρευτικῶς μὲν τὰ Τίμια Δῶρα, τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Χριστοῦ μας, τιμητικῶς δὲ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, τὰς ἱερὰς Εἰκόνας, κ.λπ..




Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου
Περίοδος Πεντηκοσταρίου, Τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Ἔτος 2
Ἱερὸν Ἡσυχαστήριον Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος
Ἔκδοσις Ϛ΄, Ἀθῆναι 2003
(Δεκέμβριος 1972)
Σελίδες 88-98

ΠΤΩΣΙΣ ΕΙΔΩΛΩΝ

       

       Τίς ὁ ἀληθῶς μέγας; Ἰδοὺ ἐρώτημα δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ πλῆθος ἀπαντήσεων. Μέγας εἶνε ὁ ἔχων ἀξιώματα καὶ ἐξουσίαν, θὰ ἀπαντήσῃ τις. Μέγας εἶνε ὁ ἔχων πλοῦτον πολύν, θὰ ἀπαντήσῃ ἕτερος. Μέγας εἶνε ὁ ἔχων γνώσεις καὶ σοφίαν, θὰ ἀπαντήσῃ τρίτος. Μέγας εἶνε ὁ ἔχων φήμην καὶ δόξαν, θὰ ἀπαντήσῃ τέταρτος. Ἐὰν δὲ ζητήσωμεν συγκεκριμένων προσώπων ὑποδείξεις, θὰ ἴδωμεν νοερῶς παρελαύνοντας ἐνώπιον ἡμῶν, πολιτικούς, στρατηγούς, μεγαλοβιομηχάνους, σοφούς, λογοτέχνας, ζωγράφους, ἠθοποιούς, χορευτάς, ἀοιδούς, ἀθλητάς...
       Εἶνε ὅμως ἆρά γε οὗτοι ἀληθῶς μεγάλοι; Ἀπαντῶμεν ἀδιστάκτως: Ὄχι! Οὔτε ἡ ἐξουσία, οὔτε ἡ δόξα, οὔτε ὁ πλοῦτος, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων καθίστησι τὸν ἄνθρωπον μέγαν. Ἀλλὰ τί τότε; Μόνη ἡ ἀρετή! Πᾶς δουλεύων εἰς τὰ πάθη, πᾶς τῆς ἀρετῆς μὴ ἰσχυρῶς ἀντεχόμενος, κἂν λαῶν ἄρχῃ, κἂν στρατιὰς ἀντιπάλων φυγαδεύῃ, κἂν βιβλία σοφὰ καὶ πολύκροτα συγγράφῃ, κἂν ἀνακαλύψεις καὶ ἐφευρέσεις σπουδαίας ποιῆται, κἂν διὰ φυσικὰ ἢ ἐπίκτητα προσόντα θαυμάζηται παρὰ τοῦ πλήθους καὶ τιμῶν ἀπολαύῃ πολλῶν, εἶνε μικρός! Καὶ μόνον μικρός; Εἶνε ἄθλιος καὶ ταλαίπωρος καὶ ἄξιος δακρύων.

       Ἀφορμὴ τῶν ἀνωτέρω σκέψεων ὑπῆρξε μία πρόσφατος ἔκδοσις βιβλίου. «Γράμματα στὴ Ῥαχὴλ» τιτλοφορεῖται καὶ ἐκ τοῦ καλάμου τοῦ ποιητοῦ Κωστῆ Παλαμᾶ προέρχεται. Τὸ βιβλίον αὐτὸ εἶνε καταλυτικόν. Διαλύει θρύλους καὶ καταῤῥίπτει εἴδωλα. Ὁποία ὀδυνηρὰ ἔκπληξις διὰ τοὺς θρυλοποιοὺς καὶ τοὺς εἰδωλολάτρας!...
       Ὑστερία εἶχε καταλάβει πολλούς, καὶ μάλιστα διανοουμένους, διὰ τὸν Κωστῆ Παλαμᾶν. «Ταμποὺ» εἶχεν οὗτος ἀποβῆ... Εὐεξήγητος λοιπὸν ἡ θλῖψις καὶ ἡ ὀργὴ αὐτῶν διὰ τὰ ἀποκαλυπτήρια...
       «Ξέραμε ὡς τώρα ἕναν Παλαμᾶ μεγαλόπνευστο, μεγαλοφυῆ, ὑψιβρεμέτη καὶ νάσου τώρα μᾶς τὸν ξεγυμνώνουν - τόσα χρόνια μετὰ θάνατον - καὶ μᾶς τὸν ἀποκαλύπτουν φεῦ!... σὰν ἕνα ξεμωραμένο γεροντάκι ποὺ μέρα καὶ νύκτα δὲν ἔκανε ἄλλο παρὰ νὰ γράφῃ παθιασμένες ἐρωτικὲς ἐπιστολὲς σὲ νεαρὰ κορίτσια, ἄξιες κακογράφου μαθητῆ τοῦ γυμνασίου ποὺ φλέγεται ἀπὸ ἐρωτικὸ παραλήρημα!», ὀλοφύρεται ὁ κ. Δημήτρης Ψαθᾶς εἰς τὰ «Νέα» τῆς 13ης Φεβρουαρίου. Καὶ συνεχίζει τόν... θρῆνον: «Διαλύθηκε ὁ θρῦλος, μὲ τὶς γεροντικὲς ἀδυναμίες τοῦ σεβάσμιου ποιητῆ (σημ.: πράγματι, πολὺ σεβάσμιος ἦτο!) ποὺ οἱ ἐκδότες θεώρησαν ὑποχρέωσή τους νὰ βγάλουν στὸ σεργιάνι σὰν προσφορὰ ἴσως στὴ μνήμη τοῦ μεγάλου. Στὴ θύμισή μου ὁ Παλαμᾶς ἔμεινε τόσο ἐντυπωσιακὸς σὰν μιὰ θεότητα... Ἔμεινα μὲ τὴν συγκλονιστικὴν ἐκείνην ἐντύπωσιν ποὺ μοῦ εἶχε κάνει ἡ προσωπικότητά του καὶ ποὺ ἦταν ἀπολύτως σύμφωνη μὲ τὴν ποίησή του: Ἕνα εἶδος θεότητας, ποὺ μοῦ προκαλοῦσε θαυμασμὸ καὶ δέος (σημ.: ὄχι, παίζομεν!) ὅσες φορὲς τὸν ἔβλεπα στὸ δρόμο νὰ τραβᾶ σκυφτός, κρυμμένος πίσω ἀπὸ τὰ φρύδια του (σημ.: κυπαρίσσια ἦσαν αὐτὰ τὰ φρύδια;) πρὸς τὸ Πανεπιστήμιο. Καὶ αὐτόν, λοιπόν, τὸν ὑπερκόσμιο (σημ.: ὅστις ὅμως ἀπεδείχθη πολὺ γήινος...) ἔρχονται τώρα νὰ τὸν ξεπουπουλήσουν οἱ ἀνατόμοι τῆς ζωῆς του, τῇ εὐγενεῖ συμπράξει, βέβαια, τῶν κυριῶν ποὺ παίρνανε τὰ φλογερὰ ἐρωτικά του γράμματα καὶ τὰ φύλαγαν γιὰ νὰ τὰ δώσουν κάποτε στὴ δημοσιότητα, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ προκαλέσουν τὴ θυμηδία τοῦ κοινοῦ εἰς βάρος τοῦ ἐρωτευμένου πρεσβύτη... Λυπήθηκα τὰ μέγιστα γιὰ τὸ μεταθανάτιο διασυρμὸ ἑνὸς πανελλήνια σεβάσμιου κι᾿ ἀγαπητοῦ μεγάλου ποιητῆ, ποὺ ξεμωραμένος πιὰ - στὰ ἑβδομῆντα ἢ καὶ στὰ ὀγδόντα του - ἔγραφε σὲ μιὰ εἰκοσάχρονη φυματικὴ γυναῖκα: «Ἤθελα, ἀφοῦ δὲν μπορῶ νὰ ζήσω μὲ τὴν ὑγεία σου, νὰ ζήσω μὲ τὴν ἀῤῥώστια σου καὶ νὰ τὴν πιῶ στὸ ποτῆρι, ν᾿ ἀῤῥωστήσω κι᾿ ἐγὼ μαζί σου... Σ᾿ ἀγαπῶ!... Ἢ καλύτερα: Σ᾿ ἀγαΠΑΩ!... Πεθαίνω γιὰ σένα ...». Σ᾿ ἑφτὰ γυναῖκες ἔγραφε συγχρόνως (σημ.: μὴ βασκαθῇ!) ὁ σεβάσμιος γέροντας (σημ.: πρὸ παντός, σεβάσμιος!...) καὶ τώρα μιὰ-μιά, ῥαμολιρισμένες κι᾿ οἱ ἴδιες, τὶς παραδίδουν ἀδίστακτα στὴ δημοσιότητα γιὰ νὰ συμβάλουν τάχα στὴν ἔρευνα τῆς προσωπικότητας τοῦ ποιητῆ, ἀλλὰ στὴν οὐσία - σίγουρα - γιὰ νὰ κολακέψουν τὸ γεροντικὸ ναρκισσισμό τους. Μαγγούρα ποὺ θ᾿ ἄρπαζε ὁ ταλαίπωρος, ἂν ζοῦσε, γιὰ νὰ κυνηγήσῃ τὰ ἰνδάλματά του! (Σημ.: Ἀλλ᾿ ἂν ἤρπαζον καὶ ἐκεῖναι; Ἑπτὰ γάρ!...). Ἀλλὰ ἀφοῦ δὲν ζῇ ὁ ἴδιος, δὲν βρίσκονται, τουλάχιστο, ἄνθρωποι στὸν τόπο μας, ποὺ ἀγάπησαν ἀληθινὰ τὸν ποιητή, ὥστε νὰ προστατέψουν τὴν μνήμη του ἀπὸ τέτοια ἀποκαλυπτήρια; Εῑναι γνωστὸ ὅτι κάποια ποιήτρια ποὺ βρισκόταν σ᾿ ἐπαφὴ μαζί του κατέχει... τριακόσια γράμματα (σημ.: ὁποία συγγραφικὴ γονιμότης!...) γεροντικοῦ ἐρωτικοῦ παραληρήματος... Προτείνω νὰ γίνῃ ἕνας Σύλλογος Προστασίας τῆς μνήμης τοῦ Παλαμᾶ (σημ.: λαμπρὰ ἰδέα!) γιὰ νὰ σταματήσῃ αὐτὸς ὁ μεταθανάτιος διασυρμός».
 
