ΜΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΛΧΗΜΕΙΑ («Ἑλληνοχριστιανικός Πολιτισμός»)

      

       Πᾶσα ἐποχὴ ἔχει τὰς ἐφευρέσεις καὶ ἀνακαλύψεις αὐτῆς, εἴτε μικρὰς εἴτε μεγάλας, εἴτε σημαντικὰς εἴτε ἀσημάντους. Ἡ σημερινὴ ἐποχὴ ἰδίᾳ θὰ ἠδύνατο δικαίως νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐποχὴ τῶν ἐφευρέσεων καὶ ἀνακαλύψεων. Ἀναμφιβόλως δ᾿ ἡ πλέον καταπληκτικὴ καὶ κυριολεκτικῶς ἀλλόκοτος ἀνακάλυψις τῆς ἐποχῆς ἡμῶν εἶνε ὁ περίφημος «Ἑλληνοχριστιανικὸς Πολιτισμός»! 

       Τυγχάνει βεβαίως δύσκολον νὰ καθορισθῇ ὁ ἐφευρέτης τοῦ ὅρου τούτου, (ἀναμφισβητήτου ὄντος, ὅτι ὁ ὅρος προϋπῆρχε τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952 καὶ ἁπλῶς ἐχρησιμοποιήθη ὑπ᾿ αὐτοῦ,) ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν.

       Τί εἶνε λοιπὸν αὐτὸς ὁ «Ἑλληνοχριστιανικὸς Πολιτισμός»; Εἶνε, ὡς καὶ ὁ ὅρος δηλοῖ, ὁ Πολιτισμὸς ἐκεῖνος, ὅστις προῆλθεν ἐκ συγκράσεως στοιχείων τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ κυριολεκτῶμεν καὶ νὰ μὴ παρατάσσωμεν πομπώδεις λόγους ἀνευ οὐσιαστικοῦ περιεχομένου, ὀφείλομεν, λέγοντες «Ἑλληνοχριστιανικὸν Πολιτισμόν», νὰ ἐννοῶμεν τοῦτο: Ὅτι τόσον ὁ Ἑλληνισμὸς ὅσον καὶ ὁ Χριστιανισμός, λαμβανόμενοι αὐτοτελῶς καὶ κεχωρισμένως, ἦσαν ἐλλιπεῖς καὶ οὐχὶ αὐτάρκεις καὶ ἄρτιοι. Ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ δανεισθῇ ὁ εἷς ἐκ τοῦ ἑτέρου τά, ὧν ἐστερεῖτο αὐτός, στοιχεῖα, ἵνα οὕτω συμπληρούμενος καὶ τελειοποιούμενος, δημιουργήσῃ ἕνα Πολιτισμὸν ἰδεώδη (ἐφ᾿ ὅσον θὰ ἐστερεῖτο τῶν ἐλλείψεων καὶ τῶν ἀτελειῶν, ἂς εἶχον ὁ τε Ἑλληνισμὸς καὶ ὁ Χριστιανισμὸς ἐν αὐτοτελεῖ θεωρήσει), ὅστις θὰ ἐκαλεῖτο «Ἑλληνοχριστιανικός», ὡς μετέχων ἀμφοτέρων. Αὐτὸ νομίζομεν ὅτι εἶνε, δηλαδὴ ὀφείλει νὰ εἶνε τὸ πραγματικὸν νόημα τοῦ ὅρου. Ἐρωτῶμεν ὅμως τοὺς ὑποστηρικτὰς τοῦ «Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ», ὧν οἱ πλεῖστοι Θεολόγοι: Πιστεύουσιν ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς ἦτο ἀτελὴς καὶ ἀνεπαρκὴς καὶ ἔχρῃζε συμπληρώσεων καὶ τελειοποιήσεων παρὰ τῆς ἑλληνικῆς φιλοσοφίας καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐν γένει πνεύματος; Εἰς ποῖα δὲ σημεῖα συνεπληρώθη; Ποῖα οὐσιαστικὰ στοιχεῖα τοῦ Ἑλληνισμοῦ προσελάβετο;

      Δὲν δεχόμεθα, λέγουσιν οἱ εἰρημένοι ὑποστηρικταί, τὸν Χριστιανισμὸν ἀτελῆ καὶ ἐλλιπῆ, ἀλλὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Οὐχὶ ὁ Ἑλληνισμὸς τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἀλλ᾿ ὁ Χριστιανισμὸς τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀποτελεῖ «ἀνάπτυγμα καὶ συμπλήρωμα». Ἂς συμφωνήσωμεν, καίτοι φρονοῦμεν ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς ἀποτελεῖ, κατὰ τὰ 95% σχεδόν, ἄρνησιν καὶ καταδίκην τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἶνε ὅμως καταφανέστατον, ὅτι ἀπείρως πλεῖον ἀποτελεῖ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ συμπλήρωμα ὁ Χριστιανισμός. Διατί λοιπὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ «Ἑλληνοχριστιανισμοῦ» καὶ οὐχὶ περὶ «Ἰουδαιοχριστιανισμοῦ»; ... Ἀναμφιβόλως εἶνε ἄστοχα ταῦτα. Ὁ  Χριστιανισμὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην συνθέσεων οὔτε ὑπ᾿ αὐτὴν οὔτε ὑπ᾿ ἐκείνην τὴν ἔννοιαν. Εἶνε καὶ πρέπει νὰ παραμείνῃ αὐτοτελὴς καὶ αὐτάρκης. Τὰ πάντα συμπληροῖ, ὑπ᾿ οὐδενὸς συμπληρούμενος. Οἱ ὅροι «Ἑλληνισμὸς» καὶ «Ἑλληνικὸς Πολιτισμὸς» ἂς μένωσι πρὸς δήλωσιν παντὸς ὅ,τι ἀνήκει εἰς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἰδιότητα, (ὅπως διὰ τοὺς Ῥωμαίους ὁ «Ῥωμαϊκὸς Πολιτισμός», διὰ τοὺς Γάλλους ὁ «Γαλλικὸς Πολιτισμός», κττ.), οἱ δὲ ὅροι «Χριστιανισμὸς» καὶ «Χριστιανικὸς Πολιτισμὸς» ἂς χρησιμοποιῶνται ἄνευ μείξεων καὶ συνθέσεων...

       Ἀλλά, μεταξὺ Χριστιανισμοῦ καὶ Ἑλληνισμοῦ, λέγουσιν, ὑπάρχουσι κοινὰ σημεῖα. Ἐὰν ὅμως δὲν πρόκηται περὶ ἀμοιβαίων ἐλλείψεων καὶ συμπληρώσεων, ἀλλ᾿ ἁπλῶς περὶ κοινῶν σημείων, τότε πρὸς τί ἡ σύμμειξις ἣν ἀδηρίτως καὶ ἀνοικτιρμόνως ἀπαιτεῖ ὁ ὅρος «Ἑλληνοχριστιανικός»; Διατί ἆρά γε δὲν ἀρκεῖ ὁ ὅρος «Χριστιανικὸς Πολιτισμός», ἐφ᾿ ὅσον ὁ Χριστιανισμὸς ἔχει μὲν ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ πάντα τὰ ὑγιᾶ καὶ καλὰ στοιχεῖα τοῦ Ἑλληνισμοῦ (ἐλάχιστα ὄντα), ἔχει δ᾿ ἅμα καὶ ἄπειρα ἄλλα, θειότατα καὶ ἐξαισιώτατα, ἅτινα οὐδὲ διενοήθη κἂν ὁ Ἑλληνισμός; Ἐν τῷ ὑλικῷ βεβαίως χώρῳ, ἔνθα κυριαρχεῖ ἡ ποσότης, εἶνε σκόπιμος ἡ μεῖξις ὁμοίων στοιχείων, πρὸς αὔξησιν τοῦ ποσοῦ. Ἐν τῷ πνευματικῷ ὅμως πεδίῳ, τῷ πεδίῳ τῶν ἰδεῶν, ἔνθα κυριαρχεῖ ἡ ποιότης, ἡ μεῖξις μὲν διαφόρων (οὐχὶ ὅμως καὶ ἀντιθέτων ἀλλήλλοις,) στοιχείων, εἶνε σκόπιμος, ὡς ἐπιφέρουσα αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ποιοτήτων, ἤτοι εὐρύνουσα τὸ ἰδεολογικὸν περιεχόμενον ἑνὸς συστήματος· ἡ μεῖξις ὅμως ὁμοίων στοιχείων (ἰδεῶν) εἶνε οὐ μόνον ἄχρηστος ἀλλὰ καὶ ἄσκοπος, ἀλλὰ τοῦτ᾿ αὐτὸ ἀκατανόητος. Πρὸς τί λοιπὸν αἱ «Ἑλληνοχριστιανικαὶ» ἀλχημικαὶ συνθέσεις; Ἐκτὸς δὲ τούτου, κοινὰ σημεῖα δύναταί τις νὰ εὕρῃ οὐ μόνον μεταξὺ Χριστιανισμοῦ καὶ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ Χριστιανισμοῦ καὶ παντὸς λαοῦ. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν ποικιλίαν «... χριστιανικῶν» συνθέσεων; Θὰ κατασκευάσωμεν τόσους ὅρους (ἔχοντας ὡς α΄ συνθετικὸν τὸ ὄνομα τοῦ λαοῦ καὶ ὡς β΄ τὴν λέξιν χριστιανικός,) ὅσοι καὶ λαοί; Ἀλλὰ καὶ ἓν ἕτερον: τὰ κοινὰ σημεῖα μεταξὺ Ἑλληνισμοῦ καὶ 
Χριστιανισμοῦ, ἅτινα ὑποδεικνύονται ὑπὸ τῶν εἰρημένων, μετροῦνται εἰς τῆς μιᾶς χειρὸς τοὺς δακτύλους. Ἐὰν ὅμως ἀποπειραθῶμεν νὰ μετρήσωμεν διὰ τῶν δακτύλων τὰ κοινὰ σημεῖα μεταξὺ Ἰουδαϊσμοῦ καὶ Χριστιανισμοῦ, ἀσφαλῶς θὰ ἀναζητήσωμεν ἑκατόγχειρά τινα τῆς ἀρχαίας Μυθολογίας... Διατί λοιπὸν ἡ κοινότης ἐλαχίστων σημείων ἐπιβάλλει «Ἑλληνοχριστιανικὸν Πολιτισμὸν» καὶ ἡ κοινότης ἀναριθμήτων σημείων δὲν ἐπιβάλλει «Ἰουδαϊοχριστιανικὸν Πολιτισμόν»; Διατί λησμονοῦμεν, ὅτι ἡ Παλαιὰ Διαθήκη κεῖται ὡς βάσις καὶ θεμέλιον τῆς 
νέας θρησκείας καὶ ὡς ἰσόκυρος πρὸς τὴν Καινὴν πηγὴν τοῦ Χριστιανισμοῦ; Διατί δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι ὁ Θεός, ᾧ σήμερον λατρεύομεν, δὲν εἶνε ὁ θεὸς (οἱ θεοὶ δηλαδή,) τοῦ Ὁμήρου καὶ τοῦ Ἡσιόδου, τοῦ Πλάτωνος καὶ τοὺ Ἀριστοτέλους, ἀλλὰ ὁ Θεὸς τοῦ «Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ καὶ τοῦ σπέρματος αὐτῶν τοῦ δικαίου»; Διατί δὲν βλέπομεν ὅτι ὁ θεοκίνητος Παῦλος, γράφων πρὸς τοὺς πιστεύσαντας ἐθνικούς, δὲν ἀποκαλεῖ πατέρας αὐτῶν τοὺς ἀρχαίους φιλοσόφους, ἀλλὰ τὸν Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ (Ῥωμαίους Δ΄ 1, 12 καὶ Θ΄ 10); Εἶνε ὀρθὸν νὰ ὁδηγῇ ἡμᾶς εἰς τοιαῦτα ὀλισθήματα ὁ ἄκρατος ἐθνικὸς ζῆλος;

       Ἀλλ᾿ ὁ Ἑλληνισμός, συνεχίζουσιν οἱ εἰρημένοι, «προπαρεσκεύασε τὸ ἔδαφος τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ Χριστιανισμοῦ διὰ τούτου καὶ ἐκείνου καὶ ἐκείνου τοῦ τρόπου». Σύμφωνοι! Καὶ ἡ Ρωμαϊκὴ κυριαρχία ὅμως, καταλύσασα τοὺς πολιτικοὺς φραγμούς, οἵτινες διῄρουν τὰ ἔθνη, καὶ ἑνώσασα τοὺς πάντας ὑπὸ ἕνα μονάρχην, συνετέλεσεν (ἀνθρωπίνως ὁμιλοῦμεν,) οὐ μικρὸν εἰς τὸν θρίαμβον τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὡς ὁμολογεῖ καὶ αὐτὸς ὁ Κωνσταντῖνος Παπαῤῥηγόπουλος (Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἔκδοσις Ϛ΄, τόμος β΄, μέρος β΄, σελ. 86). Πρέπει λοιπὸν καὶ ἡ Ῥώμη νὰ ἀξιώσῃ ἀμοιβὰς καὶ νὰ ἀπαιτήσῃ συμμετοχὴν εἰς τὴν νέαν θρησκείαν οὐχὶ ὡς ὀπαδός, ἀλλ᾿ ὡς συνέταιρος;  Ἂς κατασκευάσωμεν τότε καί... «Ῥωμαιοχριστιανικὸν Πολιτισμόν»!... 