       Παρόμοια ἔγραψαν καί τινες ἄλλοι. Ἀλλ᾿ ὦ καλοί μου ἄνθρωποι, ὑμεῖς δὲν μυρικάζετε ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὴν ῥῆσιν τοῦ... μεγάλου πάλιν Γκαῖτε: «Φῶς! Περισσότερον Φῶς!»; Διατί νῦν θέλετε σκότος καὶ ἀξιοῖτε παραπετάσματα; Ὁμολογεῖτε λοιπὸν ὅτι αἱ θεότητες ὑμῶν μόνον ἐν τῷ ζόφῳ ἔχουσιν ἐλπίδα ἐπιβιώσεως; Κήρινα εἶνε τὰ εἴδωλα ὑμῶν, ὥστε νὰ τήκωνται ἐκ τῶν ἀκτίνων τοῦ ἡλίου; Ἀσπάλακας λοιπὸν καὶ νυκτερίδας ἐλατρεύσατε;
       Ὤ! Πόσον ἀληθὴς εἶνε ἡ αἰώνιος καὶ ἀθάνατος καὶ θεόλεκτος ἐκείνη φωνή: «Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς...».
       Κόσμε ταλαίπωρε! Πόσον εἶσαι ἀντινομικός, πόσον ἀσυνεπής, πόσον ἀπαίσιος, πόσον παράλογος, πόσον διεστραμμένος!... Ὅτε, πρὸ ἐτῶν, ὁ σατανόπληκτος Καζαντζάκης ἐνεφάνιζεν, ἀντλῶν οὐχὶ ἐκ τῆς πραγματικότητος, ἀλλ᾿ ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς βορβορώδους αὐτοῦ φαντασίας, αὐτὸν τὸν Κύριον Ἰησοῦν ὡς ἐρωτόληπτον, σύμπας ὁ χορὸς τῶν νεοειδωλολατρῶν ἔπλεκεν οὐρανομήκη ἐγκώμια εἰς τὸν «φουμιστὸν» συγγραφέα. Σήμερον ὅμως, ὁπότε ἄλλοι ἐμφανίζουσι, βάσει τῆς βοώσης πραγματικότητος, ὡς τοιοῦτον τὸν Παλαμᾶν, ὁ χορὸς τῶν νεοειδωλολατρῶν θρηνεῖ καὶ ὀδύρεται καὶ καταρᾶται τοὺς ἐνόχους!... Ὅταν λοιπὸν γράφῃς ὅτι ὁ Ἄμεμπτος Βασιλεὺς τῶν Ἀγγέλων εἶχε περιπαθεῖς καὶ χυδαίους ἔρωτας, εἶσαι μέγας συγγραφεύς, ἄξιος τοῦ Ἔθνους σου, ἱκανὸς νὰ εἰσέλθῃς εἰς τὰ μαθητικὰ Ἀναγνωσματάρια πρὸς καθοδήγησιν τῶν νέων. Ὅταν ὅμως γράφῃς περὶ τῶν ἐρώτων τοῦ γέροντος Παλαμᾶ, ἢ μᾶλλον ἁπλῶς δημοσιεύεις τὰ ὅσα περὶ τούτων ἐκεῖνος ἰδιοχείρως ἔγραψεν, εἶσαι ἄξιος στιγματισμοῦ δημοσίου!... Ὅτε ἡ Ἐκκλησία ἐτόλμησεν ἀτόνως πως νὰ ἐκφράσῃ διαμαρτυρίαν διὰ τὸν διασυρμὸν τοῦ Λυτρωτοῦ καὶ Σωτῆρος, μύρια στόματα ὑλάκτησαν κατ᾿ αὐτῆς. Ὁ Παλαμᾶς ὅμως πρέπει νὰ προφυλαχθῇ ἀπὸ παντὸς διασυρμοῦ (τόσον δικαίου, ἄλλωστε!), ἱδρυομένων πρὸς τοῦτο καὶ εἰδικῶν Συλλόγων!...
       Κόσμε ταλαίπωρε, παράλογε, ἀντιφατικέ!...



«ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΑΙ», φύλλον Φεβρουαρίου 1961
Ἄρθρα, Μελέται, Ἐπιστολαί, τόμος Α΄
Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου
Ἐπιμελείᾳ Ι. Κ. Γ. Θεολόγου
Ἔκδοσις Β΄, ἐν Ἀθήναις 1986
Σελίδες 429-431
 

ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΟΤΙ Ο ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ ΕΙΝΕ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Σχέδιον Ἐγκυκλίου τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος περὶ Τεκτονισμοῦ

       Πρὸς τὸν εὐσεβῆ Ἑλληνικὸν Λαόν.
       Ἡ Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, μελετήσασα καὶ πάλιν ἐνδελεχῶς τὸ θέμα τοῦ Τεκτονισμοῦ ἢ Μασωνίας, οὐ μόνον ἔκρινεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν παλαιοτέραν, ἐν ἔτει 1933, καταδίκην αὐτοῦ ὑπὸ τῆς τότε Ἱεραρχίας, ἀλλ᾿ ἐθεώρησεν ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην, ὅπως διακηρύττουσα καὶ αὖθις μετὰ κατηγορηματικότητος τὸν θρησκευτικὸν χαρακτῆρα τοῦ Τεκτονισμοῦ, καλέσῃ τοὺς Τέκτονας, ἐπὶ ποινῇ ἀποκοπῆς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἵνα διακόψωσι πάντα δεσμὸν πρὸς αὐτόν.
 
       Καταδικάζει λοιπὸν ἡ Ἱεραρχία τῆς ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὁμοφώνως τὸν Τεκτονισμὸν ἢ Μασωνισμὸν ὡς θρησκευτικὸν σύστημα ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὸν Χριστιανισμὸν καὶ διακηρύσσει ὅτι εἶνε ἀπολύτως ἀδύνατος ὁ συμβιβασμὸς τῶν ἰδιοτήτων τοῦ Χριστιανοῦ καὶ τοῦ Τέκτονος. Ὁ Χριστιανὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι, γινόμενος Τέκτων, μεταπηδᾷ εἰς ἑτέραν Θρησκείαν καὶ λατρεύει «Θεῷ ἀλλοτρίῳ», προσβάλλει δὲ καιρίως τὴν Χριστιανικὴν Πίστιν καὶ βλασφημεῖ εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ Θεανδρικὸν Πρόσωπον τοῦ Μοναδικοῦ Σωτῆρος καὶ Λυτρωτοῦ, τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Αὐτὰς τὰς δύο θέσεις, ὅτι ὁ Τεκτονισμὸς εἶνε Θρησκεία, καθὼς καὶ ὅτι προσβάλλει τὴν Χριστιανικὴν Πίστιν καὶ βλασφημεῖ εἰς τὸ Πρόσωπον τοῦ Κυρίου, θὰ καταδείξωμεν κατωτέρω.

Α΄
Ὁ θρησκευτικὸς χαρακτὴρ τοῦ Τεκτονισμοῦ

       Τὰ στοιχεῖα τὰ συγκροτοῦντα τὸν θρησκευτικὸν χαρακτῆρα τοῦ Τεκτονισμοῦ εἶνε τὰ ἑξῆς:

       α΄) Πίστις εἰς συγκεκριμένον Ὑπέρτατον Ὄν, ὅπερ καλεῖται «Μέγας Ἀρχιτέκτων τοῦ Σύμπαντος». 
       Χρησιμοποιεῖται δηλαδὴ εἰδικὴ ὁρολογία διὰ τὸν «Θεὸν» τῆς Μασωνίας, προφανῶς ἵνα διακριθῇ οὗτος ἀπὸ τοῦ «θεοῦ» πάσης ἄλλης Θρησκείας, ὅλως δ᾿ ἰδιαιτέρως ἀπὸ τοῦ ἐν Τριάδι Θεοῦ τῆς Χριστιανικῆς Πίστεως, τοῦ μόνου ἀληθινοῦ. Ὅτι δὲ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐν Τριάδι προσκυνουμένου Θεοῦ, ἀλλὰ περὶ «Θεοῦ ἀλλοτρίου», μαρτυρεῖ καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸν ἀποδέχονται καὶ εἰς αὐτὸν προσεύχονται ἐν τῇ Στοᾷ ὄχι μόνον οἱ ἐκ τῶν Μασώνων Χριστιανοί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν Μωαμεθανοὶ καὶ Βουδδισταί. Οὕτω καταντῶσιν οἱ Χριστιανοὶ Τέκτονες νὰ πιστεύωσιν εἰς δύο «θεούς»: Εἰς τὸν Τριαδικὸν Θεὸν τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὡς Χριστιανοί, καὶ εἰς τὸν «Μέγαν Ἀρχιτέκτονα» τῆς Μασωνίας, ὡς Τέκτονες!...
       β΄) Εὐλαβὴς καὶ ἐκτενὴς λατρεία ἐν τῇ Στοᾷ τοῦ εἰρημένου «θεοῦ» τῆς Μασωνίας. 
       Ἰδοὺ δείγματά τινα εὐλαβεστάτων προσευχῶν πρὸς τὸν «Μ.Α.Τ.Σ.» («Μέγαν Ἀρχιτέκτονα τοῦ Σύμπαντος»): «Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος, εἰς Σὲ τὸν δημιουργήσαντα τὸ Σύμπαν,... ταπεινῶς προσφέρομεν σήμερον νέον δεῖγμα σεβασμοῦ, ἀφοσιοῦντες ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν λατρείαν τῆς ἀληθείας τέκνον ἀγαπητόν... Ἡ ἁγνότης... ἐπεκταθήτω ἐφ᾿ ἡμῶν καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐλθόντας ἐνταῦθα ὅπως δοξάσωσι τοὺς νόμους Σου... Εὐλόγησον τὰ προϊόντα ταῦτα τῆς γῆς... Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος, δέξαι εὐμενῶς τὰς εὐχὰς ἡμῶν καὶ ἔμπνευσον ἡμᾶς» (Τελετὴ Υἱοθεσίας Λυκιδέως. Βλ. Τυπικὰ τῶν Τεκτονικῶν Λειτουργιῶν καὶ Τελετῶν, σελ. 24-25. Τοῦ λοιποῦ τὸ βιβλίον τοῦτο θὰ ἀναφέρηται διὰ τῶν ἀρχικῶν, ἤτοι Τ.Τ.Λ.Τ.). - «Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος... προσερχόμενοι νῦν ταπεινῶς ὅπως Σοὶ ἐπιδείξωμεν νέον δεῖγμα ἀγάπης, παρουσιάζομεν εἰς τὴν λατρείαν τῆς ἀληθείας συζύγους, οὓς ἐκτιμῶμεν καὶ ἀγαπῶμεν. Κατάπεμψον, ἱκετεύομεν, μίαν τῶν ἀκτίνων τῆς ἀπείρου Σου διανοίας... Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος, δέξαι εὐμενῶς τὰς εὐχὰς ἡμῶν καὶ ἔμπνευσον ἡμᾶς» (Τελετὴ Συζυγικῆς Ἀναγνωρίσεως ἢ Τεκτονικοῦ Γάμου. Αὐτόθι, σελ. 45-46). - «Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος... τὸ πᾶν ζῇ καὶ ἀναπνέει ἐν Σοὶ καὶ διὰ Σοῦ... Εἴθε οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν νὰ ζήσωσιν ἀείποτε μετὰ Σοῦ, ὅπως ἔζησαν καὶ μεθ᾿ ἡμῶν. Εἴθε ὁ θάνατος αὐτῶν νὰ διδάξῃ ἡμᾶς ὅτι θὰ ἀποθάνωμεν καὶ νὰ μᾶς προετοιμάσῃ ὅπως ἀπολαύσωμεν μετ᾿ αὐτῶν εἰς τοὺς πατρικούς Σου κόλπους τῆς ἀληθοῦς αἰωνιότητος... Σοὶ πρέπει αἶνος, ὦ Πάτερ τῶν ἀνθρώπων...» (Τλετὴ Τεκτονικοῦ Μνημοσύνου. Αὐτόθι, σελ. 66-67, 72-73). «Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος, Σὺ ὁ δοτὴρ παντὸς ἀγαθοῦ, εὐλόγησον καὶ ἁγίασον τὰ ὄψα ταῦτα» (Τεκτονικὰ Συμπόσια. Αὐτόθι σελ. 9).
       Ἀναμφιβόλως, ἡ ἐν τῇ Στοᾷ εὐλαβεστάτη λατρεία αὕτη τοῦ «Μ.Α.Τ.Σ.» οὐδὲν ἔχει νὰ «ζηλεύσῃ» ἐκ τῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ λατρείας τοῦ ἐν Τριάδι Θεοῦ ἡμῶν. Χρησιμοποιεῖ ἀκόμη ἡ Μασωνία καὶ θυμίαμα, ὅπερ ἀπ᾿ ἀρχαιοτάτων χρόνων ἐξελήφθη ὡς προσφορὰ λατρείας εἰς τὸν Θεόν. Εἶνε γνωστὸν ὅτι οἱ πρῶτοι Χριστιανοὶ ἐθανατοῦντο διὰ μόνην τὴν ἄρνησιν αὐτῶν ὅπως ῥίψωσι θυμίαμα πρὸ τῶν εἰδωλικῶν βωμῶν. Ὅσοι, καμπτόμενοι ὑπὸ τῶν βασανιστηρίων, ἔῤῥιπτον θυμίαμα, ἠλευθεροῦντο πάραυτα, τῆς πράξεως αὐτῶν ταύτης θεωρουμένης ὡς ἀποδοχῆς καὶ λατρείας τῶν ψευδῶν θεῶν τῆς εἰδωλολατρικῆς Ῥώμης.
Θυμίαμα χρησιμοποιεῖ ἡ Μασωνία τόσον κατὰ τὴν Τελετὴν τῆς «Υἱοθεσίας Λυκιδέως» καὶ τὴν Τελετὴν τῆς «Συζυγικῆς Ἀναγνωρίσεως», ὅσον καὶ κατὰ τὰ «Τεκτονικὰ Μνημόσυνα» (Τ.Τ.Λ.Τ. σελ. 24, 54, 70).

       γ΄) Ἀπόλυτος ἀφοσίωσις εἰς τὸν «Μ.Α.Τ.Σ.» καὶ ἀπόλυτος ἐξάρτησις ἐξ αὐτοῦ. 
       Ὡς ὀρθῶς παρετηρήθη, εἰς οὐδεμίαν Θρησκείαν ὑπάρχει τόσον ἀσφυκτικὴ θεοκρατία ὅσον εἰς τὴν Μασωνίαν. Πᾶν ἐπίσημον Τεκτονικὸν βιβλίον φέρει ἐμφανέστατα ἐπὶ τοῦ ἐξωφύλλου τὰ ἀρχικὰ τῆς φράσεως «Εἰς δόξαν τοῦ Μεγάλου Ἀρχιτέκτονος τοῦ Σύμπαντος». Κατὰ τὸν «Γενικὸν Κανονισμὸν τῆς Γαληνοτάτης Μεγάλης Ἀνατολῆς», ἄρθρον 171, «Πᾶν ἔγγραφον ἐξερχόμενον τῆς Στοᾶς δέον νὰ φέρῃ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν τίτλον «Εἰς δόξαν τοῦ Μεγάλου Ἀρχιτέκτονος τοῦ Σύμπαντος»!
Αἱ ἐργασίαι τῶν Μασώνων εἶνε «καθιερωμέναι πρὸς δόξαν Σοῦ», ἀνακράζει ἐν προσευχῇ πρὸς τὸν «Μ.Α.Τ.Σ.» ὁ Σεβάσμιος κατὰ τὴν Τελετὴν τῶν «Ἐγκαινίων Τεκτονικοῦ Ναοῦ» (Τ.Τ.Λ.Τ., σελ. 83).
       Ὁ Μασῶνος εἶνε κυριολεκτικῶς «Ναὸς» λατρείας· λατρείας ὄχι βεβαίως τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ «Μ.Α.Τ.Σ.»: «Ἡ καρδία τοῦ μεμυημένου εἶνε τὸ ἱερὸν τῆς πρὸς τὸν Μέγαν Ἀρχιτέκτονα τοῦ Σύμπαντος λατρείας του. Τί τὸν ἐνδιαφέρουν λοιπὸν οἱ ἐξωτερικοὶ τύποι, καθορισθέντες ὑπὸ τῶν ἀνθρωπίνων Νόμων, ὅταν φέρῃ τὴν λατρείαν αὐτοῦ ἐν ἑαυτῷ καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ δύναται νὰ ἐξυψωθῇ διὰ τῆς σκέψεως καὶ διὰ τῆς μελέτης μέχρι τῆς ἀπείρου ἀληθείας;» (Τυπικὸν Ἀρείου Πάγου τοῦ 30ου Βαθμοῦ, σελ. 20). Πάντες δ᾿ οἱ Τέκτονες διακηρύττουσι γεγωνυῖᾳ τῇ φωνῇ: «Τιμῶμεν καὶ δοξάζομεν τὸν Μέγαν Ἀρχιτέκτονα τῶν Κόσμων καὶ εὐχαριστοῦμεν Αὐτὸν διὰ τὰς πρὸς ἡμᾶς εὐεργασίας Αὐτοῦ» (Τ.Τ.Λ.Τ., σελ. 32). Ἂν ταῦτα δὲν συνιστῶσι σχέσιν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου (δηλαδὴ Θρησκείαν), τότε τί συνιστᾷ τὴν τοιαύτη σχέσιν; Τί ἄλλο πράττει πᾶσα Θρησκεία ἀπὸ τοῦ νὰ τιμᾷ, νὰ δοξάζῃ καὶ νὰ εὐχαριστῇ τὸν ἑαυτῆς θεόν;

       δ΄) Ἐπίδειξις εἰδικῆς καὶ ἀποκλειστικῆς εὐνοίας τοῦ «Μ.Α.Τ.Σ.» πρὸς τοὺς Τέκτονας. 
       Ὁ «θεὸς» τῆς Μασωνίας δὲν εἶνε ἀδρανής. Δὲν δέχεται παθητικῶς τὴν λατρείαν καὶ τὴν εἰς αὐτὸν ἀφοσίωσιν τῶν Τεκτόνων. Ἀνταμείβει πλουσίως αὐτούς, χορηγῶν εἰς αὐτοὺς εἰδικὰς δωρεάς. Οἱ Μασῶνοι ἔχουσιν ὅλως ἰδιαιτέρως ἀπαιτήσεις παρὰ τοῦ «Μ.Α.Τ.Σ.». Καὶ πάνυ δικαίως! Θεὸς αὐτῶν εἶνε, φυσικὸν εἶνε νὰ φροντίζῃ ἰδιαιτέρως δι᾿ αὐτούς. Οὕτω διακηρύττουσιν ὅτι ἔλαβον τὴν εἰδικὴν χάριν τῆς κατανοήσεως τοῦ Νόμου τῆς προόδου καὶ τῆς ἀγάπης. Καὶ ἐπὶ λέξει: «Μεγάλε Ἀρχιτέκτον τοῦ Σύμπαντος... εἰς Σὲ τὸν δημιουργήσαντα τὸν ἄνθρωπον καὶ ἐγγράψαντα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ... τὸν Νόμον τῆς προόδου καὶ τῆς ἀγάπης, ἵνα χρησιμεύσῃ αὐτῷ ὡς ὁδηγὸς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς εὐτυχίας, πρὸς ἣν Σὺ ηὐδόκησας νὰ ἀτενίσῃ, πρὸς Σὲ ἡμεῖς οἱ Τέκτονες, εἰς οὓς ἐδόθη ἡ χάρις νὰ κατανοήσωσι τὸν ἔξοχον τοῦτον Νόμον...» (αὐτόθι, σελ. 24). Φρονοῦσιν ἀκόμη οἱ Τέκτονες ὅτι, εἰδικῶς φωτιζόμενοι ὑπὸ τοῦ Μ.Α.Τ.Σ., ἀποβαίνουσιν οἱ ἐκφρασταὶ τοῦ θελήματος αὐτοῦ: «... Κατάπεμψον ἐφ᾿ ἡμᾶς ἀκτῖνα τῆς ἀπείρου Σου διανοίας, ἵνα αἱ ὁδηγίαι καὶ εὐχαὶ ἡμῶν ἐκφράσωσι τὸ ὕψιστον θέλημά Σου...» (αὐτόθι, σελ. 24). Καὶ πάλιν: «Κατάπεμψον, ἱκετεύομεν, μέχρις ἡμῶν μίαν τῶν ἀκτίνων τῆς ἀπείρου Σου διανοίας ὅπως τὰ παραγγέλματα καὶ αἱ εὐχαὶ ἡμῶν ὦσιν ἡ ἔκφρασις τῆς ὑψίστης θελήσεώς Σου!» (αὐτόθι, σελ. 46). Δηλαδὴ ἡ Μασωνία προβάλλει καὶ ἀξιώσεις θεοπνευστίας!...
Ἀκόμη ἐν τῇ Μασωνίᾳ ὑπάρχει «Φῶς», «δι᾿ οὗ δύναταί τις νὰ διακρίνῃ τὸ ἀληθὲς ἐκ τοῦ ψευδοῦς, τὴν ἀλήθειαν ἐκ τῆς πλάνης, τὸ φῶς δὲ τοῦτο διαλύει τὰ σκότη τῶν προλήψεων, καταδεικνύει ματαίους τοὺς προτέρους φόβους καὶ ἀντικαθιστᾷ τὰς ἐσφαλμένας ψευδεῖς ἢ ἀνοήτους δοξασίας, διὰ γνώσεων ὀρθῶν, ἀλαθήτων καὶ εὐλήπτων εἰς τὴν διάνοιαν καὶ τὴν συνείδησιν, διὰ γνώσεων βασιζομένων ἐπὶ τῆς φύσεως καὶ μεταβαλλουσῶν τὸν ἀνθρώπινον εἰς θεῖον» (αὐτόθι, σελ. 52-53), καθὼς καὶ «ΙΕΡΟΝ ΠΥΡ», ὅπερ ἔχει τὴν δύναμιν «νὰ θερμάνῃ καὶ νὰ ἐξαγνίσῃ τὰς ψυχάς»! (Αὐτόθι, σελ. 82).
       Τέλος οἱ Τέκτονες, ἀπερχόμενοι ἐκ τοῦ κόσμου, πορεύονται «εἰς τοὺς πατρικοὺς κόλπους» τοῦ Μ.Α.Τ.Σ. καὶ ἐκεῖ «ἀπολαύουσι τῆς ἀληθοῦς αἰωνιότητος»! (Αὐτόθι, σελ. 67).