       Ἀλλὰ πρὸς τί νὰ μακρηγορῶμεν; Τίς ἄλλος προπαρεσκεύασε τὸ ἔδαφος ὅσον ὁ Ἰουδαϊσμός; Τί ἄλλο γέγονε «παιδαγωγὸς εἰς Χριστὸν» (Γαλάτας Γ΄ 24) εἰς ὃν βαθμὸν ὁ Νόμος τοῦ Ἰσραήλ; Τίνι ἐδόθησαν «ἡ υἱοθεσία καὶ ἡ δόξα καὶ αἱ διαθῆκαι καὶ ἡ νομοθεσία καὶ ἡ λατρεία καὶ αἱ ἐπαγγελίαι» (Ῥωμαίους Θ΄ 4); Πόθεν δὲ «ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα»; (Ῥωμαίους Θ΄ 5). Οὐχὶ ἐξ Ἰουδαίων; Καὶ πόθεν ἡ σωτηρία ἀνέτειλεν; Ἐκ τῶν Σαμαρειτῶν, ἐκ τῶν Ῥωμαίων, ἐκ τῶν Ἑλλήνων; Ἀλλὰ πάντες 
γνωρίζομεν, ὅτι «ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστιν» (κατὰ Ἰωάννην Δ΄ 22). Ποῖον ἑπομένως πνεῦμα εἶνε συγγενέστερον πρὸς τὸν Χριστιανισμόν, ἂν μὴ τὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ; Διατί λοιπὸν βλέπομεν ἀνυπάρκτους «Ἑλληνοχριστιανικὰς» συνθέσεις καὶ συγγενείας καὶ κλείομεν τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῆς μεγίστης συγγενείας Ἰουδαϊσμοῦ καὶ Χριστιανισμοῦ;...

Δὲν εὑρέθη συνέχεια. 


Ἄρθρα - Μελέται - Ἐπιστολαί, τόμος Β΄,        
Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ι. Θεοδωροπούλου,
ἐπιμελείᾳ Ἀρχιμανδρίτου Ἰωάννου Κωστώφ, 
Ἐκδόσεις Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, 
Ἔκδοσις Β΄, Σταμάτα 2017, 
σελίδες 154-158

ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ Η ΧΡΗΣΙΣ ΤΟΥ ΟΠΛΟΥ ΤΗΣ ΕΙΡΩΝΕΙΑΣ;

       Ὅταν τις εὑρίσκηται πρὸ ἀπαντήσεων ἀληθῶς ἐκφρόνων, πρὸ παραλογισμῶν καταπλησσόντων, πρὸ ἐπιχειρημάτων γελοιοτάτων, προβαλλομένων ὅμως μετ᾿ ἀξιώσεων... ὀγκολίθων ἀληθείας, 
περιπίπτει πραγματικῶς εἰς ἀμηχανίαν ὡς πρὸς τὸ τί νὰ ἀπαντήσῃ. Καὶ εἰς τὸ ἰσχυρότερον τῶν ἐπιχειρημάτων δύναται νὰ δοθῇ ἀπάντησίς τις ἔστω καὶ ἀσθενής· ἀλλ᾿ εἰς τὸ καταφανέστατα γελοῖον καὶ πάντα παραλογισμὸν ὑπερβαίνον ἐπιχείρημα, ποία ἀπάντησις σοβαρὰ εἶνε δυνατὸν νὰ δοθῇ; Εἰς τὰς περιπτώσεις ταύτας προκύπτει ἡ ἀνάγκη τῆς χρήσεως τοῦ ὅπλου τῆς εἰρωνείας. Ἡ εἰρωνεία εἶνε τὸ μόνον ὅπλον ὅπερ ὁ παραλογιζόμενος εἶνε δυνατὸν νὰ ὑπολογίσῃ. Εἶνε ἡ μόνη γλῶσσα ἣν δύναται νὰ κατανοήσῃ. Ὁ μόνος ἦχος ὃν δύναται νὰ ἀκούσῃ.

       Ἀλλ᾿ ἐπιτρέπεται ἠθικῶς ἡ εἰρωνεία; Αὐτὸ μὲ ἐρωτᾷ καλός τις φίλος, ἐξ ἀφορμῆς ἀναγνώσεως κειμένου μου μὴ ἀπηλλαγμένου, κατ᾿ ἀδήριτον ἀνάγκην, εἰρωνειῶν.
       Φρονῶ ταπεινῶς, ὅτι ὅταν ἡ εἰρωνεία δὲν ἀποῤῥέῃ ἐκ μίσους, ἀλλ᾿ ἐξ ἀγάπης καὶ σκοπεῖ τὴν διὰ πικρῶν ἔστω νυγμῶν ἀνάνηψιν τοῦ παραλογιζομένου, δὲν εἶνε ἀπηγορευμένη ἠθικῶς.

       Δὲν θὰ καταφύγω δέ, πρὸς στηριγμὸν τῆς γνώμης μου, εἰς τοὺς Πατέρας, οἵτινες κεῖνται δι᾿ ἡμᾶς ἐν παντὶ ἐξαίσια πρότυπα καὶ ἀλάνθαστοι ὁδηγοί. Δὲν θὰ παραπέμψω ἰδίᾳ οὔτε εἰς τὸν Ἑρμείαν, τὸν φιλόσοφον καὶ μάρτυρα, ὅστις διὰ χαριεστάτων εἰρωνειῶν γελοιοποεῖ τὴν θύραθεν σοφίαν, οὔτε εἰς τὸν ἀριστοτέχνην τῆς εἰρωνείας Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνόν. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς μόνην τὴν Ἁγίαν Γραφήν. Ἴδωμεν λοιπόν:

       1) Ἐν πρώτοις τὸ χωρίον Γένεσις Γ΄ 22, ἔνθα λέγει ὁ Θεὸς «Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν!»
τί ἄλλο εἶνε εἰμὴ μία πλήρης θλίψεως εἰρωνεία;
       2) Ἐν Γενέσει ΙΑ΄ 6 λέγει ὁ Θεός, ἑτοιμαζόμενος ἵνα διασκορπίσῃ διὰ συγχύσεως γλωσσῶν τοὺς οἰκοδόμους τοῦ Πύργου: «καὶ νῦν οὐκ ἐκλείψει ἀπ᾿ αὐτῶν πάντα, ὅσα ἂν ἐπιθῶνται ποιεῖν». Καὶ εὐθὺς διασκορπίζει αὐτοὺς καὶ ματαιοῖ ὁλοσχερῶς τὰ ἔργα καὶ τὰ σχέδια αὐτῶν. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν καὶ ἐνταῦθα εἰρωνείαν;
       3) Σαφεστάτην ὅμως εἰρωνείαν τοῦ Κυρίου ἔχομεν ἐν Δευτερονομίῳ ΛΒ΄ 37 κ. ἑ.: «ποῦ εἰσιν οἱ θεοὶ αὐτῶν, ἐφ᾿ οἷς ἐπεποίθησαν ἐπ᾿ αὐτοῖς; ὧν τὸ στέαρ τῶν θυσιῶν αὐτῶν ἠσθίετε καὶ ἐπίνετε τὸν οἶνον τῶν σπονδῶν αὐτῶν; ἀναστήτωσαν (τὰ εἴδωλα δηλαδὴ) καὶ βοηθησάτωσαν ὑμῖν καὶ γενηθήτωσαν ὑμῖν σκεπασταί».
       4) Τὰ ὅμοια καὶ ἐν Κριταῖς Ι΄ 14: «πορεύεσθε καὶ βοήσατε πρὸς τοὺς θεούς, οὓς ἐξελέξασθε ἑαυτοῖς, καὶ αὐτοὶ σωσάτωσαν ὑμᾶς ἐν καιρῷ θλίψεως ὑμῶν».
       5) Θαυμαστὸς εἶνε ἐν τῇ εἰρωνείᾳ αὐτοῦ καὶ ὁ πυρίπνους Ἠλιού: «ἐπικαλεῖσθε ἐν φωνῇ μεγάλῃ» λέγει πρὸς τοὺς ἱερεῖς τοῦ Βάαλ, «ὅτι θεός ἐστιν, ὅτι ἀδολεσχία (ἀπασχόλησις) αὐτῷ ἐστι, καὶ ἅμα μήποτε χρηματίζει αὐτὸς (ἀφοδεύει), ἢ μήποτε καθεύδει αὐτός, καὶ ἐξαναστήσεται (θὰ ἐξυπνήσῃ)» (Γ΄ Βασιλειῶν ΙΗ΄ 27).
       6) Καὶ ὁ Προφήτης Μιχαίας εἰρωνεύεται ὀλίγον τὸν βασιλέα Ἐζεκίαν. Ἐρωτώμενος ἐν ἀρχῇ ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξέλθῃ εἰς πόλεμον, ἀπαντᾷ εἰρωνικῶς: «ἀνάβαινε, καὶ εὐοδώσει Κύριος εἰς χεῖρας τοῦ βασιλέως» (Γ΄ Βασιλειῶν ΚΒ΄ 15). Καὶ πράττει τοῦτο, διότι ὁ βασιλεὺς ἤθελε «σώνει καὶ καλὰ» νὰ πολεμήσῃ. Ὅταν ὅμως ἐξορκίζηται ὑπὸ τοῦ βασιλέως νὰ ὁμιλήσῃ ἀληθῶς καὶ ἄνευ εἰρωνειῶν, ἀπαντᾷ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάγῃ ὁ βασιλεὺς εἰς πόλεμον, διὸ καὶ φυλακίζεται κατ᾿ ἐντολὴν τοῦ βασιλέως.
       7) Νομίζω δ᾿ ὅτι καὶ τὸ χωρίον Β΄ Κορινθίους ΙΒ΄ 13 περιέχει λεπτήν τινα εἰρωνείαν: «τί γάρ ἐστιν ὃ ἠττήθητε ὑπὲρ τὰς λοιπὰς ἐκκλησίας, εἰμὴ ὅτι αὐτὸς ἐγὼ οὐ κατενάρκησα ὑμῶν (δὲν σᾶς ἐπιβάρυνα); χαρίσασθέ μοι τὴν ἀδικίαν ταύτην!». Ἡ τελευταία φράσις εἶνε ἀναμφιβόλως εἰρωνική...

 

 

 



[Ἀθῆναι τῇ 27-11-1950]

«Ἄρθρα - Μελέται - Ἐπιστολαί», τόμος Β΄,
Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ι. Θεοδωροπούλου,
ἐπιμελείᾳ Ἀρχιμανδρίτου Ἰωάννου Κωστώφ, 
Ἐκδόσεις Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, 
Ἔκδοσις Β΄, Σταμάτα 2017, σελίδες (σ. 9-11)

Σχόλιον ἰδικόν μου:
Ἕνα ἀκόμη Ἁγιογραφικὸν χωρίον, ὅπου διαφαίνεται νομίζω ἡ εἰρωνεία καὶ μάλιστα ἀπὸ τὸν Κύριον, εἶνε τὸ ἑξῆς: «Καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς (ὁ Χριστός)· καλῶς ἀθετεῖτε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ἵνα τὴν παράδοσιν ὑμῶν τηρήσητε.» (κατὰ Μᾶρκον Ζ΄ 9)!

Ὁ Οἰκουμενικός Θρόνος ἔχει ἀξίαν μόνον ἐάν κρατῇ τήν Πίστιν!

       Παναγιώτατε, μυριάκις προτιμότερον νὰ ἐκριζωθῇ ὁ ἱστορικὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως Θρόνος καὶ νὰ μεταφυτευθῇ εἴς τινα ἔρημον νησίδα τοῦ Πελάγους, ἀκόμη δὲ καὶ νὰ καταποντισθῇ εἰς τὰ βάθη τοῦ Βοσπόρου, ἢ νὰ ἐπιχειρηθῇ ἔστω καὶ ἡ ἐλαχίστη παρέκκλισις ἀπὸ τῆς χρυσῆς τῶν Πατέρων γραμμῆς, ὁμοφώνως βοώντων: «Οὐ χωρεῖ συγκατάβασις εἰς τὰ τῆς Πίστεως». 