       ε΄) Μετάδοσις θείας εὐλογίας παρὰ τοῦ «Μ.Α.Τ.Σ.» δι᾿ ὑλικῶν στοιχείων. 
       Ὅπως δηλαδὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἔχομεν μετάδοσιν θείας Χάριτος δι᾿ αἰσθητῶν στοιχείων (π.χ. ὕδωρ Βαπτίσματος), οὕτω καὶ ἐν τῇ Μασωνίᾳ ἔχομεν μετάδοσιν θείων χαρισμάτων μέσῳ αἰσθητῶν στοιχείων. Κατὰ τὴν τελετὴν τῆς «υἱοθεσίας Λυκιδέως» ὁ Σεβάσμιος τῆς Μασωνίας, «ἐκτείνων τὰς χεῖρας ἐπὶ τοῦ βωμοῦ», ἔνθα εἶνε τοποθετημένα ἄρτος, ὕδωρ, οἶνος καὶ μέλι, δέεται πρὸς τὸν «Μ.Α.Τ.Σ.»: «... Εὐλόγησον ἐπίσης τὰ προϊόντα ταῦτα τῆς γῆς, ἅτινα ἡ ἀγαθότης Σου δωρεῖται ἡμῖν. Δὸς αὐτοις τὴν ἰσχὺν νὰ ἐγχαράξωσιν εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Λυκιδέως ἀνεξίτηλον ἀνάμνησιν διαφωτίζουσαν αὐτὸν ἐν ὡριμωτέρᾳ ἡλικίᾳ καὶ καθιστῶσαν αὐτὸν πιστὸς ἐσαεὶ πρὸς τοὺς ὅρους τῆς υἱοθεσίας αὐτοῦ»! (Αὐτόθι, σελ. 24-25). Προσφέρων δ᾿ ἀκολούθως ὁ Σεβάσμιος τὸν οὕτως «εὐλογηθέντα» οἶνον εἰς τὸν Λυκιδέα, λέγει: «Ὁ οἶνος οὗτος, σύμβολον δυνάμεως, ἂς δωρήσῃ εἰς τὴν ψυχήν σου τὸ θάῤῥος ὅπως ἀνθίσταται εἰς τὰς ἀποπλανήσεις καὶ ἐγκαρτερῇ εἰς τὰς δυστυχίας καὶ ἄς σοι ἐμπνεύσῃ τὸν διακαῆ καὶ ἔμμονον ζῆλον τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τὴν σοφίαν τοῦ Μεγάλου Διδασκάλου ἡμῶν Σολομῶντος»! (Αὐτόθι, σελ. 36).
       Κατὰ τὴν μύησιν τοῦ Α΄ Βαθμοῦ τῆς Μασωνίας ὁ πρῶτος Ἐπόπτης λέγει περὶ τοῦ μυουμένου: «Ἂς διέλθῃ, ἀλλ᾿ ἂς καθαρθῇ διὰ τοῦ ὕδατος» (Τυπικὸν Α΄ Συμβολικοῦ Βαθμοῦ, σελ. 42).
Ἐν τῇ μυήσει τοῦ 28ου Βαθμοῦ ὁ προεξάρχων τῆς Τελετῆς ἀρχιμασῶνος, «τείνων πρὸς τοὺς νεοφύτους βότρυν σταφυλῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τρώγει καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ῥάγας τινάς, λέγει: Λάβετε, φάγετε. Ὁ βότρυς οὗτος συμβολίζει τὸν καρπὸν τοῦ δένδρου τῆς ζωῆς, ὅστις θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ σᾶς καταστήσῃ ὡς ἡμεῖς...»! (Τυπικὸν 28ου Βαθμοῦ, σελ. 39).
 
       Ϛ΄) Χρησιμοποίησις καθαρῶς θρησκευτικῆς ὁρολογίας, ὡς π.χ. ἅγιος, ἐξάγνισις, κάθαρσις, ἀναγέννησις, ἀπολύτρωσις, ἱερότης, οὐράνιος πατρίς, οὐράνιον φῶς, πνευματικὴ τροφή, καρπὸς δένδρου ζωῆς, κ.τ.τ..

       ζ΄) Διεκδικεῖ ἔργον Θρησκείας, ὡς π.χ. εἶνε ἡ ἀποκατάστασις τοῦ ἀνθρώπου «εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος», ὅθεν οὗτος ἐξέπεσεν, ἡ σωτηρία τῆς κοινωνίας ἐκ τοῦ κακοῦ, ἡ μετάδοσις τῆς ἀληθείας, κ.τ.λ., κ.τ.λ.. Ἰδοὺ δείγματά τινα τοιούτων ἀξιώσεων καὶ διεκδικήσεων: «Ἐλέχθη ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἦτο ἔκφυλος, ὅτι ἡ δίοδός του εἰς τὴν γηΐνην ζωὴν ἦτο σειρὰ ἀθλιοτήτων, πόνων καὶ δακρύων καὶ ὅτι εἶχε χάσει τὰ πνευματικὰ δῶρα. Ὁ Τεκτονισμὸς ἱδρύθη ἵνα ἀποκαταστήσῃ αὐτόν. Τοῦτο εἶνε τὸ μέγα ἔργον, εἰς ὅπερ θὰ κληθῆτε νὰ λάβητε μέρος... Ὑπάρχει τι σπουδαιότερον καὶ σεμνότερον τούτου;» (Τυπικὸν Ἀρείου Πάγου τοῦ 30ου Βαθμοῦ, σελ. 21). Καὶ αὖθις: «Διαπνεόμενοι ὑπὸ τοῦ πόθου ὅπως σώσωμεν τὴν ἀνθρωπίνην κοινωνίαν ἐκ τῶν κακῶν τὰ ὁποῖα κατατρέχουσιν αὐτήν, ὠρκίσθημεν νὰ νικήσωμεν ἢ νὰ ἀποθάνωμεν» (Τυπικὰ τῶν Βαθμῶν 5-9, σελ. 46). Καὶ πάλιν: «Ἂς ἐπανέλθωμεν λοιπὸν μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων διὰ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τοῖς μεταδώσωμεν τὴν ἀγάπην πρὸς τὸ καθῆκον καὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας» (Τυπικὸν τοῦ 28ου Βαθμοῦ, σελ. 46-47). Ἀλλὰ «τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας» μόνον θρησκεία καὶ μάλιστα Θρησκεία ἐξ ἀποκαλύψεως δύναται νὰ μεταδώσῃ! Τέλος ἐν τῇ ἐπισήμῳ «Ἀπαντήσει τῶν Τεκτονικῶν Ἀρχῶν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος», μετὰ τὴν ἐν ἔτει 1933 καταδίκην τῆς Μασωνίας, διεκηρύσσετο: «Ὁ Τεκτονισμὸς εἶνε ἠθικὴ Ἑταιρεία, τουτέστι παγκόσμιος σύνδεσμος ἀνθρώπων, ὅστις ἐπιδιώκει τὴν ἠθικὴν καὶ κοινωνικὴν βελτίωσιν τῆς ἀνθρωπότητος. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐπειδὴ γνωρίζει καλῶς ὁποία εἶνε ἡ διὰ τὸν ἠθικὸν καταρτισμὸν τοῦ ἀνθρώπου σημασία τῆς ἰδέας τοῦ Θεοῦ, τῆς ἰδέας τῆς ἀθανασίας καὶ τῆς ἰδέας τῆς ἠθικῆς ἐλευθερίας, ἀπαιτεῖ παρὰ τῶν μελῶν της ἀποδοχὴν τῶν τριῶν τούτων αἰωνίων ἰδεῶν...» (Βλ. βιβλίον τοῦ «Τεκτονικοῦ ἱδρύματος» ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ Τεκτονισμός», σελ. 18). Τὸ ὡς ἄνω διαγραφόμενον πλαίσιον εἶνε ὑπεραρκετὸν ἵνα περιλάβῃ μίαν Θρησκείαν...

       η΄) Ἡ καταγωγὴ τοῦ Τεκτονισμοῦ. Αὐτὸς οὗτος ὁ Τεκτονισμὸς μαρτυρεῖ ὅτι δὲν προῆλθεν ἐκ πηγῶν ἀσχέτων πρὸς τὴν Θρησκείαν, ἀλλ᾿ ἐκ πηγῶν ἀκραιφνῶς θρησκευτικῶν καὶ ὅτι διετήρησε τὰ στοιχεῖα ἅτινα παρέλαβεν ἐκ τῆς ἀρχικῆς ἐκκινήσεως αὐτοῦ. Ἰδοὺ τρεῖς ἐπισημόταται καὶ σαφέσταται ὁμολογίαι: «Ὁ Ἐλευθεροτεκτονισμὸς ἔχει διττὴν καταγωγήν,... καὶ δεύτερον ἔκ τινων φιλοσοφικῶν ἢ Μυστικῶν Θρησκευτικῶν Σωματείων, ἅτινα, παρ᾿ ὅλους τοὺς διωγμοὺς τῆς Ἐκκλησίας, διετήρησαν κατὰ τοὺς μέσους χρόνους καὶ κατὰ τὴν Ἀναγέννησιν τὰς παραδόσεις αἱρέσεών τινων τῆς Ἀνατολῆς» (Μεγάλα Συντάγματα, σελ. 5). - «Πρὸς στιγμὴν ἠδύνατό τις νὰ πιστεύσῃ ὅτι τὰ Μυστήρια τοῦ Μίθρα θὰ ἔδιδον εἰς τὴν Δύσιν τὴν Θρησκείαν, τὴν ὁποίαν ἀνέμενεν. Ἀλλ᾿ ἐτέθησαν κατὰ μέρος καὶ ἐνικήθησαν ὑπὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ. Αἱ διδασκαλίαι ὅμως αὐτῶν ἐπέζησαν εἴς τινας αἱρέσεις, ἀναμεμειγμένας μὲ ἰδέας τῶν μανιχαίων, τῶν γνωστικῶν καὶ τῶν καββαλιστῶν. Διὰ τοῦ ἀγωγοῦ δὲ τούτου εἰσήχθησαν καὶ εἰς τὸν Τεκτονισμόν. Οἱ δὲ Ἱππόται τοῦ Ἡλίου (δηλαδὴ οἱ Μασῶνοι τοῦ 28ου Βαθμοῦ) εἶνε οἱ φύλακες παντὸς ὅ,τι ἀληθὲς καὶ ὀρθὸν αἱ παραδόσεις αὗται ἐμπεριέχουν» (Τυπικὸν τοῦ 28ου Βαθμοῦ τοῦ Ἱππότου τοῦ Ἡλίου, σελ. 14). - Τέλος ἡ γνωστὴ θρησκευτικὴ αἵρεσις, ὁ Γνωστικισμός, καθ᾿ οὗ ἐπὶ μακρὸν ἐπάλαισε σκληρῶς ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία, ἀνακηρύσσεται ὡς «ψυχὴ καὶ μυελὸς τοῦ Ἐλευθεροτεκτονισμοῦ»! (Τυπικὸν Ἀρείου Πάγου τοῦ 30ου Βαθμοῦ, σελ. 41).

       θ΄) Διαχωρισμὸς βαθὺς καὶ οὐσιώδης μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Τεκτονισμοῦ καὶ τῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς αὐτόν. Παρόμοιον διαχωρισμὸν ματαίως θὰ ἀνεζήτει τις μεταξὺ ὀπαδῶν καὶ μὴ ὀπαδῶν μιᾶς οἱασδήποτε ἠθικῆς ἢ φιλοσοφικῆς Ἑταιρείας ἢ ἑνὸς προοδευτικοῦ καὶ φιλανθρωπικοῦ Σωματείου. Οἱ Τέκτονες εἶνε, ἐν τῷ παγκοσμίῳ χώρῳ, οἱ ἐκλεκτοί, οἱ ἐξέχοντες, οἱ πεφωτισμένοι, οἱ κεχωρισμένοι, οἱ ἔχοντες ἰδιαζούσας ἰδιότητας καὶ ἰδιάζουσαν ἀποστολήν, οἱ ἐν ἠθικῇ ἀσφαλείᾳ διάγοντες, ἐνῶ πάντες οἱ λοιποί, κἂν εἶνε Χριστιανοί, κἂν μὴ εἶνε, κἂν ἔχωσιν ἀνέλθει εἰς ὕψη ἀνθρωπίνης ἐπιστήμης καὶ σοφίας, κἂν μὴ ἔχωσιν, εἶνε οἱ κοινοί, οἱ ἁπλοῖ, οἱ ἀφώτιστοι, οἱ ἐπισφαλεῖς, οἱ βέβηλοι!
       «Οἱ Ἐλευθεροτέκτονες, ἰσχυροποιοῦντες μεταξύ των αἰσθήματα εἰλικρινῶς ἀδελφικά, ἀποβλέπουν πρὸς ἀλλήλους ὡς πρὸς ἀδελφοὺς καὶ ἐργάζονται ἐν τῷ Τεκτονισμῷ ὡς Ἕνωσις ἀδελφῶν» (Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ Τεκτονισμός, σελ. 11). Ἐν τῷ 2ῳ ἄρθρῳ τοῦ «Γενικοῦ Κανονισμοῦ τοῦ Ὑπάτου Συμβουλίου» ἀναφέρεται: «Τὸ Τάγμα τῶν Ἐλευθέρων Τεκτόνων εἶνε ἑνιαῖον, ἀποτελεῖ μίαν οἰκογένειαν, καὶ σύγκειται ἐκ τῶν ἀπανταχοῦ γῆς διεσπαρμένων Τεκτόνων, διακρίνεται δὲ εἰς Τεκτονικὰς Ἐθνότητας, ἀῤῥήκτως ἀλλήλαις συνδεομένας, τὰς αὐτὰς πρεσβευούσας ἀρχὰς καὶ ὁμοιοτρόπως ἐνεργούσας». Πᾶς μὴ ὢν Τέκτων, εἶνε «πλανώμενος εἰς τὸν βέβηλον κόσμον, ἐν ᾧ τὰ συγκρουόμενα περὶ αὐτὸν πάθη ἀπειλοῦσι νὰ τὸν σύρωσιν εἰς τὴν ἄβυσσον τοῦ κακοῦ, ἔνθα τόσοι ἄλλοι ἀμύητοι ἀπωλέσθησαν» (Τ.Τ.Λ.Τ., σελ. 26), ἐνῶ ἀντιθέτως «ὁ θόρυβος τοῦ βεβήλου κόσμου καὶ ὁ σάλος τῶν ψευδῶν ἐπιθυμιῶν... δὲν δύνανται νὰ ὑπερπηδῶσι τὴν οὐδὸν τοῦ ἐνδιαιτήματος τῆς Σοφίας», ὅ ἐστιν ἡ Τεκτονικὴ Στοά! (Αὐτόθι, σελ. 29). Ὡς προείπομεν δέ, οἱ Τέκτονες ἔχουσιν ἐν Μασωνίᾳ μοναδικόν τι «φῶς», «δι᾿ οὗ δύναταί τις νὰ διακρίνῃ τὸ ἀληθὲς ἐκ τοῦ ψευδοῦς, τὴν ἀλήθειαν ἐκ τῆς πλάνης, τὸ φῶς δὲ τοῦτο... ἀντικαθιστᾷ τὰς ἐσφαλμένας ψευδεῖς ἢ ἀνοήτους δοξασίας, διὰ γνώσεων ὀρθῶν, ἀλαθήτων,... καὶ μεταβαλλουσῶν τὸ ἀνθρώπινον εἰς θεῖον» (Τ.Τ.Λ.Τ., σελ. 52-53), καθὼς καὶ ἴδιόν τι «ἱερὸν πῦρ», «θερμαῖνον καὶ ἐξαγνίζον τὰς ψυχάς»! (Αὐτόθι, σελ. 82). Αἱ ψυχαὶ δὲ τῶν κεκοιμημένων Τεκτόνων «εἰσέρχονται εἰς τὴν μεγάλην οὐράνιον Στοάν, ὅπου λάμπει πάντοτε τὸ φῶς τὸ ἀνέσπερον»! (Αὐτόθι, σελ. 75). Πρὶν δὲ ἢ γένηταί τις Τέκτων οὐδέποτε ὀνομάζεται ὑπὸ τῶν Μασώνων «Ἀδελφός». Μόνον μετὰ τὴν μύησιν αὐτοῦ καλεῖται πλέον ἀδελφός. Ἐν τῷ «Τυπικῷ τοῦ Α΄ Συμβολικοῦ Βαθμοῦ» ὁ ὑπὸ μύησιν τελῶν ὀνομάζεται ὑπὸ τοῦ Σεβασμίου συνεχῶς «Κύριος», ουδ᾿ ἅπαξ δὲ «Ἀδελφός». Μεταβάλλονται ὅμως ἄρδην τὰ πράγματα ἅμα τῷ πέρατι τῆς μυήσεως καὶ τῇ ἀνακηρύξει αὐτοῦ ὡς Τέκτονος: «Πρόσελθε, Ἀδελφέ μου», λέγει πλέον ὁ Σεβάσμιος, «διότι τοῦ λοιποῦ ἡμεῖς οὕτω θὰ σὲ ἀποκαλῶμεν. Πρόσελθε, ὅπως σοὶ δώσω τὸν πρῶτον ἀδελφικὸν ἀσπασμὸν ἐν ὀνόματι πάντων τῶν ἀδελφῶν»! (Σελ. 52). Σημειωτέον ὅτι ὁ ἐν λόγῳ προσφιλὴς καὶ ἐκλεκτὸς «Ἀδελφὸς» τῶν Χριστιανῶν Μασώνων δυνατὸν νὰ εἶνε Χριστιανός, δυνατὸν ὅμως νὰ εἶνε καὶ Μουσουλμᾶνος, ἢ Ἰουδαῖος ἢ Βουδδιστής, ἐνῶ ὁ μὴ Μασῶνος Ὀρθόδοξος Χριστιανὸς θεωρεῖται ὑπ᾿ αὐτῶν ὡς «βέβηλος»! Ἡ «ἐν Τεκτονισμῷ» ἀδελφότης ὑπέρκειται οὕτω καὶ ὑπερέχει τῆς «ἐν Χριστῷ» ἀδελφότητος ἢ μᾶλλον ἡ πρώτη ἐκμηδενίζει τὴν δευτέραν!...
       Πᾶς δὲ μὴ ὢν Μασῶνος, ἔστω καὶ ἂν εἶνε σπουδαῖος Χριστιανὸς καὶ μέγας ἐπιστήμων, θεωρεῖται ὑπὸ τῶν Μασώνων ὡς ὅμοιος πρὸς «τὸν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πάντων διατελούντα»! (Τυπικὸν τοῦ Α΄ Συμβολικοῦ Βαθμοῦ, σελ. 62).
       Ἐν τῇ Τελετῇ τῆς «Υἱοθεσίας Λικιδέως» ὁ Σεβάσμιος λέγει πρὸς τὸν Λικιδέα, ἐνῶ ἀφαιρεῖ ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸν πέπλον δι᾿ οὗ ὁ Λικιδεὺς εἶνε κεκαλυμμένος: «Ἀφαιρεθήτω ἐνώπιον τοῦ φωτοβόλου Ἀστέρος τοῦ Τεκτονισμοῦ ὁ ὑλικὸς πέπλος διὰ τοῦ ὁποίου ὁ βέβηλος κόσμος σὲ περιβάλλει»! (Αὐτόθι, σελ. 27). Ὀλίγον δὲ προηγουμένως ὁ Ῥήτωρ τῆς στοᾶς ἀπεφαίνετο περὶ τοῦ Λυκιδέως: «Μυήσωμεν αὐτὸ εἰς τὸν πνευματικὸν βίον, ὁ καλύπτων τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ πέπλος ἂς ἀφαιρεθῇ καὶ ἂς διδαχθῇ τὸ στόμα αὐτοῦ γλυκεῖς μόνον λόγους νὰ προφέρῃ. Ἐξαγνισθήτω ἡ καρδία του»! (Αὐτόθι, σελ. 27). Οἱ «ἀνάδοχοι» τέλος τοῦ παιδίου (Λικιδέως) παρακαλοῦσι τὸν Σεβάσμιον: «Φίλοι τοῦ τέκνου τούτου, υἱοῦ Ἀδελφοῦ ἡμῶν, ζητοῦμεν δι᾿ αὐτὸ φῶς, προστασίαν καὶ ἐξάγνισιν διὰ τῆς υἱοθεσίας»! (Αὐτόθι, σελ. 28).
Κατὰ τὴν Μασωνίαν πᾶς ἄλλος γάμος, ἄρα καὶ ὁ ἐν Χριστῷ τοιοῦτος, μικρὰν ἀξίαν καὶ σημασίαν ἔχει. Μόνον ὁ «ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὰς Τεκτονικὰς ἀρχὰς» γάμος «δύναται νὰ μεταβάλλῃ τὸν κόσμον καὶ νὰ καθίσταται ἕνωσις διαρκὴς καὶ ἀδιάλυτος» (Αὐτόθι, σελ. 52). Κατὰ τὰ «Ἐγκαίνια Τεκτονικοῦ Ναοῦ» ὁ Σεβάσμιος, «κατερχόμενος τοῦ θρόνου του, ἀτενίζων τὸν φωτοβόλον Ἀστέρα», δέεται καὶ ἱκετεύει: «Μυστηριῶδες καὶ θεῖον φῶς, πῦρ ἱερόν, ψυχὴ τοῦ Σύμπαντος, αἰωνία ἀρχὴ τῶν κόσμων καὶ τῶν ὄντων, σεπτὸν σύμβολον τοῦ Ὑπερτάτου καὶ Μεγάλου Ἀρχιτέκτονος, φώτισον τὰς διανοίας ἡμῶν καὶ διάχυσον εἰς τὰς ψυχὰς ἡμῶν τὸ ζωογόνον πῦρ τοῦ Τεκτονισμοῦ» (Αὐτόθι, σελ. 81). Μετ᾿ ὀλίγον δὲ ὁ Σεβάσμιος «ἀνάπτει τὸ ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τρίφωτον καὶ λέγει: Εἴθε τὰ μυστηριώδη ταῦτα φῶτα νὰ φωτίσωσι τοὺς βεβήλους, οἵτινες θὰ εἰσέλθωσιν ἐντὸς τοῦ Ναοῦ τούτου καὶ νὰ καταστήσωσιν αὐτοὺς ἱκανοὺς ὅπως κατανοήσωσι τὸ μεγαλεῖον καὶ τὴν ἱερότητα τῶν ἡμετέρων ἐργασιῶν» (Αὐτόθι, σελ. 82). Κατὰ τὴν μύησιν τοῦ Α΄ Βαθμοῦ ὁ Σεβάσμιος λέγει: «Εἴθε δὲ οἱ Ἀδελφοὶ πάντες, ἐπανερχόμενοι εἰς τὸν ἔξω κόσμον, νὰ γνωρίζωνται ἐκ τῶν λόγων, τῶν ἠθῶν καὶ τῶν πράξεων αὐτῶν, ὅτι εἰσὶν ἀληθῆ τέκνα τοῦ Φωτός»! (Τυπικὸν Α΄ Συμβολικοῦ Βαθμοῦ, σελ. 56).  Κατὰ τὴν μύησιν τοῦ 28ου Βαθμοῦ κρούεται «ἡ θύρα τοῦ Ναοῦ», εἰς ἐρώτησιν δέ, «τίς ὁ κρούων», δίδεται ἡ ἀπάντησις: «Ὁ Τελετάρχης συνοδεύει τέκνα τοῦ ἐρέβους ζητοῦντα νὰ φωτισθῶσι»! (Τυπικὸν 28ου Βαθμοῦ, σελ. 9). Κατὰ τὴν μύησιν τοῦ 30ου Βαθμοῦ, ἤτοι τοῦ «Ἱππότου Καδώς», ὁ «Μέγας Διδάσκαλος» τῆς Μασωνίας κατηχεῖ τὸν μυούμενον περὶ τῶν ἀρετῶν «ὧν ἡ ἄσκησις εἶνε ἀναγκαία ὅπως καταστῇ ἄξιος τοῦ τίτλου Καδώς, τοὐτέστι τοῦ Ἁγίου, τοῦ ἐξηγνισμένου»! (Τυπικὸν Ἀρείου Πάγου τοῦ 30ου Βαθμοῦ, σελ. 18). Τέλος κατὰ τὴν «Υἱοθεσίαν Λικιδέως» ὁ Σεβάσμιος λέγει πρὸς τοῦ «ἀναδόχους» τοῦ Λικιδέως: «Ἀδελφοὶ ἀνάδοχοι, Σεῖς μὲν γνωρίζετε τὰ τὸν βέβηλον κόσμον συγκλονίζοντα κακά... Ὑπόσχεσθε νὰ ἀκολουθῆτε αὐτὸν ἀγρύπνως ἐν τῷ βεβήλῳ κόσμῳ, καὶ νὰ ἐντυπώνητε ἀπὸ τῆς παιδικῆς αὐτοῦ ἡλικίας εἰς τὸν νοῦν του τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἀρετὰς τοῦ ἡμετέρου Τάγματος;...» (Τ.Τ.Λ.Τ., σελ. 34).