       Αἱ ἑπτὰ λυχνίαι τῆς Ἀποκαλύψεως, διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, ἐσβέσθησαν πρὸ πολλοῦ. Ἑπτὰ Ἐκκλησίαι ἀποστολικαί, Ἐκκλησίαι σχοῦσαι τὴν ὑψίστην τιμὴν νὰ λάβωσιν, εἰδικῶς αὗται, Γράμματα ἐξ Οὐρανοῦ μέσῳ τοῦ θεοπνεύστου τῆς Πάτμου Ὁραματιστοῦ, ἐξέλιπον ἐκ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς καὶ ἐκεῖ, ἔνθα ἄλλοτε ἐτελεῖτο ἡ φρικωδεστάτη Θυσία καὶ ὁ Τριαδικὸς ἀνεμέλπετο Ὕμνος, σήμερον ἴσως κρώζουν νυκτικόρακες ἢ «ὀρχοῦνται ὀνοκένταυροι». Καὶ ὅμως ἡ Νύμφη τοῦ Κυρίου δὲν ἀπέθανεν. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ δὲν ἐξηφανίσθη. Συνεχίζει, τετραυματισμένη καὶ καθῃμαγμένη ὡς ὁ Ἱδρυτὴς αὐτῆς, ἀλλ᾿ ἀείζωος καὶ ἀκατάβλητος, τὴν διὰ μέσου τῶν αἰώνων πορείαν αὐτῆς, φωτίζουσα, θάλπουσα, ζωογονοῦσα, σῴζουσα. 

       Δὲν θὰ ἀποθάνῃ λοιπὸν αὕτη καὶ ἂν μετακινηθῇ ἢ καὶ ἀποθάνῃ ὁ Οἰκουμενικὸς Θρόνος. Οὐδεὶς Ὀρθόδοξος εὔχεται τὴν μετακίνησιν ἢ τὸν θάνατον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Μὴ γένοιτο! Ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς θὰ θυσιάσῃ χάριν αὐτοῦ ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν ἐκ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως. Ἀγωνίσασθε ὑπὲρ αὐτοῦ πάσῃ δυνάμει. Ὄχι ἁπλῶς ἔχετε δικαίωμα, ἀλλ᾿ ὀφείλετε νὰ στηρίξητε αὐτόν, τὸ καθ᾿  Ὑμᾶς. Θυσιάσατε χάριν αὐτοῦ ὁτιδήποτε: χρήματα, κτήματα, τιμάς, δόξας, πολύτιμα κειμήλια, Διακόνους, Πρεσβυτέρους, Ἐπισκόπους· ἀκόμη καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀθηναγόραν! Ἓν μόνον κρατήσατε, ἓν φυλάξατε, ἑνὸς φείσασθε, ἓν μὴ θυσιάσητε: τὴν Ὀρθόδοξον Πίστιν! Ὁ  Οἰκουμενικὸς Θρόνος ἔχει ἀξίαν καὶ χρησιμότητα μόνον καὶ μόνον ὅταν ἐκπέμπῃ ἀπανταχοῦ τῆς γῆς τὸ γλυκὺ καὶ ἀνέσπερον τῆς Ὀρθοδοξίας Φῶς. Οἱ Φάροι εἶνε χρήσιμοι ἐὰν καὶ ἐφ᾿ ὅσον φωτίζωσι τοὺς ναυτιλλομένους, ἵνα ἀποφεύγωσι τοὺς σκοπέλους. Ὅταν τὸ φῶς αὐτῶν σβεσθῇ, τότε δὲν εἶνε μόνον ἄχρηστοι, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβεῖς, διότι μεταβάλλονται καὶ αὐτοὶ εἰς σκοπέλους...

Ἀρχιμανδρίτης Ἐπιφάνιος Ἰ. Θεοδωρόπουλος,

"Τὰ Δύο Ἄκρα - Οἰκουμενισμὸς & Ζηλωτισμός",

Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος, Ἔκδοσις Γ΄ , 2008, σ. 17-18

"Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχαι", φύλλον Δεκεμβρίου 1965

Ἡ Νηστεία τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων

       

       Νεαρὸς θεολόγος ἠρώτησεν ἡμᾶς περὶ τῆς γενομένης διὰ τῆς ἀλλαγῆς τοῦ Ἡμερολογίου, συντμήσεως τῆς νηστείας τῶν ἁγίων Ἀποστόλων. Συγκεκριμμένως τὸ ἐρώτημα ἦτο: 

« Ἐπετρέπετο ὁ ἐπελθών, διὰ τῆς διορθώσεως τοῦ Ἡμερολογίου, περιορισμὸς τῆς νηστείας τῶν ἁγίων Ἀποστόλων; Καὶ ὁ περιορισμὸς οὗτος, ὁ ὁποῖος ἐνίοτε φθάνει μέχρι καταργήσεως τῆς νηστείας, μήπως ἀποτελεῖ δικαιολογίαν διὰ τὴν στάσιν τῶν Παλαιοημερολογιτῶν;». 

Ἐπειδὴ ἡ δοθεῖσα ἀπάντησις ἔχει γενικώτερον ἐνδιαφέρον, κρίνομεν σκόπιμον νὰ καταχωρίσωμεν αὐτὴν εἰς τὰς στήλας τοῦ " Ὀρθοδόξου Τύπου" ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ ὠφελήσῃ καλοπροαιρέτους ψυχάς. 

Λοιπόν:

       Εἶνε ἀληθὲς ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ διορθωμένου Ἰουλιανοῦ, καὶ ὄχι τοῦ Γρηγοριανοῦ, ὡς ἰσχυρίζονταί τινες ἀμαθεῖς ἢ κακόπιστοι,  Ἡμερολογίου εἰς τὴν Ἐκκλησίαν μας περιώρισε κατὰ δέκα τρεῖς ἡμέρας τὴν νηστείαν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ἐνίοτε δέ, ὅταν τὸ Πάσχα εἶνε ὄψιμον, τὴν ἐξαφανίζει τελείως. Τοῦτο ὅμως πολὺ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ δικαιολογῇ τὴν ἀνταρσίαν τῶν Παλαιοημερολογιτῶν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας. Ἐὰν ἤθελον νὰ κρατήσουν τὸ Παλαιὸν Ἡμερολόγιον, διατηροῦντες ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν κανονικὴν κοινωνίαν μετὰ τῆς Ἐκκλησίας, οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Αὐτό, ἄλλωστε, ἔπραξε τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ποῖος τὸ κατέκρινε; Ὁ περιορισμὸς τῆς νηστείας τῶν ἁγίων Ἀποστόλων (ἡ ὁποία, σημειωτέον, ὑπὸ οὐδεμιᾶς Οἰκουμενικῆς Συνόδου ἐνομοθετήθη, ἀλλ᾿ ἁπλῶς καθιερώθη παλαιόθεν ἐν τῇ πράξει, ὡς τοιαύτη δὲ εἶνε σεβαστὴ ἀναμφιβόλως,) δὲν ἐγένετο ὑπὸ τοῦ α΄ ἢ β΄ ἀτόμου, λαϊκοῦ ἢ Κληρικοῦ, ἀλλ᾿ ἐγένετο ἐπισήμως ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς διορθώσεως τοῦ Ἡμερολογίου. Αἱ ἄλλαι δὲ Ἐκκλησίαι, αἱ ἐμμείνασαι ἐν τῷ Παλαιῷ Ἡμερολογίῳ, δὲν διέκοψαν τὴν μετὰ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως κοινωνίαν παρὰ τὴν (κακῶς γενομένην, ὡς ἔχομεν πλειστάκις γράψει,) ἀλλαγὴν τοῦ Ἡμερολογίου καὶ τὸν ἐκ ταύτης προελθόντα περιορισμὸν τῆς νηστείας τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ἀλλὰ συνέχισαν τὰς μετ᾿ αὐτῆς κανονικὰς σχέσεις. Κατόπιν τῶν ὡς ἄνω, ποῖος ἔχει δικαίωμα νὰ διαῤῥηγνύῃ τοὺς μετὰ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος κανονικοὺς δεσμούς, χωρὶς νὰ καθίσταται ΥΠΕΡ-Ἐκκλησία; Ἀλλ᾿ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος καθίσταται ΥΠΕΡ-Ἐκκλησία, τίθεται ἁπλῶς ἐκτὸς Ἐκκλησίας, δηλαδὴ γίνεται σχισματικὸς ἢ αἱρετικός.

       Ἀπορῶ μάλιστα πῶς οἱ Παλαιοημερολογῖται, μὲ τὴν νοοτροπίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν, δέν... ἀναθεματίζουν καὶ ὅλους τοὺς Πατριάρχας, ὅλους τοὺς Ἐπισκόπους, ὅλους τοὺς Κληρικούς, ὅλας τὰς Συνόδους, ὅλας τὰς Ἐκκλησίας, ὅλους τοὺς Ἁγίους, ὅλους τοὺς πιστούς, ἀπὸ τοῦ ἑβδόμου αἰῶνος μέχρι σήμερον. Θὰ ἐρωτηθῶμεν: Διατί;

       Διότι, ἁπλούστατα, μέχρι τότε, δηλαδὴ μέχρι τοῦ ἑβδόμου αἰῶνος, ἡ νηστεία τῶν ἁγίων Ἀποστόλων δὲν διήρκει ὅσον σήμερον, ἀλλ᾿ ἦτο πολὺ μεγαλυτέρα.

       Ἐξηγοῦμαι ἀναλυτικώτερον: Ἡ νηστεία αὕτη ἀρχικῶς ἦτο διαρκείας μιᾶς ἑβδομάδος. «Τῇ γὰρ ἑβδομάδι μετὰ τὴν ἁγίαν Πεντηκοστὴν ὁ λαὸς νηστεύσας ἐξῆλθε περὶ τὸ κοιμητήριον εὔξασθαι» [Μεγάλου Ἀθανασίου, "Περὶ τῶν διαβαλλόντων τὴν ἐν τῷ διωγμῷ φυγὴν αὐτοῦ", παρ. 6. (Β.Ε.Π.Ε.Σ., 31, 36)]. 
Καὶ αἱ " Ἀποστολικαὶ Διαταγαὶ" ὁρίζουν (Ε, ΧΧ, 14): «Μετὰ οὖν τὸ ἑορτάσαι ὑμᾶς τὴν Πεντηκοστὴν ἑορτάσατε μίαν ἑβδομάδα καὶ μετ᾿ ἐκείνην νηστεύσατε μίαν ἑβδομάδα» (Β.Ε.Π.Ε.Σ., 2, 93). Ἀσχέτως τοῦ χρόνου ἐνάρξεως τῆς νηστείας, ἀφοῦ τὸ πρῶτον κείμενον ἐννοεῖ αὐτὴν γινομένην κατ᾿ αὐτὴν ταύτην τὴν ἑβδομάδα τῆς Πεντηκοστῆς, δηλαδὴ ἀρχομένην ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τῆς Πεντηκοστῆς (*), ἐνῷ τὸ δεύτερον κείμενον ἐννοεῖ αὐτὴν γινομένην μίαν ἑβδομάδα βραδύτερον, τὸ βέβαιον εἶνε ὅτι τότε ἡ μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν νηστεία ἦτο διαρκείας μιᾶς καὶ μόνον ἑβδομάδος. Τότε δὲν εἶχεν ἀκόμη θεσπισθῆ ἡ ἑορτὴ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων τῇ 29ῃ Ἰουνίου. Παρὰ ταῦτα ἡ νηστεία αὕτη συνεδέετο πρὸς τοὺς ἁγίους Ἀποστόλους, διότι οὗτοι μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἐξαπεστάλησαν εἰς τὸ κήρυγμα.

[(*) Τὸ προηγούμενον αὐτὸ παρέχει, νομίζομεν, ποιάν τινα λύσιν εἰς τὴν περίπτωσιν καθ᾿ ἥν, λόγῳ λίαν ὀψίμου Πάσχα, δὲν μεσολαβεῖ χρονικόν τι διάστημα μεταξὺ Κυριακῆς ἁγίων Πάντων καὶ ἑορτῆς ἁγίων Ἀποστόλων. Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἂς τηρῆται μικρά τις νηστεία ἐν αὐτῇ τῇ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς (καίτοι αὕτη εἶνε καταλύσιμος), κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῶν πιστῶν τῆς ἐποχῆς τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου.]