       ι΄) Πεποίθησις ὅτι συντελεῖται ἀναγέννησις ἐν τῷ Τεκτονισμῷ.     
       Ὁ «μυούμενος» δὲν καθίσταται μέλος ἑνὸς ἁπλοῦ φιλανθρωπικοῦ Σωματείου, μιᾶς κοινῆς ἠθικῆς Ἑταιρείας, ὁσονδήποτε ἀξιολόγου, ἀλλὰ μεταπηδᾷ εἰς ἄλλην ζωήν, γίνεται ἄλλος ἄνθρωπος, μεταβάλλεται, ἀναγεννᾶται, δηλαδὴ γεννᾶται ἐκ νέου.
       Ὁ Α΄ Βαθμὸς τῆς Μασωνίας θεωρεῖται ὑπ᾿ αὐτῆς ὡς ἀντιστοιχῶν πρὸς «τὰ πρῶτα βήματα τοῦ ἀνθρώπου», πρὸς τὴν ἡλικίαν τοῦ «βρέφους» (Τυπικὸν τοῦ Β΄ Συμβολικοῦ Βαθμοῦ, σελ. 4, 13). Ἔχομεν λοιπὸν γέννησιν κατὰ τὴν μύησιν τοῦ Α΄ Βαθμοῦ, ὡς ἄλλωστε ῥητῶς λέγεται τοῦτο καὶ ἐν ἄρθρῳ 134 τοῦ «Γενικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Γαληνοτάτης Μεγάλης Ἀνατολῆς», ὅπερ διακελεύεται ὅτι ἡ μύησις Β΄ καὶ Γ΄ Βαθμοῦ γίνεται ὑποχρεωτικῶς δι᾿ ἕκαστον Τέκτονα μόνον «ἐν τῇ Στοᾷ ἐν ᾗ ἐγεννήθη» οὗτος, ἤτοι ἔλαβε τὴν μύησιν τοῦ Α΄ Βαθμοῦ. Τὸ ἄρθρον 135 τοῦ αὐτοῦ Κανονισμοῦ ὁμιλεῖ πε]ρι «παραιτήσεως ἐκ τῆς μητρὸς Στοᾶς» καὶ «υἱοθεσίας» ὑφ᾿ ἑτέρας Στοᾶς, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ Τέκτων ἀλλάξῃ τόπον κατοικίας. Κατὰ τὴν μύησιν τοῦ 28ου Βαθμοῦ ὁ μυούμενος θεωρεῖται ὡς «ἀποβαλῶν τὰς ἀτελείας τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, διὰ νὰ ἀναγεννηθῇ εἰς μίαν νέαν ζωὴν τοῦ τελείου Τέκτονος»! (Τυπικὸν 28ου Βαθμοῦ, σελ. 22).
       Χαρακτηριστικὸν δ᾿ εἶνε ὅτι ἡ μύησις τῆς Μασωνίας, οἱονεὶ ὡς μετέχουσα θείου τινὸς στοιχείου, ἐγκολάπτει (ὅπως π.χ. τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος τῆς Ἐκκλησίας) ἀνεξάλειπτον σφραγῖδα ἐν τῇ ψυχῇ ἑκάστου Τέκτονος, ἥτις σφραγὶς καὶ διατηρεῖται ἐσαεί, ἔστω καὶ ἂν ὁ Τέκτων ἀποχωρήσῃ ἐκ τῆς Μασωνίας. Τὸ «Σύνταγμα τῆς Γαληνοτάτης Μεγάλης Ἀνατολῆς» ἐν ἄρθρῳ 14ῳ δὲν διστάζει νὰ διακηρύξῃ ὅτι οἱ Τέκτονες, ἀκόμη καὶ οἱ ἀποπεμπόμενοι ἐκ τοῦ Τεκτονισμοῦ, «διατηροῦσι πάντοτε τὸν Τεκτονικὸν χαρακτῆρα ἀνεξίτηλον»!...