       Κατὰ τοὺς μετέπειτα ὅμως αἰῶνας ἡ νηστεία αὕτη κατέστη λίαν ἐκτεταμένη. Ἤρχιζεν ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς ἑορτῆς τῶν ἁγίων Πάντων καὶ ἐπερατοῦτο τῇ 14ῃ Αὐγούστου! Περιελάμβανε δηλαδὴ καὶ ὁλόκληρον τὸν μῆνα Ἰούλιον, πρᾶγμα ὅπερ σημαίνει ὅτι ἦτο ἡ μακροτέρα νηστεία τοῦ ἔτους, ὑπερβαίνουσα κατὰ πολὺ εἰς μῆκος καὶ αὐτὴν τὴν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν. Ἐνῷ δηλαδὴ ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ὁμοῦ μετὰ τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, φθάνει τὰς 48 ἡμέρας, ἡ νηστεία τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ἐν περιπτώσει μὲν ὀψίμου Πάσχα, ἔφθανε τὰς 55 ἡμέρας, ἐν περιπτώσει δὲ πρωΐμου Πάσχα, ἔφθανε τὰς 89 ἡμέρας! Ἐπ᾿ αὐτοῦ ἔχομεν σαφεστάτην μαρτυρίαν τοῦ κατὰ τὸν Ζ΄ αἰῶνα ἀκμάσαντος ἁγίου Ἀναστασίου τοῦ Σιναΐτου: « Ἡ δὲ μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν νηστεία, αὕτη ἐστὶν ἡ ἐν ταῖς Διατάξεσι τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ῥηθεῖσα. Φασὶ γὰρ ἐν ταύταις, ὅτι μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἑορτάσατε ἑβδομάδα μίαν καὶ μετ᾿ ἐκείνην νηστεύσατε... Ἐνηστεύετο τοιγαροῦν ἡ τοιαύτη νηστεία (σημ.: κατὰ τοὺς πρὸ τοῦ ἁγίου Ἀναστασίου χρόνους) μέχρι τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου· ὑπὸ δὲ τῶν ἁγίων Πατέρων δι᾿ οἰκονομίαν ἐξεκόπη, τὸ μὲν διὰ τὸ παρεμπίπτειν ταῖς ἐθνικαῖς νηστείαις... τὸ δέ, ὡς ἔμοιγε καταφαίνεται, καὶ διὰ τὴν ὀλιγωρίαν καὶ τὸ ἀπρόθυμον τῶν ἀνθρώπων· ἐτυπώθη δὲ ἄχρι τῆς ἑορτῆς τῶν ἁγίων Ἀποστόλων νηστεύειν, εἶθ᾿ οὕτως ἐπιλύειν· εἶτα ἀπ᾿ ἀρχῆς Αὐγούστου νηστεύειν, ἄχρι τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, καὶ πάλιν διαλύειν...». Ὁλόκληρος δηλαδὴ μήν, ὁ Ἰούλιος, ἀφῃρέθη! ( Ἀναστασίου τοῦ Σιναΐτου, "Περὶ τῶν ἁγίων Τεσσαρακοστῶν", Γ. Ῥάλλη-Μ. Ποτλῆ "Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν Κανόνων", τόμ. δ΄, σελ. 583-584).

       Τί "κάθηνται" οἱ ἀγαπητοὶ Παλαιοημερολογῖται, οἱ μὴ ἀνεχόμενοι οὐδεμίαν μεταβολὴν εἰς ἀρχαῖα ἔθιμα καὶ παραδόσεις; Ἐὰν εἶνε συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς, ὀφείλουν, πρῶτον, νὰ ἐπαναφέρουν τὴν νηστείαν αὐτὴν εἰς τὴν πρὸ τοῦ Ζ΄ αἰῶνος θέσιν της, ὥστε νὰ καλύπτῃ καὶ ὁλόκληρον τὸν Ἰούλιον· καὶ δεύτερον, ὀφείλουν νὰ ἀποκηρύξουν ὅλας τὰς Ἐκκλησίας, ἀπὸ τοῦ Ζ΄ αἰῶνος ἕως σήμερον, ἐφ᾿ ὅσον αὗται ἐτόλμησαν νὰ περικόψουν ἀρχαιοπαράδοτον νηστείαν. Δὲν θὰ ἐξαιρέσουν, ἐννοεῖται, τῆς ἀποκηρύξεως καὶ τὸν ἅγιον Ἀναστάσιον, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ μετὰ συμπαθείας καὶ ὄχι μετὰ βδελυγμίας περὶ τῶν τολμησάντων τό... ἀνοσιούργημα τῆς περικοπῆς, τοὺς ὁποίους μάλιστα ὀνομάζει - ἄκουσον! ἄκουσον! - καὶ "ἁγίους Πατέρας"! Ἂν εἶνέ ποτε δυνατὸν "ἅγιοι Πατέρες" νὰ περικόπτουν νηστείας!... Ἀναμένομεν! Μεταξὺ τῶν ἀποκηρυχθησομένων θὰ εἶνε βεβαίως καὶ ὁ ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, ὁ ὁποῖος: α΄) Δὲν κατήργησε τὴν πρὸ αὐτοῦ γενομένην σύντμησιν τῆς ῥηθείσης νηστείας. Καὶ β΄) Ἐπὶ πλέον ὥριζεν ὅτι κατὰ τὰς ἑορτὰς καὶ τὰ Σάββατα καὶ τὰς Κυριακὰς τόσον τῆς νηστείας αὐτῆς, ὅσον καὶ τῆς τοιαύτης τῶν Χριστουγέννων, πλὴν τῆς καταλύσεως ἰχθύος, ἐπιτρέπεται καὶ κατάλυσις τυροῦ καὶ ὠῶν!... Ἰδοὺ οἱ λόγοι αὐτοῦ: «Εἰς δὲ τὴν Τεσσαρακοστὴν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ἰχθύας καὶ τυρὸν καὶ ὠὸν οὐκ ἐσθίομεν, πλὴν τῶν ἡμερῶν ἐν αἷς ὥραν οὐ ψάλλομεν... ἐν δὲ ταῖς ἀργησίμοις ἐν αἷς ἠνιξάμεθα τυρὸν ἐσθίειν καὶ τὰ λοιπά, τῇ στ΄τρώγοντες, τῇ γ΄πίνομεν, καὶ ὀψὲ β΄. Οὗτος τύπος καὶ τῇ Τεσσαρακοστῇ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Φιλίππου...» (Ε.Π. Migne 99, 1713-1716) (*).

(*) [Ὁ αὐτὸς ἅγιος Πατήρ, ὁμιλῶν καὶ περὶ τῆς νηστείας τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἐδίδασκεν ὅτι ἐπιτρέπεται κατάλυσις ἰχθύος οὐ μόνον κατὰ τὴν Κυριακὴν τῶν Βαΐων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ πρὸ αὐτῆς Σάββατον τοῦ Λαζάρου! "Ἰχθύας δὲ οὐδαμῶς ἐσθίομεν τὴν ἁγίαν αὐτὴν νηστείαν (τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς), πλὴν ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου καὶ τῇ Κυριακῇ τῶν Βαΐων, εἰς δόξαν τοῦ κατελθόντος ἐκ τῆς νηστείας καὶ συνεσθιασθέντος ἐπὶ τῇ τοῦ Λαζάρου ἐγέρσει"! (Ε.Π. Migne, 99, 1700)].

       Δὲν εἶνε λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἄξιος... ἀποκηρύξεως;! Πολλῷ μᾶλλον εἶνε ἄξιος ἀποκηρύξεως ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας Θεόδωρος Βαλσαμὼν (ΙΒ΄ αἰών), ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον ἀποδέχεται τὴν παλαιοτέραν σύντμησιν, ἀλλὰ ὁμολογεῖ, ὅτι εἰς τὴν ἐποχήν του ἡ σύντμησις εἶχε τόσον προχωρήσει, ὥστε εἶχεν ἀφήσει ἀθίκτους μόνον ἑπτὰ ἡμέρας, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς λαϊκούς. «...  Ἡμεῖς δὲ σκοπήσαντες τὰ περὶ τούτου, ἀπολογούμεθα, ὅτι ἐξ ἀνάγκης προηγοῦνται νηστεῖαι πρὸ τῶν τεσσάρων τούτων ἑορτῶν, ἤγουν πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν καὶ τῆς Κοιμήσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου, πλὴν ἑπταήμεροι. Μία γὰρ τεσσαρακονθήμερος νηστεία ἐστίν, ἡ τοῦ ἁγίου καὶ μεγάλου Πάσχα. Εἰ δέ τις καὶ πλέον τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν κατὰ τὴν ἑορτὴν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων καὶ κατὰ τὴν ἑορτὴν τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ νηστεύει ἢ ἑκοντὶ (= ἐξ ἰδίας θελήσεως) ἢ ἀπὸ κτητορικοῦ (= μοναστηριακοῦ) τυπικοῦ συνωθούμενος, οὐ καταισχυνθήσεται» (Γ. Ῥάλλη - Μ. Ποτλῆ, μν. ἔργον, τομ. δ΄ σελ. 488).

       Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ θὰ εἴπω ὀλίγα καὶ περὶ μιᾶς ἄλλης νηστείας, ἡ ὁποία σὺν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου κατηργήθη παντελῶς ἐν τῇ πράξει χωρὶς νὰ προκαλέσῃ ὄχι ἀνταρσίας καὶ σχίσματα, ἀλλ᾿ οὔτε κἂν θόρυβον ἢ ἀντιδράσεις. Ἐννοῶ τὴν πρὸ τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ νηστείαν, ἡ ὁποία ἦτο πολυήμερος. Μόνον οἱ λαϊκοὶ εἶχον νηστείαν μιᾶς ἡμέρας, ἤτοι τὴν ἰδίαν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τοῦ Σταυροῦ. Οἱ Μοναχοὶ ὅμως εἶχον καὶ πρὸ τῆς ἑορτῆς νηστείαν διαρκείας 4-14 ἡμερῶν! Ἰδοὺ τί μαρτυρεῖ σχετικῶς ὁ ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στουδίτης: "Οἱ μὲν οὖν μονάζοντες, εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ σταυρικοῦ ξύλου, δέκα καὶ τέσσαρας ἡμέρας διαφυλάττουσιν, ἄλλοι δώδεκα, ἄλλοι τέσσαρας· ὁ δὲ σύμπας λαὸς τοῦ Χριστοῦ, ἁγνοὶ πάντες διατηροῦν αὐτὴν τὴν ἡμέραν τῆς ὑψώσεως, ἤτοι τὴν δεκάτην τετάρτην τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός" (Ε. Π. Migne 99, 1696). Ποῦ εἶνε σήμερον ἡ πολυήμερος νηστεία αὕτη πρὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Τιμίου Σταυροῦ; Εἰς ποίας ἱερὰς Μονὰς τηρεῖται; Ποῖοι Μοναχοὶ τὴν γνωρίζουν κἄν; Οὐδαμοῦ τηρεῖται καὶ οὐδεὶς τὴν γνωρίζει! Ἐξέλιπεν ὀλίγον κατ᾿ ὀλίγον χωρὶς νὰ ἀφήσῃ ἴχνη...

       Διὰ τῶν ἀνωτέρω πολὺ ἀπέχω ἀπὸ τοῦ νὰ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς καταργήσεως ἢ τοῦ περιορισμοῦ τῶν νηστειῶν, ἔστω καὶ ἂν αὗται δὲν ἔχουν νομοθετηθῆ ὑπὸ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ὅπως ἡ νηστεία τῆς Τετάρτης καὶ τῆς Παρασκευῆς καὶ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Πιστεύω ὅτι τὰ πράγματα πρέπει νὰ ἀφεθοῦν ὡς ἔχουν καὶ οἱ Ἐξομολόγοι, ἐν τῇ διακριτικῇ αὐτῶν ἐξουσίᾳ, ἂς οἰκονομοῦν τοὺς πιστοὺς ἀναλόγως πρὸς τὴν δύναμιν ἑκάστου. Ἂς λείψουν αἱ ἀλλαγαὶ καὶ αἱ μεταῤῥυθμίσεις. Ἂς μὴ προκαλῶνται ἀμφισβητήσεις καὶ συγχύσεις. Ἂς πρυτανεύσῃ ἡ ποιμαντικὴ σύνεσις. Ἂς μὴ ταράττωνται αἱ συνειδήσεις τῶν ἁπλουστέρων.

Οἱ Ποιμένες ἡμῶν, ἂς μὴ λησμονοῦν τὸ ἀποστολικὸν ῥῆμα: «Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ᾿ οὐ πάντα συμφέρει· πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ᾿ οὐ πάντα οἰκοδομεῖ» (Α΄ Κορινθίους ι΄ 23).

       Δὲν συνηγορῶ λοιπὸν ὑπὲρ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς τοῦ καθεστῶτος τῶν νηστειῶν. Ἁπλῶς θέλω νὰ ἐπισημάνω διὰ τῶν ὡς ἄνω ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστοὶ δὲν δυνάμεθα διὰ τοιαῦτα θέματα νὰ δημιουργῶμεν ἐπαναστάσεις κατὰ τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ σχίσματα καὶ κατατμήσεις.

Ἀρχιμανδρίτης Ἐπιφάνιος Ἰ. Θεοδωρόπουλος,

"Τὰ Δύο Ἄκρα - Οἰκουμενισμὸς & Ζηλωτισμός",
Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος,
Ἔκδοσις Γ΄ , 2008, σ. 280-285, 
"ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ", φύλλον 22-11-1985

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΘΕΟΣΗΜΙΑΣ ΕΝ ΤΩ ΟΥΡΑΝΩ

       Πρὸ τῆς στρατιωτικῆς συγκρούσεώς του μὲ τὸν Μαξέντιον, ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ἤθελε νὰ προσευχηθῇ, ἤθελε νὰ ζητήσῃ βοήθειαν, ἀλλὰ καθὼς διηγεῖται ὁ Εὐσέβιος, δὲν ἤξερεν εἰς ποῖον Θεὸν νὰ ἀπευθυνθῇ [Α΄ Λόγος, P.G. 20.941 - Ι.27].
Τότε ἔφερε νοερῶς εἰς τὴν σκέψιν του ὅλους αὐτοὺς ποὺ μαζί τους συνδιοικοῦσε τὴν αὐτοκρατορίαν. Ὅλοι τους, ἐκτὸς ἀπὸ τὸν πατέρα του, ἐπίστευαν εἰς πολλοὺς θεοὺς καὶ ὅλοι τους, ὁ Σεβῆρος, ὁ Μαξιμιανός, ὁ Γαλέριος, εἶχαν τραγικὸν τέλος. Ἄρχισε λοιπὸν νὰ προσεύχεται εἰς τὸν Θεόν, ὑψώνοντας τὸ δεξιόν του χέρι καὶ ἱκετεύοντάς τον νὰ τοῦ ἀποκαλυφθῇ ["Φῆναι αὐτῷ ἑαυτὸν ὅστις εἴη", Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.941 - Ι.27].
Ἐνῷ προσευχόταν, διαγράφεται εἰς τὸν οὐράνιον θόλον μία πρωτόγνωρος θεοσημία.
(Τὸ ὄραμα ἀπεικονίζεται εἰς μίαν μικρογραφίαν τοῦ 9ου αἰῶνος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Βιβλιοθήκην τοῦ Παρισίου καὶ εἰς τοιχογραφίαν τοῦ Pierro della Francesca εἰς τὸν Ναὸν τοῦ "Ἁγίου" Φραγκίσκου τοῦ Arezzo τοῦ 15ου αἰῶνος).
       Ὁ  Εὐσέβιος μάλιστα θέλοντας νὰ προλάβῃ κάθε ἀμφισβήτησιν τῆς ἀξιοπιστίας του, διαβεβαιώνει πὼς τὸ περιστατικὸν αὐτὸ τοῦ τὸ ἐξομολογήθη μεθ᾿ ὅρκου ὁ ἴδιος ὁ Κωνσταντῖνος, ὅταν πολλὰ χρόνια ἀργότερον εἶχαν γνωρισθῇ οἱ δύο καὶ πὼς ἂν τὸ ἄκουγεν ἀπὸ τρίτους, δὲν θὰ τὸ ἐπίστευεν οὔτε ὁ ἴδιος [Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.944 - Ι.28].

       Ἰδοὺ πῶς περιγράφει τὸ γεγονός:
"Κατὰ τὸ ἀπομεσήμερον λοιπὸν καὶ ἐνῷ ὁ ἥλιος ἤρχισε νὰ γέρνῃ πρὸς τὴν δύσιν, ὁ Κωνσταντῖνος βλέπει ἰδίοις ὄμμασι ἄνωθεν τοῦ ἡλίου τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ νὰ λάμπῃ καὶ δίπλα του τὰς λέξεις "τούτῳ νίκα" (Λατινιστὶ "in hoc Signo Vinces). Ἔμπροσθεν τοιούτου θεάματος ἔμεινεν ἔκθαμβος τόσον ὁ ἴδιος ὅσον καὶ ὁλόκληρον τὸ στράτευμα. Καὶ καθὼς ἐπροσπαθοῦσε νὰ ἀντιληφθῇ τί εἶχε συμβῆ, ἐπέρασεν ἡ ὥρα καὶ ἐνύκτωσεν. Τότε λοιπὸν ἐμφανίζεται εἰς τὸν ὕπνον του ὁ Κύριος μὲ τὸ σύμβολον τοῦ Σταυροῦ καὶ τὸν προτρέπει νὰ φτιάξῃ ἕνα λάβαρον μὲ τὴν ἀπομίμησίν του καὶ νὰ τὸ χρησιμοποιῇ ὡς φυλακτήριον εἰς τοὺς πολέμους".
       [" Ἀμφὶ μεσημβρινὰς ἡλίου ὥρας, ἤδη τῆς ἡμέρας ἀποκλινούσης, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν ἔφη ἐν τῷ οὐρανῷ ὑπερκείμενον τοῦ ἡλίου σταυροῦ τρόπαιον ἐκ φωτὸς συνιστάμενον, γραφήν τε ἐπ᾿ αὐτῷ συνηφθῆναι λέγουσαν, τούτῳ νίκα. Θάμβος δ᾿ ἐπὶ τῷ θεάματι κρατῆσαι αὐτόν τε καὶ τὸ στρατιωτικὸν ἅπαν...", Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.941 - Ι.29].

       Εἰς τοὺς μεταγενεστέρους ἐκκλησιαστικοὺς ἱστοριογράφους καὶ χρονικογράφους δὲν ὑπῆρξε καμμία ἀπολύτως ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὴν ἀλήθειαν τοῦ συμβάντος. Οὕτω λοιπόν, ὁ Σωκράτης περιγράφει:
       "Κατὰ μεσημβρίαν καὶ ἐνῷ ἡ ἡμέρα ἤρχισε νὰ φεύγῃ, εἶδεν εἰς τὸν οὐρανὸν μίαν φωτεινὴν στήλην καὶ δίπλα της τὴν ἐπιγραφὴν τούτῳ νίκα. Ἦτο τόσον μεγάλη ἡ ἔκπληξις τοῦ βασιλέως, ὥστε δὲν ἐπίστευεν εἰς αὐτὸ ποὺ ἔβλεπεν καὶ ἐρωτοῦσε τοὺς παρευρισκομένους ἂν ἔβλεπαν καὶ αὐτοὶ τὸ ἴδιον" [Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, P.G. 67.36 - I.2].
       Ὁ Σωζομενὸς μὲ τὴν σειρὰν του παραθέτει πὼς " Ὁ ἴδιος ὁ Εὐσέβιος εἶπεν ὅτι ἤκουσε τὸν βασιλέα νὰ ὁρκίζεται πὼς κατὰ τὸ ἀπομεσήμερον καὶ ἐνῷ ὁ ἥλιος ἤρχισε νὰ γέρνῃ, βλέπει εἰς τὸν οὐρανόν, αὐτὸς καὶ οἱ στρατιῶται αὐτοῦ, τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν τούτῳ νίκα" [Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, P.G. 67.865 - I.3].
Ὁ Γελάσιος πάλιν, γράφει πὼς " Ὁ  Θεὸς ἀπὸ τὸν οὐρανὸν ὁπλίζει τὸν Κωνσταντῖνον δείχνοντάς του τὸ φωτεινὸν σχῆμα τοῦ Σταυροῦ καὶ τὰς λέξεις τούτῳ νίκα. Καὶ αὐτὸ διὰ τοὺς ἀπίστους εἶνε μῦθος καὶ φαντασία, διὰ τὴν ἰδικήν μας πίστιν ὅμως ἀποτελεῖ χάριν". [Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, P.G. 85.1204 - Ι.4].
       Τὸ θαυμαστὸν γεγονὸς τῆς θεοσημίας μεταφέρεται σχεδὸν ὁμοφώνως καὶ εἰς τὴν χρονογραφικὴν φιλολογίαν τῆς βυζαντινῆς ἐποχῆς. Οὕτω λοιπόν, ὁ Θεοφάνης γράφει πὼς "Καὶ ἐνῷ ὁ Κωνσταντῖνος εὑρισκόταν εἰς κατάστασιν μεγάλης ἀγωνίας, ἐμφανίζεται εἰς αὐτὸν τὴν ἕκτην ὥραν τῆς ἡμέρας τὸ φωτεινὸν σημεῖον τοῦ Τιμίου Σταυροῦ καὶ δίπλα του ἡ ἐπιγραφὴ ἐν τούτῳ νίκα [Χρονογραφία, P.G. 108.81].
       Ὁ  Ἰωάννης Ζωναρᾶς περιγράφει πὼς "Καθὼς ὁ Κωνσταντῖνος εἶχε τὴν προσωπικήν του ἀγωνίαν, ἐφάνη εἰς τὸν οὐρανὸν εἰς τὸ μέσον τῆς ἡμέρας ὁ σταυρικὸς τύπος καὶ ἡ ἐπιγραφὴ ἐν τούτῳ νίκα" [Ἐπιτομή, P.G. 134.1100 - XIII.1].
       Ὁ  Γεώργιος Κεδρηνὸς παραθέτει πὼς "Κατὰ τὴν ἕκτην ὥραν ἐμφανίζεται ὁ Τίμιος Σταυρὸς κατασκευασμένος ἀπὸ φῶς ἔχοντας ἐπιγραφὴν ἀπὸ ἀστέρια ἐν τούτῳ νίκα."
[Σύνοψις, P.G. 121.517].
       Ὁ  Ἐφραίμιος πάλιν γράφει πὼς " Ἐφάνη ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ εἰς τὸ μέσον τῆς ἡμέρας καὶ γράμματα ἀπὸ ἄστρα ποὺ ἔλεγαν ἐν τούτῳ νίκα." [Χρονικόν, P.G. 143.26].
       Κατὰ τὸν Μιχαὴλ Γλυκᾶ, ὁ Κωνσταντῖνος "εἶδεν εἰς τὸν οὐρανὸν τὸν Τίμιον Σταυρὸν." [Χρονογραφία P.G. 158 - IV]
       Πολὺ ἀργότερον ὁ Νικηφόρος Κάλλιστος θὰ γράψῃ πὼς "Κατὰ τὴν μεσημβρίαν καὶ ἐνῷ ἄρχισε νὰ γέρνῃ ὁ ἥλιος πρὸς τὴν δύσιν, γίνεται ἕνα θαῦμα. Ἐμφανίζεται μία πυρίνη στήλη εἰς σχῆμα σταυροῦ καὶ ῥωμαϊκὰ γράμματα ποὺ ἐγράφησαν μὲ ἀστέρια, ἐν τούτῳ νίκα."
[Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, P.G. 146 XXVIII.28].
       Τέλος, ὁ Ἰωάννης Μαλάλας φαίνεται νὰ μὴ ἔχῃ ἀκριβῆ πληροφόρησιν, ἀφοῦ γράφει πὼς "καθὼς ὁ ὕπνος κατέλαβε τὸν Κωνσταντῖνον καὶ ἐνῷ κοιμόταν, εἶδε σταυρὸν εἰς τὸν ὁποῖον ὑπῆρχεν ἡ ἐπιγραφὴ ἐν τούτῳ νίκα." [Λόγος χρόνων Μ. Κωνσταντίνου, P.G. 97 - ΧΙΙΙ]. 

       Εἰς τὴν περιγραφὴν ποὺ κάνει ὁ Εὐσέβιος ὑπάρχει μία φαινομενικὴ ἀντίφασις, σχετικῶς μὲ τὸν ἀκριβῆ χρόνον τῆς θεοσημίας. Καὶ αὐτὸ διότι, ἐνῷ ἀρχικῶς χρησιμοποιεῖ τὰς κρισίμους λέξεις "ἀμφὶ μεσημβρινὰς ἡλίου ὥρας" εἰς τὴν συνέχειαν προσδιορίζει τὸν χρόνον μὲ τὴν φράσιν "ἤδη τῆς ἡμέρας ἀποκλινούσης". Ἀπὸ τὸν συνδυασμὸν ὅμως αὐτῶν τῶν δύο χρονικῶν προσδιορισμῶν καὶ μὲ τὴν ἐπισήμανσιν πὼς τὸ γεγονὸς ἐσυνέβη εἰς τὰ τέλη Ὀκτωβρίου, θὰ πρέπῃ νὰ θεωρήσωμεν ἀσφαλὲς πὼς ἡ ὥρα ποὺ ἐξεδηλώθη ἡ θεοσημία ἦτο περίπου ἡ 5η ἀπογευματινή.     