Β΄
Ὁ ἀντιχριστιανικὸς χαρακτὴρ τοῦ Τεκτονισμοῦ

       Ἀπεδείχθη διὰ τῶν ἀνωτέρω ἡλίου φαεινότερον ὅτι ὁ Τεκτονισμὸς ἔχει θρησκευτικὸν χαρακτῆρα, ὅτι εἶνε Θρησκεία! Τοῦτο καὶ μόνον εἶνε πλέον ἢ ἱκανὸν ὅπως ἀποκλείσῃ διὰ τείχους σινικοῦ τὴν εἰς αὐτὸν προσχώρησιν παντὸς μέλους τῆς ἁγίας ἡμῶν Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Οὐδεὶς Χριστιανὸς δύναται νὰ ἀνήκῃ εἰς δύο Θρησκείας. Οὐχ ἧττον ὅμως δὲν θεωροῦμεν ἄσκοπον ὅπως ἐνδεικτικῶς ἐπισημάνωμεν στοιχεῖα τινὰ ἀποτελοῦντα ἄμεσον καὶ εὐθείαν προσβολὴν ὑπὸ τῆς Μασωνίας τοῦ Θεανδρικοῦ Προσώπου τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ σωτηριώδους καὶ λυτρωτικοῦ Αὐτοῦ Ἔργου, τοῦ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐπιτελουμένου.

       α΄) Καθῆκον ἐν πρώτοις παντὸς πιστοῦ, καθῆκον ἱερώτατον καὶ ἐπιτακτικώτατον, εἶνε ἡ ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ, ἡ ἄνευ ὅρων καὶ ὁρίων, ὁμολογία τοῦ Ἰησοῦ ὡς Θεανθρώπου Λυτρωτοῦ καὶ Σωτῆρος. «Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν Ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων», εἶπεν ὁ Κύριος, «ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός Μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς» (Ματθαῖον Ι΄ 32). Ἔρχεται ὅμως ἡ Μασωνία καὶ λέγει πρὸς τοὺς Χριστιανοὺς μέλη αὐτῆς: Ἀπαγορεύεται ἐντὸς τῶν κόλπων μου ἡ ὁμολογία τοῦ Χριστοῦ! «Ὁ Ἐλευθεροτεκτονισμός... ἀποκλείει πᾶσαν ἐν ταῖς Στοαῖς συζήτησιν ἐπὶ θρησκευτικῶν... ζητημάτων» (Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ Τεκτονισμός, σελ. 11). Πῶς εἶνε λοιπὸν δυνατὸν νὰ μετέχῃ ὁ πιστὸς εἰς τὴν Μασωνίαν, καὶ ἂν αὕτη δὲν ἦτο Θρησκεία, ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους; Ὁ πράγματι πιστὸς οὐδένα ὅρον καὶ οὐδὲν ὅριον δέχεται διὰ τὴν ὑπ᾿ αὐτοῦ ὁμολογίαν τοῦ Χριστοῦ. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει καταντᾷ ἀρνητής!

       β΄) Ὁ Χριστιανὸς πιστεύει ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς εἶνε ἄρτιος καὶ τέλειος καὶ ἀνεπίδεκτος προσθηκῶν καὶ συμπληρώσεων. Ἡ Μασωνία ὅμως προσφέρει «Τέχνην τὴν ὁποίαν οἱ Τέκτονες χρησιμοποιοῦν πρὸς βελτίωσίν των, πνευματικὴν καὶ ἠθικήν, ἐπιπροσθέτως βεβαίως πρὸς τὴν ὑπὸ τῆς Θρησκείας ἑνὸς ἑκάστου ὁριζομένην» (Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ Τεκτονισμός, σελ. 69). Ἀλλὰ καὶ μόνη ἡ σκέψις ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ μὴ εἶνε ἀπολύτως ἐπαρκῆ πρὸς πνευματικὴν καὶ ἠθικὴν βελτίωσιν καὶ τελείωσιν τοῦ ἀνθρώπου τὰ ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ θεανθρωπίνου αὐτοῦ Καθιδρύματος, παρεχόμενα, ἀποτελεῖ βλασφημίαν. Ἡ δ᾿ ἀναζήτησις, εἴτε εἰς τὴν Μασωνίαν εἴτε ἀλλαχοῦ, «ἐπιπροσθέτου τέχνης» συνιστᾷ ἔγκλημα ἀρνήσεως τοῦ Χριστοῦ!
Σκοπὸς τοῦ Τεκτονισμοῦ, καθ᾿ ἃ οὗτος διακηρύσσει, εἶνε «ἡ ἠθικὴ καὶ πνευματικὴ βελτίωσις τῶν μελῶν του διὰ τῆς αὐτογνωσίας, τῆς ἐρεύνης τῆς ἀληθείας, τῆς ἀλληλεγγύης καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀρχῶν τῆς Τεκτονικῆς Ἠθικῆς» (Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ Τεκτονισμός, σελ. 11). Ἀλλ᾿ ὁ σκοπὸς οὗτος («ἡ ἠθικὴ καὶ πνευματικὴ βελτίωσις τῶν μελῶν του») συμπίπτει πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς Ἐκκλησίας, ἥτις αὐτὸ ἀκριβῶς ἐπιδιώκει: τὴν διὰ τῆς Χάριτος τοῦ Λυτρωτοῦ πνευματικὴν καὶ ἠθικὴν ἀναγέννησιν τῶν μελῶν αὐτῆς. Πῶς δύναται λοιπὸν ὁ πιστὸς νὰ ζητῇ τὴν πνευματικὴν αὐτοῦ βελτίωσιν καὶ ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας; Δὲν καταγγέλλει οὕτως εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν Αὐτῆς Ἰησοῦν Χριστὸν ἀνεπάρκειαν πραγματώσεως τῶν τεθέντων σκοπῶν; Ἀλλὰ τοῦτο ἀποτελεῖ βλασφημίαν! Πλὴν τούτου, πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς οὗτος ἐν τῇ Μασωνίᾳ «διὰ τῆς ἐρεύνης τῆς ἀληθείας», ὡς λέγει αὕτη, ἀφοῦ ἐκ προοιμίου ἡ Μασωνία ἀποκλείῃ ἐν ἑαυτῇ, ὅπως εἴδομεν προηγουμένως, «πᾶσαν συζήτησιν ἐπὶ θρησκευτικῶν ζητημάτων», ἄρα πᾶσαν συζήτησιν περὶ τοῦ Ἰησοῦ, τῆς μοναδικῆς ἐν οὐρανῷ καὶ γῇ Αὐτοαληθείας; Ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῶν Τεκτονικῶν Στοῶν συναποκλείει αὐτομάτως πᾶσαν δυνατότητα «ἐρεύνης τῆς ἀληθείας» ἐν τῷ Τεκτονισμῷ, δεδομένου ὅτι διὰ πάντα πιστὸν μόνος ὁ Ἰησοῦς καὶ οὐδεὶς ἄλλος εἶνε ἡ «ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ» (Ἰωάννου ΙΔ΄ 6). Ἡ σκέψις, ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ εὕρωμε τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐκτὸς τοῦ Ἰησοῦ, στοιχειοθετεῖ ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας Αὐτοῦ.

       γ΄) Ὁ Χριστιανὸς πιστεύει καὶ διακηρύσσει ὅτι ἡ τελείωσις τοῦ ἀνθρώπου ἄνευ τῆς Χάριτος τοῦ ἐν Τριάδι Θεοῦ εἶνε ὅλως ἀδύνατος. «Χωρὶς Ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν», εἶπεν ὁ Κύριος (κατὰ Ἰωάννην ΙΕ΄ 5). Ἐν τῇ Μασωνίᾳ καίτοι οὐδ᾿ ἴχνος Χριστοῦ καὶ Χάριτος Αὐτοῦ ὑπάρχει, ἐν τούτοις πολὺς λόγος γίνεται περὶ «ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς βελτιώσεως», περὶ «τελείας ζωῆς», περὶ «ὑπερτάτης τελειότητος», κ.τ.τ.. Ἡ συμμετοχὴ ἑπομένως τοῦ Χριστιανοῦ εἰς τὴν Μασωνίαν ἀποτελεῖ αὐτομάτως διάψευσιν τοῦ Κυρίου, ἄρα ἄρνησιν Αὐτοῦ.

       δ΄) Ὁ Χριστιανὸς πιστεύει ὅτι, βαπτισθείς, ἐκαθαρίσθη, ἐξηγνίσθη, ἡγιάσθη, ἐλυτρώθη, ἀπέβη τέκνον τοῦ φωτὸς καὶ τῆς ἀληθείας. Εἰσερχόμενος ὅμως εἰς τὴν Μασωνίαν γίνεται δεκτός, ὡς «βέβηλος», ὡς «ἀκάθαρτος», χρήχων τῶν «καθαρμῶν» καὶ «ἐξαγνισμῶν» τῆς Μασωνίας, ὡς τέκνον τοῦ σκότους, δεόμενος, πρὸς διάκρισιν «ἀληθοῦς καὶ ψευδοῦς», «ἀληθείας καὶ πλάνης», τοῦ Τεκτονικοῦ «φωτὸς» καὶ τῶν «ὀρθῶν καὶ ἀλαθήτων γνώσεων» τῆς Μασωνίας, δι᾿ ὧν «μεταβάλλεται τὸ ἀνθρώπινον εἰς θεῖον», ὡς «πλανώμενος εἰς τὸν βέβηλον κόσμον», ὡς «ἀπειλούμενος νὰ συρθῇ εἰς τὴν ἄβυσσον τοῦ κακοῦ» καὶ ἔχων ἀνάγκην «φωτισμοῦ» καὶ «ὁδηγίας» παρὰ τῆς Μασωνίας, ὡς «τυφλὸς» ἀναζητῶν «τὸ φῶς», ὡς «ἀμύητος» ἔχων ἀνάγκην νὰ «μυηθῇ εἰς τὸν πνευματικὸν βίον», κ.τ.λ., κ.τ.λ., κ.τ.λ.. Ταῦτα πάντα, ἅτινα ἐσχολιάσαμεν καὶ ἐν τοῖς προηγουμένοις, συνιστῶσι παντελῆ ἀναίρεσιν τῆς Χριστιανικῆς Πίστεως, τελείαν ἐξουδένωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς καὶ γενικῶς ἀνατροπὴν τῆς Ἐκκλησίας καὶ κατεξευτελισμὸν τοῦ σωτηρίου ἔργου αὐτῆς.
Ἂν τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας στερῶνται φωτὸς καὶ ἀληθείας καὶ ἐξαγνισμοῦ καὶ πνευματικοῦ βίου καὶ ὀρθῶν γνώσεων κ.τ.τ. καὶ εὑρίσκωσιν αὐτὰ ἀλλαχοῦ, τότε ἡ Ἐκκλησία εἶνε οὐ μόνον περιττὸς καὶ ἄχρηστος Ὀργανισμός, ἀλλὰ καὶ (τὸ ὀλιγώτερον!) ἄξιος πάσης περιφρονήσεως ὡς ἐξαπατῶν τὰ μέλη αὐτοῦ!