       Εἶδε πράγματι τὸ ὅραμα ὁ Μ. Κωνσταντῖνος; Ὄχι, ἀπαντοῦν μερικοί. Ἡ ἀμφισβήτησις ποὺ ὑπάρχει καὶ ποὺ ἂς σημειωθῇ καλλιεργήθη ἀπὸ τοὺς ἐπικριτὰς τοῦ Μ. Κωνσταντίνου, τροφοδοτήθη ἀπὸ μίαν φαινομενικὴν δυσαρμονίαν ποὺ ὑπάρχει εἰς τὰς ἱστορικὰς πηγάς. Συγκεκριμένως, οὔτε ὁ Λακτάντιος οὔτε ὁ Εὐσέβιος, ὅταν κατέγραψαν τὴν σύγκρουσιν τοῦ Μαξεντίου καὶ τοῦ Μ. Κωνσταντίνου, ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ ὅραμα τοῦ δευτέρου. Οὕτω, ὁ μὲν Λακτάντιος εἰς τὸ ἔργον του "περὶ τοῦ θανάτου τῶν διωκτῶν" ἁπλῶς ἀναφέρει ὅτι πρὸ τῆς μάχης ὁ Μ. Κωνσταντῖνος "εἶδεν ἕνα ὄνειρον ποὺ τὸν προέτρεπε νὰ διατάξῃ τὴν χάραξιν τοῦ οὐρανίου σημείου εἰς τὰς ἁσπίδας τῶν στρατιωτῶν του", ἐνῷ ὁ Εὐσέβιος εἰς τὴν "Ἐκκλησιαστικὴν Ἱστορίαν" του (9ον βιβλίον κυρίως), ποὺ ἐγράφη εἰς τὰ τέλη τοῦ 312 μ.Χ., γράφει ἁπλῶς ὅτι ὁ Μ. Κωνσταντῖνος ἐπεκαλέσθη ὡς σύμμαχον τὸν οὐράνιον Θεόν. Διὰ πρώτην φορὰν ὁ Εὐσέβιος ἀναφέρεται εἰς τὸ ὅραμα, εἰς τὸ ἔργον του "Εἰς τὸν βίον βασιλέως Κωνσταντίνου" (Λόγος Α΄), τὸ ὁποῖον ἔχει γραφῆ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Μ. Κωνσταντίνου καὶ εἰς χρονικὴν ἀπόστασιν 25 ἐτῶν τοὐλάχιστον ἀπὸ τὸ πρῶτον ἔργον.
       Μία ἀντικειμενικὴ ἔρευνα τῶν πηγῶν μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὸ εὔλογον συμπέρασμα ὅτι οὔτε ὁ Λακτάντιος οὔτε ὁ Εὐσέβιος, ὅταν κατέγραφαν τὰ γεγονότα, ἐγνώριζαν ὁτιδήποτε περὶ τοῦ ὁράματος. Ἀπ᾿ ὅτι φαίνεται, ὁ Μ. Κωνσταντῖνος δὲν ἠθέλησε νὰ δημοσιοποιήσῃ τὴν πρωτόγνωρον ἐμπειρίαν του. Αὐτὸ ἀποφασίζει νὰ τὸ κάνῃ μετὰ ἀπὸ πολλὰ ἔτη, ὅταν πλέον συνδέεται φιλικῶς μὲ τὸν Εὐσέβιον. Τοῦ ἀνοίγει τὴν καρδίαν του καὶ μὲ διαβεβαίωσιν ὅρκου τοῦ ἐξιστορεῖ τὰς στιγμὰς τῆς θεοσημίας. Ἄλλωστε αὐτὸ βεβαιώνει καὶ ὁ ἴδιος ὁ Εὐσέβιος, ὁ ὁποῖος μάλιστα συμπληρώνει πὼς ἡ ἀλλαγὴ εἰς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ Μ. Κωνσταντίνου ἦτο καὶ ἡ πιστοποίησις τῆς εἰλικρινείας του.

       Ἐν σχέσει μὲ αὐτὸ τὸ θέμα ὅμως ὁ J. J. Norwich [Σύντομος Ἱστορία τοῦ Βυζαντίου, Ἀθήνα 1999, σ. 55] εἰσάγει ἕνα εὔλογον προβληματισμὸν εἰς τὴν βιβλιογραφίαν. Πῶς εἶνε δυνατὸν ὁλόκληρος στρατὸς τοῦ Μ. Κωνσταντίνου νὰ παρηκολούθησε τὴν θεοσημίαν καὶ τελικῶς τὸ γεγονὸς νὰ μὴ τὸ ἐπληροφορήθη οὔτε ὁ Εὐσέβιος οὔτε καὶ ὁ Λακτάντιος; Τὸ βέβαιον εἶνε πὼς μάρτυρες τῆς θεοσημίας ἦσαν ἐκτὸς ἀπὸ τὸν Μ. Κωνσταντῖνον καὶ οἱ λιγοστοὶ ἀξιωματοῦχοι ποὺ ἐκείνην τὴν ὥραν εὑρίσκονται εἰς τὴν σκηνήν του. Ἡ ἀναφορὰ εἰς ὁλόκληρον τὸ στράτευμα συνιστᾶ προφανῆ συγγραφικὴν ὑπερβολὴν τοῦ Εὐσεβίου. Ἄλλωστε ὁ ἱστορικὸς αὐτὸς μᾶς βεβαιώνει ὅτι, ὅταν τὸ ξημέρωμα ἐσηκώθη ὁ Μ. Κωνσταντῖνος, ἀπεκάλυψεν εἰς τοὺς φίλους του τὸ μυστικὸν τοῦ ὀνείρου ποὺ εἶχεν ἰδῆ τὴν νύκτα ["Τοῖς φίλοις ἐξηγόρευσεν τὸ ἀπόῤῥητον", Α΄ Λόγος, P.G. 20.944 - Ι.29].

       Ἂν ἐπιχειρούσαμε νὰ ταξινομήσωμε τὰς διαφόρους ἐπικρίσεις ποὺ ἔχουν διατυπωθεῖ ἐν σχέσει μὲ τὸ ὅραμα ποὺ εἶδεν ὁ Μ. Κωνσταντῖνος, θὰ διεκρίναμεν μεταξὺ αὐτῶν πού:
1ον. Θέλουν τὸ ὅραμα ὡς ἔντεχνον καὶ σκόπιμον ἐφεύρημά του,
2ον. Θέλουν τὸ ὅραμα ὡς εὑρηματικὴν ἐπινόησιν τοῦ Εὐσεβίου [Henri Gregoire, La conversion de Constantin, Bruxelles, 1931],
3ον. Τὸ ὑποβιβάζουν εἰς φυσικὸν φαινόμενον [Arnold Jones,  La conversion de Constantin, Bruxelles, 1931, σ. 97] καὶ
4ον. Τὸ ἀποδίδουν εἰς διάθεσιν αὐτοπροβολῆς τοῦ αὐτοκράτορος [J. J. Norwich, La conversion de Constantin, Bruxelles, 1931, σ. 55].
       Ἀρχίζοντας ἀπὸ τὴν πρώτην ἄποψιν, θὰ παρατηρούσαμεν ὅτι, ἂν ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος "κατεσκεύαζε" τὸ ὅραμα διὰ λόγους πολιτικῆς σκοπιμότητος, τότε θὰ ἐφρόντιζε νὰ δημοσιοποιήσῃ ἀμέσως τὴν ὑποτιθεμένην ἐμπειρίαν του. Ἐδῶ ὅμως ἐσυνέβη ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Ὄχι μόνον δὲν τὸ ἐξεμυστηρεύθη ἀμέσως, ἀλλ᾿ ἀντιθέτως ἐκράτησεν στάσιν παρατεταμένης σιωπῆς καὶ τὸ ἀπεκάλυψεν εἰς τὸν Εὐσέβιον εἰκοσιπέντε ἔτη ἀργότερον. Ὁ δὲ Εὐσέβιος ἐφύλαξε τὸ μυστικὸν τοῦ Μ. Κωνσταντίνου καὶ τὸ ἐδημοσιοποίησε μόνον ἀφοῦ εἶχε πλέον ἀποβιώση. Ἂν πρόθεσις τοῦ Εὐσεβίου ἦτο νὰ μεγεθύνῃ τὴν μεταθανάτιον αἴγλην τοῦ αὐτοκράτορος μὲ τὴν ἀναφορὰν εἰς ἕνα θαῦμα, τότε διατί δὲν ἀνεφέρθη καὶ εἰς ἄλλα;
Βεβαίως, ἔχομε πάντοτε ὑπ᾿ ὄψιν μας τὴν ἄποψιν τοῦ καθηγητοῦ Βλασίου Φειδᾶ [La conversion de Constantin, Bruxelles, 1931, σ. 325], ὅτι ἡ ἐμμονὴ τοῦ Εὐσεβίου εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς θεοσημίας, δικαιολογεῖται ἀπὸ τὴν σπουδήν του νὰ θεμελιώσῃ εἰς τὴν θεοσημίαν τὴν πολιτικήν του θεολογίαν. Καὶ αὐτό, διότι οὕτω ὁ Μ. Κωνσταντῖνος δέχεται θείαν κλῆσιν, γίνεται ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ Θεοῦ, "σκεῦος ἐκλογῆς", πρὶν ἀκόμη βαπτισθῇ καὶ λειτουργεῖ ὡς ἐπίγειος εἰκὼν τοῦ Θεοῦ. Εἶνε ὅμως ἀρκετὴ ἡ λογικὴ αὐτὴ ὑπόθεσις, ὥστε νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ ὁράματος ὡς πραγματικοῦ γεγονότος; Καὶ ἂν ὁ Εὐσέβιος εἶχε λόγους νὰ βάλῃ εἰς τὸ ἔργον του ἕνα παραμυθένιον ὅραμα, ὁ Λακτάντιος δὲν εἶχεν ἀπολύτως κανένα λόγον νὰ δημιουργήσῃ ἕνα παραμυθένιον ὄνειρον. Καὶ ἂν προσχωρούσαμεν εἰς τὴν ἄποψιν τοῦ Γ. Κορδάτου καὶ ἀποῤῥίπταμεν εἰς φανταστικὰς τόσον τὰς ἱστορήσεις ποὺ μᾶς παρέχει ὁ Εὐσέβιος ὅσον καὶ αὐτὰς ποὺ μᾶς παραδίδει ὁ Λακτάντιος, ποῖον ἆρά γε εἶνε τὸ συγκλονιστικὸν γεγονὸς ποὺ ἐσυνέβη εἰς τὴν προσωπικὴν ζωὴν τοῦ Μ. Κωνσταντίνου καὶ ποὺ ἐπηρέασε τόσον ἐντόνως τὴν θρησκευτικήν του συνείδησιν; Διότι ἐκεῖνο ποὺ δὲν μποροῦμε νὰ ἀγνοήσωμεν εἶνε ὅτι ἐκείνην τὴν ἡμέραν κάτι συνταρακτικὸν διεδραματίσθη εἰς τὴν συνείδησίν του.
       Ἐξ ἴσου ἀβάσιμος ὅμως εἶνε καὶ ἡ ἄποψις ποὺ ἀποδίδει τὴν θεοσημίαν εἰς φυσικὰ αἴτια. Εἰδικότερον ὑπάρχει ἡ ἐκτίμησις ὅτι αὐτὸ ποὺ εἶδεν ὁ Μ. Κωνσταντῖνος δὲν ἦτο τίποτε περισσότερον ἀπὸ τὸ φαινόμενον "ἅλως". Ἕνα φαινόμενον τοπικὸν καὶ παροδικόν, ἀνάλογον μὲ τὸ οὐράνιον τόξον. Ὑποστηρίζεται ὅτι τὸ φαινόμενον αὐτὸ δημιουργεῖται ὅταν αἱ ἡλιακαὶ ἀκτῖνες πέφτουν ὄχι ἐπάνω εἰς σταγόνας βροχῆς, ἀλλὰ ἐπάνω εἰς παγοκρυστάλλους. Συμφώνως μὲ τοὺς ὑποστηρικτὰς τῆς θεωρίας αὐτῆς, συνήθως σχηματίζεται ἡ μορφὴ φωτεινοῦ δακτυλίου, ποὺ εἰς τὸ ἐσωτερικόν του ἔχει ἕνα φωτεινὸν σταυρόν. Ἡ ἐκδοχὴ αὐτὴ ὅμως ἔχει ἕνα σοβαρότατον μειονέκτημα. Δὲν δίδει καμμίαν ἀπολύτως ἐξήγησιν διὰ τὴν ἐπιγραφὴν "τούτῳ νίκα".
       Ἀνάλογα προβλήματα ἑρμηνευτικῆς προσεγγίσεως παρουσιάζει καὶ ἡ ἄποψις ποὺ θέλει τὸν Μ. Κωνσταντῖνον νὰ τελῇ εἰς κατάστασιν αὐθυποβολῆς καὶ νὰ βλέπῃ ἕνα θαῦμα, "ἐπειδὴ εἰς τὴν ἐποχήν του ἡ ὕπαρξις τῶν θαυμάτων καὶ τῶν οὐρανίων μηνυμάτων ἦτο κάτι γενικῶς ἀποδεκτόν. Ἀφοῦ ἠμποροῦσε νὰ ἰδῇ ἕνα ὅραμα καὶ ἀφοῦ ὑπὸ τὰς περιστάσεις θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ιδεῖ ἕνα ὅραμα, τότε εἶδε ἕνα ὅραμα" [J. J. Norwich, La conversion de Constantin, Bruxelles, 1931, σ. 56]. Πρὸ τῆς περιγραφῆς τῆς θεοσημίας, ὁ Εὐσέβιος σκιαγραφῶντας τὴν δραματικὴν κατάστασιν τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως τοῦ Μ. Κωνσταντίνου, ἔγραφεν ὅτι ἤθελε νὰ προσευχηθῇ, ἤθελε νὰ ζητήσῃ βοήθειαν, ἤθελε κάπου νὰ ἀκουμπήσῃ τὰς ἐλπίδας του, ἀλλὰ δὲν ἤξερεν εἰς ποῖον Θεὸν νὰ ἀπευθυνθῇ. Ἦτο πράγματι τραγικόν. Μία ἀδέσποτος ψυχή, μία ἀδιαμόρφωτος θρησκευτικὴ συνείδησις, μία καρδία ποὺ κάποτε εἶχεν ἀκούση διὰ τοὺς θεοὺς τῆς Ῥώμης, διὰ τὸν θεὸν-ἥλιον, διὰ τὸν Θεὸν-Χριστόν, αἰσθανόταν τὴν ἀνάγκην νὰ γονατίσῃ, νὰ προσευχηθῇ, νὰ ἐκλιπαρήσῃ, νὰ δακρύσῃ καὶ δὲν εὕρισκεν ἀποδέκτην. Ποίου Θεοῦ τὴν πόρταν νὰ κτυπήσῃ; "Τὸ σκότος τῆς ἀγνοίας ἦτο ἁπλωμένον εἰς τὴν ψυχήν του. Ἐπάλευε καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ ξεπεράσῃ τὸ ὅριον τοῦ σκότους. Ἐπίστευεν εἰς ἐκεῖνο ποὺ δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἀντιληφθῇ" [Λόγος Γέροντος Αἰμιλιανοῦ Σιμωνοπετρίτου]. Μία τοιαύτη ἀβέβαιος συνείδησις δὲν αὐθυποβάλλεται ποτέ. Μία τοιαύτη ἀβέβαιος συνείδησις δὲν αὐθυποβάλλεται ποτέ. Ἄγεται καὶ φέρεται, πλανᾶται καὶ παλινδρομεῖ, προσπαθεῖ νὰ ὀρθοποδήσῃ, διαμορφώνει εὐολίσθους πνευματικὰς ῥοπάς, ὅμως δὲν αὐθυποβάλλεται. Διατί; Διότι ἁπλούστατα δὲν ἔχουν ἀναπτυχθεῖ ἀκόμη οἱ μηχανισμοὶ ἐσωτερικῆς πειθοῦς ποὺ διεγείρουν τὸ "ἐγὼ" καὶ τὸ ὁδηγοῦν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ μὴ ὑπαρκτοῦ. Δὲ ἔχει ἄποψιν δι᾿ αὐτὸ ποὺ εἶδεν, ἀλλ᾿ ἀντιθέτως ζητεῖ νὰ μάθῃ τί εἶνε αὐτὸ ποὺ εἶδεν. Οὕτω λοιπόν, καλεὶ κοντά του Κληρικοὺς καὶ τοὺς ἐρωτᾶ ποῖο εἶνε τὸ νόημα τοῦ ὁράματος καὶ βεβαίως θέλει νὰ μάθῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα διὰ τὸν Χριστὸν [" Ἠρώτα, τίς τε ὁ τῆς ὀφθείσης ὄψεως λόγος", Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.948 - Ι.32]. Ἔκτοτε, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Εὐσεβίου, ἐκράτησε κοντά του μονίμους πνευματικοὺς συμβούλους καὶ ἄρχισε νὰ μελετᾷ τὰ ἱερὰ κείμενα.       

       Ὅμως ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος δὲν ἀρκεῖται μόνον εἰς αὐτά. Ἔχοντας ἐπηρεασθεῖ βαθύτατα ἀπὸ τὰ γεγονότα τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καλεῖ χρυσοχόους καὶ τοὺς παραγγέλλει νὰ κατασκευάσουν σταυροειδῆ σημαίαν ἀπὸ χρυσὸν καὶ πολυτίμους λίθους. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, ὑπῆρχε στεφάνι ἀπὸ πολυτίμους λίθους καὶ ἐντὸς αὐτοῦ ἡ ἀπεικόνισις τοῦ χριστιανικοῦ μονογράμματος [Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.945 - I.31]. Αὐτὴ ἡ σημαία, ἡ ὀνομασθεῖσα "Λάβαρον", ἐχρησιμοποιήθη ὡς ἀμυντήριον ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ, ἐνῷ ἀργότερον τὸ χριστιανικὸν μονόγραμμα τοποθετήθη καὶ εἰς τὰς περικεφαλαίας τῶν στρατιωτῶν.   

       Ἡ μάχη τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ἐναντίον τοῦ Μαξεντίου ἐδόθη τῇ 28ῃ Ὀκτωβρίου τοῦ 312 μ.Χ..
Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος εἰσέρχεται εἰς τὴν Ῥώμην θριαμβευτικῶς. Δὲν ἀποκλείεται μάλιστα νὰ ἦτο ἡ πρώτη του ἐπίσκεψις εἰς τὴν πόλιν αὐτήν. Οἱ Ῥωμαῖοι τῶν ἐπευφημοῦν ὡς ἀπελευθερωτήν. Ἴσως ὅμως μερικοὶ νὰ ἀπογοητεύωνται ὅταν τὸν βλέπουν νὰ ἀρνῆται τὴν προσφορὰν θυσίας εἰς τοὺς θεοὺς τῆς Ῥώμης. Ἀποτελοῦσε μακροχρόνιον παράδοσιν εἰς τὴν Ῥώμην, ὁ νικητὴς αὐτοκράτωρ νὰ εὐχαριστῇ μὲ θυσίαν τοὺς θεούς. Εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ὅμως, ἡ παράδοσις αὐτὴ καταλύεται ὁριστικῶς [Κωνσταντῖνος Παπαῤῥηγόπουλος, Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, Ἀθῆναι 1932, σ. 309].           

       Μετὰ τὴν κατασκευὴν τῆς σημαίας μὲ τὸ χριστιανικὸν ἔμβλημα, ἡ ἄρνησις θυσίας εἰς τοὺς θεοὺς ἀποτελεῖ τὴν δευτέραν σαφῆ δημοσίαν ἐκδήλωσιν τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως τοῦ Μ. Κωνσταντίνου. Ἡ ἀποστροφή του πρὸς τὴν εἰδωλολατρείαν εἶνε φανερά. Αὐτὸ προβληματίζει σοβαρῶς τοὺς συγκλητικούς. Ἀποτελοῦσεν ἐπίσης ῥωμαϊκὴν παράδοσιν ἡ κατασκευὴ ἁψίδος θριάμβου κάτωθεν τῆς ὁποίας εἰσερχόταν ὁ νικητὴς αὐτοκράτωρ. Εἰς τὴν ἁψίδα ὑπῆρχε πάντοτε εὐχαριστήριος ἐπιγραφὴ πρὸς τοὺς θεούς, ἡ εὔνοια τῶν ὁποίων ἦτο μὲ τὸ μέρος τοῦ νικητοῦ. Πῶς ὅμως οἱ συγκλητικοὶ θὰ ἠμποροῦσαν νὰ κάνουν εἰς τὸ κείμενον ἀναφορὰν εἰς θεοὺς πρὸς τοὺς ὁποίους ὁ Μ. Κωνσταντῖνος ἤδη ἔδειξε τὴν ἀπαρέσκειάν του; Ἐν τέλει, τὸ κείμενον ποὺ συνετάχθη καὶ ἀσφαλῶς ἐτέθη ὑπ᾿ ὄψιν του, ἀντικαθιστοῦσε τὸν πληθυντικὸν ὅρον "θεοὶ" μὲ τὸν ἐνικὸν "θεότης" (ἐχρησιμοποιήθη ὁ λατινικὸς ὅρος "Divinitas"). Τὸ κείμενον αὐτὸ ἐγράφη εἰς τὴν ἁψίδα ποὺ κατεσκευάσθη τὸ 315 μ.Χ. καὶ διατηρεῖται μέχρι καὶ σήμερον, δίπλα εἰς τὸ Κολοσσαῖον.
       Ὅμως, παρὰ τὰς λεπτὰς ἰσοῤῥοπίας ποὺ ὄφειλε νὰ κρατῇ ὁ Μ. Κωνσταντῖνος ἀπέναντι τῶν εἰδωλολατρῶν, αὐτὸς δὲν ἐδίστασε νὰ φανῇ ἀκόμη πιὸ ἀποκαλυπτικός. Εἰς κεντρικὸν σημεῖον τῆς πόλεως ἔστησεν ἀνδριάντα ποὺ ἐκρατοῦσεν ἕνα δόρυ εἰς σχῆμα σταυροῦ, μὲ τὴν ἐπιγραφὴν "Τούτῳ τῷ σωτηριώδει σημείῳ, τῷ ἀληθεῖ ἐλέγχῳ τῆς ἀνδρείας, τὴν πόλιν ὑμῶν ζυγοῦ τυραννικοῦ διασωθεῖσαν ἠλευθέρωσα" [Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.953 - Ι.40, Κάλλιστος, P.G. 145.1276 - VII.30]. Ἐπίσης, μὲ βασιλικὸν θέσπισμα ἀπέδωσε τὰς περιουσίας εἰς ὅσους τὰς ἐστερήθησαν ἀπὸ τὸν Μαξέντιον, ἀνεκάλεσε τοὺς ἐξορίστους, ἠλευθέρωσε τοὺς φυλακισμένους χριστιανούς, ἀπένειμε τιμὰς εἰς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς ἄνδρας ποὺ εἶχαν διωχθῆ, ἐνῷ δὲν ἐδίσταζε νὰ βοηθᾷ τοὺς πτωχοὺς καὶ νὰ καλῇ εἰς τὸ τραπέζι του "ταπεινοὺς ἀνθρώπους", διότι ἐπίστευεν ὅτι εἰς τὸ πρόσωπόν τους δὲν ἔβλεπε τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸν Θεόν ["Εὐτελεῖς τῇ τοῦ σχήματος περιβολῇ", Εὐσέβιος, Α΄ Λόγος, P.G. 20.956 - Ι.41 - Ι.43].

       Ὅσον καὶ ἂν θέλουν οἱ ἐπικριταὶ τοῦ Μ. Κωνσταντίνου νὰ ὑποβαθμίσουν τὸ γεγονὸς τῆς θεοσημίας, εἶνε βέβαιον ὅτι αὐτὸ ἀπετέλεσε σταθμὸν εἰς τὴν ζωήν του. Δὲν ἐξηγεῖται ἀλλοιῶς ἡ ἀπροκάλυπτος καὶ διαρκὴς ἐκδήλωσίς του ὑπὲρ τοῦ χριστιανισμοῦ, μία ἐκδήλωσις ποὺ τοὐλάχιστον εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον τῆς ζωῆς του δὲν ἠμποροῦσε νὰ ὑποκρύπτῃ καμμίαν ἀπολύτως πολιτικὴν σκοπιμότητα. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία πὼς ὁ Μ. Κωνσταντῖνος, εἰς αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν περίοδον τοῦ δημοσίου βίου του, ηὗρεν αὐτὸ ποὺ ἐζητοῦσεν. Ἐγνώριζε πλέον εἰς ποῖον Θεὸν ἠμποροῦσε νὰ προσευχηθῇ [Αἰκατερίνα Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινὴ Ἱστορία, σ. 136, Ἀθήνα 1992]. Ἀκόμη καὶ ὁ Arnold Jones, ποὺ ἐξηγεῖ τὸ ὅραμα μὲ μετεωρολογικοὺς κανόνας, γράφει ὅτι "Τὸ τυχαῖον αὐτὸ περιστατικὸν ὁδήγησε τελικῶς τὸν Κωνσταντῖνον εἰς τὴν εἰλικρινὴ ἀποδοχὴν τῆς χριστιανικῆς πίστεως καὶ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὸν ἐκχριστιανισμὸν τῆς ῥωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας καὶ τὴν δημιουργίαν τοῦ χριστιανικοῦ πολιτισμοῦ τῆς Εὐρώπης.     