       ε΄) Θεμελιῶδες Δόγμα τοῦ Χριστιανισμοῦ εἶνε ὅτι ἡ «καταλλαγὴ» ἀνθρώπου καὶ Θεοῦ, ἡ «προσαγωγὴ πρὸς τὸν Πατέρα» πάντων ἡμῶν, ἐπετεύχθη διὰ τῆς θυσίας τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Δὲν λυτρούμεθα, δὲν σῳζόμεθα, δὲν θεούμεθα, δὲν εἰσαγόμεθα εἰς τὴν εἰρήνην καὶ τὴν χαρὰν τοῦ Παραδείσου, εἰμὴ μόνον ὑπὸ Χριστοῦ, διὰ Χριστοῦ καὶ ἐν Χριστῷ. Ὁ Τεκτονισμὸς ὅμως κηρύττει τὴν αὐτολύτρωσιν, τὴν αὐτοδικαίωσιν, τὴν αὐτοσωτηρίαν! Ἡ «ἀθάνατος ψυχὴ» τῶν κεκοιμημένων Τεκτόνων «γίνεται ἀξία» ὅπως μετὰ θάνατον «ἀπολαύσῃ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς χαρᾶς», οὐχὶ δυνάμει τῆς λυτρωτικῆς Θυσίας τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ δυνάμει «τῶν ἐνδελεχῶν αὐτῆς σπουδῶν πρὸς ἀναζήτησιν τοῦ φωτὸς καὶ τῆς ἀληθείας»!!! (Τεκτονικὸν Μνημόσυνον, Τ.Τ.Λ.Τ., σελ. 72-73). Ἀλλ᾿ ἄν τις εἰσέρχηται εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ τὴν ἐν αὐτῇ εἰρήνην καὶ χαρὰν δι᾿ ... «ἐνδελεχῶν σπουδῶν πρὸς ἀναζήτησιν τοῦ φωτὸς καὶ τῆς ἀληθείας», τότε τίς ἡ ἀξία καὶ ποῖος ὁ σκοπὸς καὶ ποῖον τὸ νόημα τῆς Θυσίας τοῦ Χριστοῦ; Αὕτη ἀθετεῖται καὶ ἐξουδενοῦται ἀπολύτως. Ποῖον δὲ εἶνε τὸ «φῶς» αὐτὸ καὶ ποία ἡ «ἀλήθεια» αὐτή, ὧν ἡ ἀναζήτησις καὶ μάλιστα «δι᾿ ἐνδελεχῶν σπουδῶν», καθιστᾷ τινα ἄξιον ὅπως ἀπολαύσῃ τῆς μετὰ θάνατον «εἰρήνης καὶ χαρᾶς»; Εἶνε ὁ Χριστός; Βεβαίως ὄχι, διότι, ὡς εἴπομεν, ἡ Μασωνία ἔχει ἐξορίσει παντελῶς ἐξ αὐτῆς τὸν Χριστόν. Ἄλλωστε ὁ Χριστὸς εἶνε ζῶν καὶ ὁλόκληρος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀναζητηθῇ ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ. Ποῖον λοιπὸν εἶνε τὸ «φῶς» αὐτὸ καὶ ἡ «ἀλήθεια» αὐτή; Προφανῶς καὶ αὐτονοήτως ὁ Τεκτονισμός!

       Ϛ΄) Ἐν σελίδι 67 τοῦ «Τυπικοῦ τοῦ Α΄ Συμβολικοῦ Βαθμοῦ» ἀναγράφεται ὅτι «ὁ Τέκτων ὀφείλει νὰ ἐργάζηται διαρκῶς πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας». Ἡ ἀλήθεια ὅμως δὲν ἀνακαλύπτεται, ἀλλ᾿ ἀποκαλύπτεται! Ἀπεκαλύφθη δὲ ἐν τῷ Προσώπῳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁ Τεκτονισμὸς ἀρνούμενος τοῦτο, καλεῖ τὰ μέλη αὐτοῦ (μεταξὺ δὲ τούτων εἶνε φεῦ! καὶ Χριστιανοί!...) νὰ «ἐργάζωνται πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας»! Ἀλλ᾿ οὕτως ἀποβαίνουσιν, οἱ Χριστιανοὶ Μασῶνοι, ἀρνηταὶ τοῦ Χριστοῦ!

       ζ΄) Ἐν σελ. 61 τοῦ ὡς ἄνω βιβλίου λέγεται ὅτι ἔχει μὲν πᾶσα Ἠθικὴ ὡς βάσιν τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην, ὅπως καὶ ἡ «Τεκτονικὴ Ἠθική», ἀλλ᾿ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ Τεκτονισμοῦ ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι οὗτος «εἶνε ἡ καταλληλοτέρα πρὸς διδασκαλίαν αὐτῆς μέθοδος». Ὑπερτερεῖ λοιπὸν ὁ Τεκτονισμὸς ἐν τῇ ἠθικῷ πεδίῳ καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστιανισμοῦ!...

       η΄) Ἐν σελ. 16 τοῦ «Τυπικοῦ τοῦ 28ου Βαθμοῦ» ὁ προεξάρχων τῆς Τελετῆς τῆς μυήσεως ἀρχιμασῶνος λέγει: «Ἀδελφὲ τῆς Ἀληθείας, σὺ ὅστις παριστᾷς ἐνταῦθα τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεως, τὸ ἐσωτερικὸν φῶς, τὸ ὁποῖον φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ἐμπιστεύομαι τὸν νεόφυτον εἰς τὴν φύλαξίν σου». Τὸ Εὐαγγέλιον διακηρύσσει ὅτι ὁ Χριστὸς, καὶ μόνον Αὐτός, εἶνε «τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον (κατὰ Ἰωάννην Α΄ 9). Ἡ Μασωνία, διαψεύδουσα τὸ Εὐαγγέλιον, ἀποφαίνεται ὅτι τὸ «ΦΩΣ» αὐτὸ δὲν εἶνε ἄνωθεν, δὲν εἶνε ὁ Χριστός, καὶ δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλ᾿ εἶνε «ἔσωθεν» («ἐσωτερικὸν φῶς») καὶ εὑρίσκεται ἐν ἑαυτῇ (τῇ Μασωνίᾳ)!...

       θ΄) Ἐν σελ. 25 τοῦ «Τυπικοῦ Ἀρείου Πάγου τοῦ 30ου Βαθμοῦ» ὁ Μέγας Διδάσκαλος φθέγγεται ταῦτα τὰ βλάσφημα καὶ καταλυτικὰ τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὅστις οὕτως ἐξισοῦται πρὸς οἱανδήποτε φιλοσοφίαν ἢ ἀνθρωπίνης ἐμπνεύσεως Θρησκείαν: «Ἕτερον πόρισμα τῆς διδασκαλίας ἡμῶν εἶνε ὅτι πάντα τὰ μεταφυσικὰ συστήματα τείνουσι νὰ φθάσωσι πρὸς τὴν ἀπόλυτον πραγματικότητα, ΟΥΔΕΝ ἐν τούτοις δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι κατέχει τὴν τελικὴν καὶ πλήρη ἀλήθειαν»!!!

       ι΄) Τέλος ἐν σελ. 9 τοῦ «Τυπικοῦ τοῦ 18ου Βαθμοῦ» γράφονται τὰ ἑξῆς φρικτὰ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅστις ἐκλαμβάνεται βλασφήμως ἐν ἠθικῇ («ἀλληγορικῇ») ἐννοίᾳ ὡς «Υἱὸς τοῦ Θεοῦ», ὅπως πᾶς ἄνθρωπος, καὶ οὐχὶ ἐν πραγματικῇ καὶ φυσικῇ ἐννοίᾳ: «Ἐν τῷ τύπῳ τῆς προσευχῆς, «Πάτερ ἡμῶν» εἶπε, καὶ οὐχὶ «Πάτερ μου», διδάξας διὰ τούτου τὴν πίστιν ὅτι ὁ Θεὸς εἶνε κοινὸς πατὴρ ἁπάντων τῶν ἀνθρώπων καὶ ὑπὸ τὴν ἀλληγορίαν ταύτην καλεῖται Υἱὸς τοῦ Θεοῦ»!!! Καὶ ἂν οὐδὲν ἄλλο στοιχεῖον εἶχεν ἡ Ἐκκλησία, ἤρκει μόνη ἡ ὡς ἄνω ἐπίσημος Μασωνικὴ δήλωσις ἵνα ὁδηγήσῃ αὐτὴν εἰς ἀποκήρυξιν καὶ καταδίκην τῆς Μασωνίας.

       Ταῦτα πάντα φέρουσα εἰς γνῶσιν τοῦ εὐσεβοῦς Πληρώματος ἡ Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, καλεῖ ὅσους ἐνεπλάκησαν ἐξ ἀγνοίας καὶ καλῆς πίστεως εἰς τὰ δίκτυα τοῦ ἀντιχρίστου Τεκτονισμοῦ, ὅπως ὡς οἷόν τε τάχιστα ἀπομακρυνθῶσιν ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν μετανοίᾳ προσπέσωσιν εἰς τοὺς Πόδας τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὅσοι τυχὸν παρακούσωσι τῆς φωνῆς τῆς Μητρὸς Ἐκκλησίας καὶ προκρίνωσι τὴν ὑπακοὴν εἰς τὴν φωνὴν τῆς «Μητρὸς Στοᾶς», ἂς γνωρίζωσιν ὅτι θὰ ἀποκοπῶσι πλέον ἀπὸ τοῦ Σώματος Αὐτῆς. Οὐ μόνον τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας Μυστηρίων θὰ στερηθῶσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ἐξοδίων εὐχῶν, καθὼς καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτῶν ἱερῶν Μνημοσύνων.
Εὐχόμενοι ὅπως μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀδήριτον αὐτὴν ἀνάγκην, ἀλλὰ προληφθῶμεν ὑπὸ τῆς ἀνανήψεως καὶ μετανοίας τῶν Τεκτόνων, ἐπικαλούμεθα ἐπὶ πάντας τὸν φωτισμόν, τὴν εὐλογίαν καὶ τὸ ἄπειρον ἔλεος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου ἀληθινοῦ Θεοῦ, Ὧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.