Μέγας Κωνσταντῖνος ὁ Ἰσαπόστολος
Δημητρίου Ἀποστολίδου
Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μητροπόλεως Φιλίππων, Νεαπόλεως καὶ Θάσου
Ἔκδοσις Β΄ ἀναθεωρημένη, Καβάλα Ἰανουάριος 2012
σελίδες 56-65

ΠΡΟ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΚΑΤΑΔΙΚΗΣ Ο ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΕΙΝΕ ΕΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

       Εἶνε δὲ πολλῆς προσοχῆς ἄξιον καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁσάκις Ἐπίσκοποι ἢ Πατριάρχαι, κηρύσσοντες αἱρετικὰ φρονήματα, ἐκλήθησαν ὑπὸ τῶν ἁγίων Συνόδων ἵνα δικασθοῦν, ἐκλήθησαν μετὰ πάσης ἐκκλησιαστικῆς τάξεως, ὡς ἐν ἐνεργείᾳ Ἐπίσκοποι ἢ Πατριάρχαι! Καθαιρούμενοι δέ, καθῃροῦντο ἀπὸ τῆς "Χάριτος τῆς Ἀρχιερωσύνης", ἀπὸ τοῦ "Πατριαρχικοῦ ἢ Ἐπισκοπικοῦ ἀξιώματος", "ἀπεγυμνοῦντο τῆς Χάριτος τῆς Ἀρχιερωσύνης" κ.τ.τ.. Μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς δηλαδὴ ἡ Ἐκκλησία ἔβλεπεν αὐτοὺς ὡς ἐν ἐνεργείᾳ Ἀρχιερεῖς! Μόνον μετὰ τὴν ὑπ᾿ αὐτῆς καταδίκην ἔβλεπε πλέον αὐτοὺς ὡς ἐστερημένους τῆς Χάριτος, ὡς γεγυμνωμένους τῆς Ἀρχιερωσύνης.

       " Ὁ Νεστόριος ἦτο ἐντὸς Ἐκκλησίας ὅλον τὸ διάστημα πρὸ τοῦ ἀναθεματισμοῦ του;" ἐρωτᾷ θριαμβολογῶν ὁ κ. Κ..
Ναί, κύριε, ἦτο! Δηλαδὴ ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ Ἀρχιερεὺς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Ἂν δὲν ἦτο διὰ σέ, ἦτο διὰ τὸν Ἅγιον Κύριλλον, ἦτο διὰ τὴν Σύνοδον τῆς Ἀλεξανδρινῆς Ἐκκλησίας, ἦτο δι᾿ αὐτὴν τὴν Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδον! Ἀνέγνως ποτὲ τὰς τρεῖς περιφήμους ἐπιστολὰς τοῦ θείου Κυρίλλου πρὸς τὸν Νεστόριον, σταλείσας μετὰ τὴν ὑπ᾿ αὐτοῦ κήρυξιν τῆς αἱρέσεως; Εἶδες πῶς προσφωνεῖ τὸν ἤδη αἱρετικὸν Νεστόριον;

- Ἐπιστολὴ πρώτη:
"Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ Ἐπισκόπῳ συλλειτουργῷ Νεστορίῳ Κύριλλος Ἐπίσκοπος ἐν Κυρίῳ χαίρειν".
- Ἐπιστολὴ δευτέρα:
"Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ συλλειτουργῷ Νεστορίῳ Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν".
- Ἐπιστολὴ τρίτη:
"Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοσεβεστάτῳ συλλειτουργᾷ Νεστορίῳ Κύριλλος καὶ ἡ συνελθοῦσα Σύνοδος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐκ τῆς Αἰγυπτιακῆς διοικήσεως, ἐν Κυρίῳ χαίρειν".
Τί περισσότερον θέλεις;

       Ἡ δὲ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Ἁγίου Κυρίλλου συνελθοῦσα ἐν Ἐφέσῳ Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος ἐκάλεσε δι᾿ Ἐπιτροπῆς ἐξ Ἐπισκόπων (τιμῶσα οὕτω τὸ Ἐπισκοπικὸν ἀξίωμα τοῦ Νεστορίου) τὸν αἱρεσιάρχην, ὅπως παρουσιασθῇ ἐνώπιον αὐτῆς καὶ δικασθῇ. Οὗτος ἠρνήθη νὰ προσέλθῃ. Ἡ Σύνοδος, κρίνασα τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ὡς αἱρετικήν, κατεδίκασεν αὐτὸν ἐρήμην. 
       «... Δακρύσαντες πολλάκις (λέγουσιν οἱ Πατέρες τῆς Συνόδου ἐν τῇ καταδικαστικῇ αὐτῶν ἀποφάσει), ἐπὶ ταύτην τὴν σκυθρωπὴν κατ᾿ αὐτοῦ ἐχωρήσαμεν ἀπόφασιν: Ὁ βλασφημηθεὶς τοίνυν παρ᾿ αὐτοῦ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὥρισε διὰ τῆς παρούσης Ἁγιωτάτης Συνόδου ἀλλότριον εἶναι τὸν αὐτὸν Νεστόριον τοῦ τε Ἐπισκοπικοῦ ἀξιώματος καὶ παντὸς συλλόγου ἱερατικοῦ».
       Ἀκούεις, κ. Κ.;  Ἦτο λοιπὸν ἢ δὲν ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ Ἀρχιερεὺς ὁ Νεστόριος μέχρι τῆς καταδίκης αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Γ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου;

       Ὁ κ. Κ. δογματίζει, ὅτι ὁ δημοσίᾳ κηρύσσων αἵρεσιν Ἐπίσκοπος καθίσταται, διὰ μόνης τῆς πράξεως αὐτοῦ ταύτης, ἀλλότριος τῆς Ἀρχιερωσύνης καὶ οὐδεμίαν Χάριν παρέχει.
       Ἡ ἀλαθήτως ἀποφηναμένη Γ΄ Οἰκουμενικῆ Σύνοδος ὅμως διασαλπίζει ὅτι οὐχὶ δι᾿ ἄλλου τινός, ἀλλὰ διὰ τῆς Συνοδικῆς καταδίκης, καὶ μόνον δι᾿ αὐτῆς, ὁ Νεστόριος ἀπέβη "ἀλλότριος τοῦ Ἐπισκοπικοῦ ἀξιώματος"!  Ὁμοίως καὶ ὁ ἀλάθητος Ὅρος τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου βεβαιοῖ καὶ διαγγέλλει, ὅτι οὐκ ἄλλη τις πρᾶξις, ἀλλ᾿ ἀπόφασις τῆς ἐν Ἐφέσῳ Γ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου ἔῤῥιψε τὸν Νεστόριον ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας: "... Καθὰ καὶ ἡ ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον ἐδογμάτισε Σύνοδος, καὶ τὸν ἀσεβῆ Νεστόριον καὶ τοὺς ἀμφ᾿ αὐτόν, ὡς προσωπικὴν δυάδα εἰσάγοντας, τῆς Ἐκκλησίας ἐξώθησε".
       Ταῦτα φθέγγονται αἱ Οἰκουμενικαὶ Σύνοδοι. Τί ζητεῖ λοιπὸν ὁ κ. Κ.; Νὰ ἀνακηρύξωμεν αὐτὸν ὑπέρτερον καὶ αὐθεντικώτερον τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων;


Ἀρχιμανδρίτης Ἐπιφάνιος Ἰ. Θεοδωρόπουλος,
"Τὰ Δύο Ἄκρα - Οἰκουμενισμὸς & Ζηλωτισμός",
Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος,
Ἔκδοσις Γ΄ , 2008, σ. 171-173
("Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ", φύλλον 594-595, 15-7-1970)

ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΥΤΟΜΑΤΟΣ ΚΑΘΑΙΡΕΣΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΝ;

         

        Θὰ ἐρωτηθῶ ἴσως:

       Ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν εἶνε Ὀρθόδοξος Πατριάρχης ὁ Ἀθηναγόρας; Δεσμεύεται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀνθρώπων; Ἀναμένει ἀπόφασιν Συνόδου διὰ τὸν Ἀθηναγόραν, ἵνα θεωρήσῃ αὐτὸν ἐκπεσόντα τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως;

       Ἀγαπητέ μοι π. Νικόδημε, ἀναμφιβόλως ὁ Θεὸς δὲν δεσμεύεται ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀνθρώπων. Πολλάκις οἱ ἄνθρωποι κατεδίκασαν ἀθῴους καὶ ἠθῴωσαν ἐνόχους. (Δὲν ἐννοῶ μόνον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ). Οὐδεμία ἀντίῤῥησις ὅτι ὁ Θεὸς θὰ ἔχῃ διαγράψει ἐκ τῶν βιβλίων αὐτοῦ πρόσωπα τὰ ὁποῖα οἱ ἄνθρωποι οὐδέποτε κατεδίκασαν καὶ δὲν θὰ ἔχῃ διαγράψει πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἄνθρωποι κατεδίκασαν. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, φίλτατε, δὲν εἴμεθα Χερουβεὶμ ἢ Σεραφείμ, ὥστε νὰ ἔχωμε τὴν δυνατότητα νὰ ἀναδιφῶμεν τὰ Ἀρχεῖα τοῦ Οὐρανοῦ καὶ νὰ βλέπωμεν ποῖοι ἄνθρωποι εἶνε ἐγγεγραμμένοι καὶ ποῖοι διαγεγραμμένοι, ἤ, εἰδικώτερον, ποῖοι Κληρικοὶ ἀναγνωρίζονται καὶ ποῖοι ἀποδοκιμάζονται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ.

       Τίς ἐξ ἡμῶν θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ μετ᾿ ἀπολύτου βεβαιότητος καὶ ἀσφαλείας ὅτι οὕτως ἢ οὕτως ἀπεφάσισεν ὁ Θεὸς περὶ τοῦ α΄ ἢ τοῦ β΄ Ἱερέως ἢ Ἐπισκόπου; "Τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου; Ἢ τίς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο;" (Ῥωμαίους ΙΑ΄ 34). Ἀκόμη καὶ προκειμένου περὶ αἱρέσεως τίς ἀγνοεῖ ὅτι καὶ ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν εἶχον πέση εἰς αἱρέσεις ἐξ ἁπλότητος, ἀλλ᾿ ἐπειδὴ εἶχον ἀγαθὴν προαίρεσιν, ὡδηγήθησαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ἀνάνηψιν; Ποία ἔσται ἡ εὐθύνη ἡμῶν, ἂν ὑποκαταστήσωμεν ἡμεῖς τὴν κρίσιν τῆς Ἐκκλησίας, ἐπειδὴ νομίζομεν ὅτι γνωρίζομεν τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ; Δὲν εἶνε ἀπείρως προτιμότερον, ὡς ταπεινότερον καὶ ἀσφαλέστερον, τὸ νὰ ἑπώμεθα ταῖς ἀποφάσεσι τῆς Ἐκκλησίας; Ἀδελφέ μου, εἶνε ἐσχάτη πλάνη ἡ γνώμη ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀσφαλεῖς γνῶσται τῆς ψήφου τοῦ Θεοῦ. Οὐαί, χιλιάκις οὐαί, τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὅταν τὰ ἄτομα, καὶ μάλιστα οἱ λαϊκοί, κηρύττωσιν ἐπαναστάσεις τοῦ εἴδους αὐτοῦ: "Αὐτὸς εἶνε καθῃρημένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ποίαν σημασίαν ἔχει ἂν δὲν καθῃρέθη ὑπὸ Συνόδου; Φύγωμεν ἀπ᾿ αὐτοῦ!... Ἐκεῖνος ἔχει ἀκεραίαν καὶ ἐνεργὸν τὴν Ἱερωσύνην; Ποίαν σημασίαν ἔχει ἂν καθῃρέθη ὑπὸ Συνόδου; Ὁ Θεὸς δὲν δεσμεύεται ἐξ ἀνθρωπίνων ἀποφάσεων. Προσέλθωμεν λοιπὸν εἰς αὐτόν!".

       Εἰς τὰ πλάσματα ταῦτα, τὰ ἀναμφιβόλως καλοπροαίρετα, ἀλλὰ δεινῶς πλανώμενα ὑπὸ τοῦ ἐπαρθέντος καὶ ἰσοθεΐαν φαντασθέντος Ἑωσφόρου, ἁρμόζουν οἱ λόγοι τοῦ θείου Γρηγορίου, τοὺς ὁποίους ἐπανέλαβεν ὁ ΞΔ΄ Κανὼν τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου: "Τί σεαυτὸν ποιεῖς ποιμένα, πρόβατον ὤν; Τί γίνῃ κεφαλή, ποὺς τυγχάνων; Τί στρατηγεῖν ἐπιχειρεῖς τεταγμένος ἐν στρατιώταις;". Καὶ ὅμως λαϊκοί τινες ἐχειροτόνησαν ἑαυτοὺς οὐχὶ ἁπλῶς Ποιμένας, ἀλλ᾿ Οἰκουμενικὰς Συνόδους!
Ὁ Θεὸς ἂς φανῇ ἴλεως πᾶσιν ἡμῖν!


Ἀρχιμανδρίτης Ἐπιφάνιος Ἰ. Θεοδωρόπουλος,
"Τὰ Δύο Ἄκρα - Οἰκουμενισμὸς & Ζηλωτισμός",
Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος,
Ἔκδοσις Γ΄ , 2008,
σ. 92-93
Ἀπόσπασμα ἐκ τῆς ἐπιστολιμαίας διατριβῆς του,
ἐν Ἀθήναις τῇ 19ῃ Ἰουνίου 1969